[164]4. Gijjhajātakavaṇṇanā
Yaṃ
M2.45 nu gijjho yojanasatan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ mātuposakabhikkhuṃ ārabbha kathesi .Vatthu sāmajātake ( jā .2.22.296 ādayo ) āvibhavissati .
Satthā pana taṃ bhikkhuṃ ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ , bhikkhu , gihī posesī ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccan ’’ ti vutte ‘‘ kiṃ pana te hontī ’’ ti pucchitvā ‘‘ mātāpitaro me , bhante ’’ ti vutte ‘‘ sādhu sādhū ’’ ti tassa sādhukāraṃ datvā ‘‘ mā , bhikkhave , imaṃ bhikkhuṃ ujjhāyittha , porāṇakapaṇḍitāpi guṇavasena aññātakānampi upakāraṃ akaṃsu , imassa pana mātāpitūnaṃ upakārakaraṇaṃ bhāroyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gijjhakūṭapabbate gijjhayoniyaṃ nibbattitvā mātāpitaro poseti .
Athekasmiṃ kāle mahatī vātavuṭṭhi ahosi .
Gijjhā vātavuṭṭhiṃ sahituṃ asakkontā sītabhayena bārāṇasiṃ gantvā pākārasamīpe ca parikhāsamīpe ca sītena kampamānā nisīdiṃsu .
Tadā bārāṇasiseṭṭhi nagarā nikkhamitvā nhāyituṃ gacchanto te gijjhe kilamante disvā ekasmiṃ anovassakaṭṭhāne sannipātetvā aggiṃ kārāpetvā gosusānaṃ pesetvā gomaṃsaṃ āharāpetvā tesaṃ dāpetvā ārakkhaṃ ṭhapesi .
Gijjhā vūpasantāya vātavuṭṭhiyā
P2.51 kallasarīrā hutvā pabbatameva agamaṃsu .Te tattheva sannipatitvā evaṃ mantayiṃsu –
‘‘ bārāṇasiseṭṭhinā amhākaṃ upakāro kato , katūpakārassa ca nāma paccupakāraṃ kātuṃ
V2.41 vaṭṭati , tasmā ito paṭṭhāya tumhesu yo yaṃ vatthaṃ vā ābharaṇaṃ vā labhati , tena taṃ bārāṇasiseṭṭhissa gehe ākāsaṅgaṇe pātetabban ’’ ti .Tato paṭṭhāya gijjhā manussānaṃ vatthābharaṇāni ātape sukkhāpentānaṃ pamādaṃ oloketvā senā viya maṃsapesiṃ sahasā gahetvā bārāṇasiseṭṭhissa gehe ākāsaṅgaṇe pātenti .
So gijjhānaṃ āharaṇabhāvaṃ ñatvā sabbāni tāni visuṃyeva ṭhapesi .
‘‘ Gijjhā nagaraṃ vilumpantī ’’ ti rañño ārocesuṃ .
Rājā ‘‘ ekaṃ gijjhampi tāva gaṇhatha , sabbaṃ āharāpessāmī ’’ ti tattha tattha pāse ceva jālāni ca oḍḍāpesi .
Mātuposakagijjho
M2.46 pāse bajjhi , taṃ gahetvā ‘‘ rañño dassessāmā ’’ ti nenti .Bārāṇasiseṭṭhi rājupaṭṭhānaṃ gacchanto te manusse gijjhaṃ gahetvā gacchante disvā ‘‘ mā imaṃ gijjhaṃ bādhayiṃsū ’’ ti saddhiññeva agamāsi .
Gijjhaṃ rañño dassesuṃ .
Atha naṃ rājā pucchi –
‘‘ tumhe nagaraṃ vilumpitvā vatthādīni gaṇhathā ’’ ti .
‘‘ Āma , mahārājā ’’ ti .
‘‘ Kassa tāni dinnānī ’’ ti ?
‘‘ Bārāṇasiseṭṭhissā ’’ ti .
‘‘ Kiṃkāraṇā ’’ ti ?
‘‘ Amhākaṃ tena jīvitaṃ dvinnaṃ , upakārassa nāma paccupakāraṃ kātuṃ vaṭṭati , tasmā adamhā ’’ ti .
Atha naṃ rājā ‘‘ gijjhā kira yojanasatamatthake ṭhatvā kuṇapaṃ passanti , kasmā tvaṃ attano oḍḍitaṃ pāsaṃ na passasī ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –
27.
‘‘ Yaṃ nu gijjho yojanasataṃ , kuṇapāni avekkhati ;
Kasmā jālañca pāsañca , āsajjāpi na bujjhasī ’’ ti .
Tattha
P2.52 yan ti nipātamattaṃ , nūti nāmatthe nipāto .Gijjho nāma yojanasataṃ atikkamitvā ṭhitāni kuṇapāni avekkhati , passatīti attho .
Āsajjāpīti āsādetvāpi , sampāpuṇitvāpīti attho .
‘‘ Tvaṃ attano atthāya oḍḍitaṃ jālañca pāsañca patvāpi kasmā na bujjhasī ’’ ti pucchi .
Gijjho tassa vacanaṃ sutvā dutiyaṃ gāthamāha –
28.
‘‘ Yadā parābhavo hoti , poso jīvitasaṅkhaye ;
Atha jālañca pāsañca , āsajjāpi na bujjhatī ’’ ti .
Tattha
V2.42 parābhavoti vināso .Posoti satto .
Gijjhassa vacanaṃ sutvā rājā seṭṭhiṃ pucchi –
‘‘ saccaṃ kira , mahāseṭṭhi , gijjhehi tumhākaṃ gehe vatthādīni ābhatānī ’’ ti .
‘‘ Saccaṃ , devā ’’ ti .
‘‘ Kahaṃ tānī ’’ ti ?
‘‘ Deva , mayā tāni sabbāni visuṃ ṭhapitāni , yaṃ yesaṃ santakaṃ , taṃ tesaṃ dassāmi , imaṃ gijjhaṃ vissajjethā ’’ ti gijjhaṃ vissajjāpetvā mahāseṭṭhiṃ sabbesaṃ santakāni dāpesi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne mātuposakabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi
M2.47 .‘‘ Tadā rājā ānando ahosi , bārāṇasiseṭṭhi sāriputto , mātuposakagijjho pana ahameva ahosin ’’ ti .
Gijjhajātakavaṇṇanā catutthā .