6. Nataṃdaḷhavaggo
[201]1. Bandhanāgārajātakavaṇṇanā
Na
V2.115P2.139 taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrāti idaṃ satthā jetavane viharanto bandhanāgāraṃ ārabbha kathesi .Tasmiṃ kira kāle bahū sandhicchedakapanthaghātakacore ānetvā kosalarañño dassesuṃ .
Te rājā addubandhanarajjubandhanasaṅkhalikabandhanehi bandhāpesi .
Tiṃsamattā jānapadā bhikkhū satthāraṃ daṭṭhukāmā āgantvā disvā vanditvā punadivase piṇḍāya carantā bandhanāgāraṃ gantvā te core disvā piṇḍapātapaṭikkantā sāyanhasamaye tathāgataṃ upasaṅkamitvā ‘‘ bhante , ajja amhehi piṇḍāya carantehi bandhanāgāre bahū corā addubandhanādīhi baddhā mahādukkhaṃ anubhavantā diṭṭhā , te tāni bandhanāni chinditvā palāyituṃ na sakkonti , atthi nu kho tehi bandhanehi thirataraṃ nāma aññaṃ bandhanan ’’ ti pucchiṃsu .
Satthā ‘‘ bhikkhave , kiṃ bandhanāni nāmetāni , yaṃ panetaṃ dhanadhaññaputtadārādīsu taṇhāsaṅkhātaṃ kilesabandhanaṃ , etaṃ etehi bandhanehi sataguṇena sahassaguṇena thirataraṃ , evaṃ mahantampi panetaṃ ducchindaniyaṃ bandhanaṃ porāṇakapaṇḍitā chinditvā himavantaṃ pavisitvā pabbajiṃsū ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ duggatagahapatikule nibbatti , tassa vayappattassa pitā kālamakāsi .
So bhatiṃ katvā mātaraṃ posesi , athassa mātā anicchamānasseva ekaṃ kuladhītaraṃ gehe katvā aparabhāge kālamakāsi .
Bhariyāyapissa kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhāsi .
So gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ ajānanto ‘‘ bhadde , tvaṃ bhatiṃ katvā jīvāhi , ahaṃ pabbajissāmī ’’ ti āha
M2.128 .Sāpi ‘‘ gabbho me patiṭṭhito , mayi
P2.140 vijātāya dārakaṃ disvā pabbajissasī ’’ ti āha .So ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā tassā vijātakāle ‘‘ bhadde , tvaṃ sotthinā vijātā , idānāhaṃ pabbajissāmī ’’ ti āpucchi .
Atha naṃ sā ‘‘ puttakassa tāva thanapānato apagamanakālaṃ āgamehī ’’ ti vatvā puna gabbhaṃ gaṇhi .
So cintesi –
‘‘ imaṃ sampaṭicchāpetvā gantuṃ na sakkā , imissā anācikkhitvāva palāyitvā pabbajissāmī ’’ ti .
So tassā anācikkhitvā ratthibhāge uṭṭhāya palāyi .
Atha naṃ
V2.116 nagaraguttikā aggahesuṃ .So ‘‘ ahaṃ , sāmi , mātuposako nāma , vissajjetha man ’’ ti tehi attānaṃ vissajjāpetvā ekasmiṃ ṭhāne vasitvā aggadvāreneva nikkhamitvā himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā jhānakīḷaṃ kīḷanto vihāsi .
So tattha vasanto ‘‘ evarūpampi nāma me ducchindaniyaṃ puttadārabandhanaṃ kilesabandhanaṃ chinditan ’’ ti udānaṃ udānento imā gāthā avoca –
101.
‘‘ Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā , yadāyasaṃ dārujapabbajañca ;
Sārattarattā maṇikuṇḍalesu , puttesu dāresu ca yā apekkhā .
102.
‘‘ Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā , ohārinaṃ sīthilaṃ duppamuñcaṃ ;
Etampi chetvāna vajanti dhīrā , anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā ’’ ti .
Tattha dhīrāti dhitimantā , dhikkatapāpāti dhīrā .
Atha vā dhī vuccati paññā , tāya paññāya samannāgatāti dhīrā , buddhā paccekabuddhā buddhasāvakā
P2.141 bodhisattā ca ime dhīrā nāma .Yadāyasan tiādīsu yaṃ saṅkhalikasaṅkhātaṃ ayasā nibbattaṃ āyasaṃ , yaṃ addubandhanasaṅkhātaṃ dārujaṃ , yañca pabbajatiṇehi vā aññehi vā vākādīhi rajjuṃ katvā katarajjubandhanaṃ , taṃ āyasādiṃ chindituṃ sakkuṇeyyabhāvena dhīrā daḷhaṃ thiranti nāhu na kathenti .
Sārattarattāti sārattā hutvā rattā , balavarāgarattāti attho .
Maṇikuṇḍalesūti maṇīsu ca kuṇḍalesu ca , maṇiyuttesu vā kuṇḍalesu .
Etaṃ
M2.129 daḷhan ti ye maṇikuṇḍalesu sārattarattā , tesaṃ yo ca sārāgo , yā ca tesaṃ puttadāresu apekkhā taṇhā , etaṃ kilesamayaṃ bandhanaṃ daḷhaṃ thiranti dhīrā āhu .Ohārinan ti ākaḍḍhitvā catūsu apāyesu pātanato avaharati heṭṭhā haratīti ohārinaṃ .
Sithilan ti bandhanaṭṭhāne chavicammamaṃsāni na chindati , lohitaṃ na nīharati , bandhanabhāvampi na jānāpeti , thalapathajalapathādīsu kammāni kātuṃ detīti sithilaṃ .
Duppamuñcan ti taṇhālobhavasena hi ekavārampi uppannaṃ kilesabandhanaṃ daṭṭhaṭṭhānato kacchapo viya dummocayaṃ hotīti duppamuñcaṃ .
Etampi chetvānāti etaṃ evaṃ daḷhampi kilesabandhanaṃ ñāṇakhaggena chinditvā ayadāmāni chinditvā mattavaravāraṇā viya pañjare chinditvā sīhapotakā viya ca dhīrā vatthukāmakilesakāme ukkārabhūmiṃ viya jigucchamānā anapekkhino hutvā kāmasukhaṃ pahāya vajanti pakkamanti , pakkamitvā ca pana himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānasukhena vītināmentīti .
Evaṃ
V2.117 bodhisatto imaṃ udānaṃ udānetvā aparihīnajjhāno brahmalokaparāyaṇo ahosi .Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne keci sotāpannā , keci sakadāgāmino , keci anāgāmino , keci arahanto ahesuṃ .
‘‘ Tadā mātā mahāmāyā ahosi , pitā suddhodanamahārājā , bhariyā rāhulamātā , putto rāhulo , puttadāraṃ pahāya nikkhamitvā pabbajito puriso pana ahameva ahosin ’’ ti .
Bandhanāgārajātakavaṇṇanā paṭhamā .