[296]6. Samuddajātakavaṇṇanā
Ko nāyan ti idaṃ satthā jetavane viharanto upanandattheraṃ ārabbha kathesi .
So hi mahagghaso mahātaṇho ahosi , sakaṭapūrehi paccayehipi santappetuṃ na sakkā .
Vassūpanāyikakāle dvīsu tīsu vihāresu vassaṃ upagantvā ekasmiṃ upāhane ṭhapeti , ekasmiṃ kattarayaṭṭhiṃ , ekasmiṃ udakatumbaṃ .
Ekasmiṃ sayaṃ vasati , janapadavihāraṃ gantvā paṇītaparikkhāre bhikkhū disvā ariyavaṃsakathaṃ kathetvā tesaṃ paṃsukūlāni gāhāpetvā tesaṃ cīvarāni gaṇhāti , mattikāpatte gāhāpetvā manāpamanāpe patte thālakāni ca gahetvā yānakaṃ pūretvā jetavanaṃ āgacchati .
Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , upanando sakyaputto mahagghaso mahiccho aññesaṃ paṭipattiṃ kathetvā samaṇaparikkhārena yānakaṃ pūretvā āgacchatī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ ayuttaṃ , bhikkhave , upanandena kataṃ paresaṃ ariyavaṃsakathaṃ kathentena , paṭhamatarañhi attanā appicchena hutvā pacchā paresaṃ ariyavaṃsaṃ kathetuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
‘‘ Attānameva
M2.399 paṭhamaṃ , patirūpe nivesaye ;Athaññamanusāseyya , na kilisseyya paṇḍito ’’ ti .( dha . pa .158)–
Imaṃ dhammapade gāthaṃ desetvā upanandaṃ garahitvā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva upanando mahiccho , pubbe mahāsamuddepi udakaṃ rakkhitabbaṃ maññī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
V2.366 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto samuddadevatā hutvā nibbatti .Atheko kāko samuddassa uparibhāge vicaranto ‘‘ samudde udakaṃ pamāṇena pivatha , rakkhantā pivathā ’’ ti macchasaṅghasakuṇasaṅghe
P2.442 vārento vārento carati .Taṃ disvā samuddadevatā paṭhamaṃ gāthamāha –
136.
‘‘ Ko nāyaṃ loṇatoyasmiṃ , samantā paridhāvati ;
Macche makare ca vāreti , ūmīsu ca vihaññatī ’’ ti .
Tattha ko nāyan ti ko nu ayaṃ .
Taṃ sutvā samuddakāko dutiyaṃ gāthamāha –
137.
‘‘ Anantapāyī sakuṇo , atittoti disāsuto ;
Samuddaṃ pātumicchāmi , sāgaraṃ saritaṃpatin ’’ ti .
Tassattho – ahaṃ anantasāgaraṃ pātumicchāmi , tenamhi anantapāyī nāma sakuṇo mahatiyāpi apūraṇiyā taṇhāya samannāgatattā atittoti pi ahaṃ disāsu suto vissuto pākaṭo , svāhaṃ imaṃ sakalasamuddaṃ sundarānaṃ ratanānaṃ ākarattā sāgarena vā khatattā sāgaraṃ saritānaṃ patibhāvena saritaṃpatiṃ pātumicchāmīti .
Taṃ sutvā samuddadevatā tatiyaṃ gāthamāha –
138.
‘‘ So ayaṃ hāyati ceva , pūrate ca mahodadhi ;
Nāssa nāyati pītanto , apeyyo kira sāgaro ’’ ti .
Tattha
M2.400 so ayaṃ hāyati cevāti udakassa osakkanavelāya hāyati , nikkhamanavelāya pūrati .Nāssa nāyatīti assa mahāsamuddassa sacepi naṃ sakalaloko piveyya , tathāpi ‘‘ ito ettakaṃ nāma udakaṃ pītan ’’ ti pariyanto na paññāyati .
Apeyyo kirāti eso kira sāgaro na sakkā kenaci udakaṃ khepetvā pātunti .
Evañca pana vatvā sā bheravarūpārammaṇaṃ dassetvā samuddakākaṃ palāpesi .
Satthā
V2.367 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā samuddakāko upanando ahosi , devatā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Samuddajātakavaṇṇanā chaṭṭhā .