[221]1. Kāsāvajātakavaṇṇanā
Anikkasāvo
V2.165 kāsāvan ti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi .Vatthu pana rājagahe samuṭṭhitaṃ .
Ekasmiṃ samaye dhammasenāpati pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ veḷuvane viharati .
Devadattopi attano anurūpāya dussīlaparisāya parivuto gayāsīse viharati .
Tasmiṃ samaye rājagahavāsino chandakaṃ saṅgharitvā dānaṃ sajjayiṃsu .
Atheko vohāratthāya āgatavāṇijo imaṃ sāṭakaṃ vissajjetvā ‘‘ mampi pattikaṃ karothā ’’ ti mahagghaṃ gandhakāsāvaṃ adāsi .
Nāgarā mahādānaṃ pavattayiṃsu , sabbaṃ chandakena saṅkaḍḍhitaṃ kahāpaṇeheva niṭṭhāsi .
So sāṭako atireko ahosi .
Mahājano sannipatitvā ‘‘ ayaṃ gandhakāsāvasāṭako atireko .
Kassa naṃ dema , kiṃ sāriputtattherassa , udāhu devadattassā ’’ ti mantayiṃsu .
Tattheke ‘‘ sāriputtattherassā ’’ ti āhaṃsu .
Apare ‘‘ sāriputtatthero katipāhaṃ vasitvā yathāruci pakkamissati
P2.197 , devadattatthero pana nibaddhaṃ amhākaṃ nagarameva upanissāya viharati , maṅgalāmaṅgalesu ayameva amhākaṃM2.181 avassayo , devadattassa dassāmā ’’ ti āhaṃsu .Sambahulikaṃ karontesupi ‘‘ devadattassa dassāmā ’’ ti vattāro bahutarā ahesuṃ , atha naṃ devadattassa adaṃsu .
Devadatto tassa dasā chindāpetvā ovaṭṭikaṃ sibbāpetvā rajāpetvā suvaṇṇapaṭṭavaṇṇaṃ katvā pārupi .
Tasmiṃ kāle tiṃsamattā bhikkhū rājagahā nikkhamitvā sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ vanditvā katapaṭisanthārā taṃ pavattiṃ ārocetvā ‘‘ evaṃ , bhante , attano ananucchavikaṃ arahaddhajaṃ pārupī ’’ ti ārocesuṃ .
Satthā ‘‘ na , bhikkhave , devadatto idāneva attano ananurūpaṃ arahaddhajaṃ paridahati , pubbepi paridahiyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese hatthikule nibbattitvā vayappatto asītisahassamattavāraṇaparivāro yūthapati hutvā araññāyatane vasati .
Atheko duggatamanusso bārāṇasiyaṃ viharanto dantakāravīthiyaṃ dantakāre dantavalayādīni karonte disvā
V2.166 ‘‘ hatthidante labhitvā gaṇhissathā ’’ ti pucchi .Te ‘‘ āma gaṇhissāmā ’’ ti āhaṃsu .
So āvudhaṃ ādāya kāsāvavatthavasano paccekabuddhavesaṃ gaṇhitvā paṭisīsakaṃ paṭimuñcitvā hatthivīthiyaṃ ṭhatvā āvudhena hatthiṃ māretvā dante ādāya bārāṇasiyaṃ vikkiṇanto jīvikaṃ kappesi .
So aparabhāge bodhisattassa parivārahatthīnaṃ sabbapacchimaṃ hatthiṃ māretuṃ ārabhi .
Hatthino devasikaṃ hatthīsu parihāyantesu ‘‘ kena nu kho kāraṇena hatthino parihāyantī ’’ ti bodhisattassa ārocesuṃ .
Bodhisatto pariggaṇhanto ‘‘ paccekabuddhavesaṃ gahetvā hatthivīthipariyante eko puriso tiṭṭhati , kacci nu kho so māreti , pariggaṇhissāmi nan ’’ ti ekadivasaṃ hatthī purato katvā sayaṃ
P2.198 pacchato ahosi .So bodhisattaṃ disvā āvudhaṃ ādāya pakkhandi .
Bodhisatto nivattitvā ṭhito ‘‘ bhūmiyaṃ pothetvā māressāmi nan ’’ ti soṇḍaṃ pasāretvā tena paridahitāni kāsāvāni disvā ‘‘ imaṃ arahaddhajaṃ mayā garuṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti soṇḍaṃ paṭisaṃharitvā ‘‘ ambho purisa , nanu esa arahaddhajo ananucchaviko tuyhaṃ , kasmā etaṃ paridahasī ’’ ti imā gāthā avoca –
141.
‘‘ Anikkasāvo kāsāvaṃ , yo vatthaṃ paridahissati ;
Apeto damasaccena , na so kāsāvamarahati .
142.
‘‘ Yo
M2.182 ca vantakasāvassa , sīlesu susamāhito ;Upeto damasaccena , sa ve kāsāvamarahatī ’’ ti .
Tattha anikkasāvoti kasāvo vuccati rāgo doso moho makkho paḷāso issā macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo , sabbe akusalā dhammā sabbe duccaritā sabbaṃ bhavagāmikammaṃ diyaḍḍhakilesasahassaṃ , eso kasāvo nāma .
So yassa puggalassa appahīno santānato anissaṭṭho anikkhanto , so anikkasāvo nāma .
Kāsāvan ti kasāyarasapītaṃ arahaddhajabhūtaṃ .
Yo vatthaṃ paridahissatīti yo evarūpo hutvā evarūpaṃ vatthaṃ paridahissati nivāseti ceva pārupati ca .
Apeto damasaccenāti indriyadamasaṅkhātena damena ca nibbānasaṅkhātena ca paramatthasaccena apeto parivajjito .
Nissakkatthe vā karaṇavacanaṃ , etasmā damasaccā apetoti attho .
‘‘ Saccan ’’ ti cettha vacīsaccaṃ
V2.167 catusaccampi vaṭṭatiyeva .Na so kāsāvamarahatīti so puggalo anikkasāvattā arahaddhajaṃ kāsāvaṃ na arahati ananucchaviko etassa .
Yo ca vantakasāvassāti yo pana puggalo yathāvuttasseva kasāvassa vantattā vantakasāvo assa .
Sīlesu susamāhitoti maggasīlesu ceva phalasīlesu ca sammā āhito , ānetvā ṭhapito viya tesu patiṭṭhito .
Tehi sīlehi samaṅgībhūtassetaṃ adhivacanaṃ .
Upetoti samannāgato .
Damasaccenāti vuttappakārena damena ca saccena ca .
Sa ve kāsāvamarahatīti so evarūpo puggalo imaṃ arahaddhajaṃ kāsāvaṃ arahati .
Evaṃ
P2.199 bodhisatto tassa purisassa imaṃ kāraṇaṃ kathetvā ‘‘ ito paṭṭhāya mā idha āgami , āgacchasi ce , jīvitaṃ te natthī ’’’ ti tajjetvā palāpesi .Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā hatthimārakapuriso devadatto ahosi , yūthapati pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kāsāvajātakavaṇṇanā paṭhamā .