[271]1. Udapānadūsakajātakavaṇṇanā
Āraññikassa
V2.294M2.320 isinoti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ udapānadūsakasiṅgālaṃ ārabbha kathesi .Eko kira siṅgālo bhikkhusaṅghassa pānīyaudapānaṃ uccārapassāvakaraṇena dūsetvā pakkāmi .
Atha naṃ ekadivasaṃ udapānasamīpaṃ āgataṃ sāmaṇerā leḍḍūhi paharitvā kilamesuṃ , so tato paṭṭhāya taṃ ṭhānaṃ puna nivattitvāpi na olokesi .
Bhikkhū taṃ pavattiṃ ñatvā dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , udapānadūsakasiṅgālo kira sāmaṇerehi kilamitakālato paṭṭhāya puna nivattitvāpi na olokesī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesa siṅgālo udapānadūsakoyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ idameva isipatanaṃ ayameva udapāno ahosi .
Tadā bodhisatto bārāṇasiyaṃ kulaghare nibbattitvā vayappatto isipabbajjaṃ pabbajitvā isigaṇaparivuto isipatane vāsaṃ kappesi .
Tadā eko siṅgālo idameva udapānaṃ dūsetvā pakkamati .
Atha naṃ ekadivasaṃ tāpasā parivāretvā ṭhitā ekenupāyena gahetvā bodhisattassa santikaṃ ānayiṃsu .
Bodhisatto siṅgālena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha –
61.
‘‘ Āraññikassa isino , cirarattatapassino ;
Kicchākataṃ udapānaṃ , kathaṃ samma avāhayī ’’ ti .
Tassattho
P2.355 – araññe vasanatāya āraññikassa , esitaguṇattā isino , cirarattaṃ tapaṃ nissāya vutthattā cirarattatapassino kicchākataṃ kicchena dukkhena nipphāditaṃ udapānaṃ kathaṃ kimatthāya samma siṅgāla , tvaṃ avāhayi muttakarīsena ajjhotthari dūsesi , taṃ vā muttakarīsaṃ ettha avāhayi pātesīti .Taṃ
V2.295 sutvā siṅgālo dutiyaṃ gāthamāha – 62.
‘‘ Esa dhammo siṅgālānaṃ , yaṃ pitvā ohadāmase ;
Pitupitāmahaṃ dhammo , na taṃ ujjhātumarahasī ’’ ti .
Tattha
M2.321 esa dhammoti esa sabhāvo .Yaṃ pitvā ohadāmaseti , samma , yaṃ mayaṃ yattha pānīyaṃ pivāma , tameva ūhadāmapi omuttemapi , esa amhākaṃ siṅgālānaṃ dhammoti dasseti .
Pitupitāmahan ti pitūnañca pitāmahānañca no esa dhammo .
Na taṃ ujjhātumarahasīti taṃ amhākaṃ paveṇiāgataṃ dhammaṃ sabhāvaṃ tvaṃ ujjhātuṃ na arahasi , na yuttaṃ te ettha kujjhitunti .
Athassa bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha –
63.
‘‘ Yesaṃ vo ediso dhammo , adhammo pana kīdiso ;
Mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā , addasāma kudācanan ’’ ti .
Tattha mā voti tumhākaṃ dhammaṃ vā adhammaṃ vā na mayaṃ kadāci addasāmāti .
Evaṃ bodhisatto tassa ovādaṃ datvā ‘‘ mā puna āgacchā ’’ ti āha .
So tato paṭṭhāya puna nivattitvāpi na olokesi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā udapānadūsako ayameva siṅgālo ahosi , gaṇasatthā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Udapānadūsakajātakavaṇṇanā paṭhamā .