[208]8. Susumārajātakavaṇṇanā
Alaṃ
M2.145 metehi ambehīti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi .Tadā hi satthā ‘‘ devadatto vadhāya parisakkatī ’’ ti sutvā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva devadatto mayhaṃ vadhāya parisakkati , pubbepi parisakkiyeva , santāsamattampi pana kātuṃ na sakkhī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente himavantapadese bodhisatto kapiyoniyaṃ nibbattitvā nāgabalo thāmasampanno mahāsarīro sobhaggappatto hutvā gaṅgānivattane araññāyatane vāsaṃ kappesi .
Tadā gaṅgāya eko susumāro vasi .
Athassa bhariyā bodhisattassa sarīraṃ disvā
P2.159 tassa hadayamaṃse dohaḷaṃ uppādetvā susumāraṃ āha –‘‘ ahaṃ sāmi , etassa kapirājassa hadayamaṃsaṃ khāditukāmā ’’ ti .
‘‘ Bhadde , mayaṃ jalagocarā , eso thalagocaro , kinti naṃ gaṇhituṃ sakkhissāmā ’’ ti .
‘‘ Yena kenaci upāyena gaṇha , sace na labhissāmi , marissāmī ’’ ti .
‘‘ Tena hi mā soci , attheko upāyo , khādāpessāmi taṃ tassa hadayamaṃsan ’’ ti susumāriṃ samassāsetvā bodhisattassa gaṅgāya pānīyaṃ pivitvā gaṅgātīre nisinnakāle santikaṃ gantvā evamāha –
‘‘ vānarinda , imasmiṃ padese kasāyaphalāni khādanto kiṃ tvaṃ niviṭṭhaṭṭhāneyeva carasi , pāragaṅgāya ambalabujādīnaṃ madhuraphalānaṃ anto natthi , kiṃ te tattha gantvā phalāphalaṃ khādituṃ na vaṭṭatī ’’ ti ?
‘‘ Kumbhīlarāja , gaṅgā mahodakā vitthiṇṇā , kathaṃ tattha gamissāmī ’’ ti ?
‘‘ Sace icchasi , ahaṃ taṃ mama piṭṭhiṃ āropetvā nessāmī ’’ ti .
So saddahitvā ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchi .
‘‘ Tena hi ehi piṭṭhiṃ me abhirūhā ’’ ti ca vutte taṃ abhiruhi .
Susumāro thokaṃ netvā udake osīdāpesi .
Bodhisatto ‘‘ samma , udake maṃ osīdāpesi , kiṃ nu kho etan ’’ ti āha .
‘‘ Nāhaṃ taṃ dhammasudhammatāya gahetvā gacchāmi , bhariyāya pana me tava hadayamaṃse dohaḷo uppanno , tamahaṃ tava
V2.132 hadayaṃ khādāpetukāmo ’’ ti .‘‘ Samma , kathentena te sundaraṃ kataṃ .
Sace hi amhākaṃ udare hadayaṃ bhaveyya , sākhaggesu carantānaṃ cuṇṇavicuṇṇaṃ bhaveyyā ’’ ti .
‘‘ Kahaṃ pana tumhe ṭhapethā ’’ ti ?
Bodhisatto
M2.146 avidūre ekaṃ udumbaraṃ pakkaphalapiṇḍisañchannaṃ dassento ‘‘ passetāni amhākaṃ hadayāni etasmiṃ udumbare olambantī ’’ ti āha .‘‘ Sace me hadayaṃ
P2.160 dassasi , ahaṃ taṃ na māressāmī ’’ ti .‘‘ Tena hi maṃ ettha nehi , ahaṃ te rukkhe olambantaṃ dassāmī ’’ ti .
So taṃ ādāya tattha agamāsi .
Bodhisatto tassa piṭṭhito uppatitvā udumbararukkhe nisīditvā ‘‘ samma , bāla susumāra ,‘ imesaṃ sattānaṃ hadayaṃ nāma rukkhagge hotī ’ ti saññī ahosi , bālosi , ahaṃ taṃ vañcesiṃ , tava phalāphalaṃ taveva hotu , sarīrameva pana te mahantaṃ paññā pana natthī ’’ ti vatvā imamatthaṃ pakāsento imā gāthā avoca –
115.
‘‘ Alaṃ metehi ambehi , jambūhi panasehi ca ;
Yāni pāraṃ samuddassa , varaṃ mayhaṃ udumbaro .
116.
‘‘ Mahatī vata te bondi , na ca paññā tadūpikā ;
Susumāra vañcito mesi , gaccha dāni yathāsukhan ’’ ti .
Tattha alaṃ metehīti yāni tayā dīpake niddiṭṭhāni , etehi mayhaṃ alaṃ .
Varaṃ mayhaṃ udumbaroti mayhaṃ ayameva udumbararukkho varaṃ .
Bondīti sarīraṃ .
Tadūpikāti paññā pana te tadūpikā tassa sarīrassa anucchavikā natthi .
Gaccha dāni yathāsukhan ti idāni yathāsukhaṃ gaccha , natthi te hadayamaṃsagahaṇūpāyoti attho .
Susumāro sahassaṃ parājito viya dukkhī dummano pajjhāyantova attano nivāsaṭṭhānameva gato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā susumāro devadatto ahosi , susumārī ciñcamāṇavikā , kapirājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Susumārajātakavaṇṇanā aṭṭhamā .