[185]5. Anabhiratijātakavaṇṇanā
Yathodake āvile appasanneti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ brāhmaṇakumāraṃ ārabbha kathesi .
Sāvatthiyaṃ kira eko brāhmaṇakumāro tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū bahū khattiyakumāre ca brāhmaṇakumāre ca mante vācesi .
So aparabhāge gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vatthālaṅkāradāsadāsikhettavatthugomahiṃsaputtadārādīnaṃ
M2.91 atthāya cintayamāno rāgadosamohavasiko hutvā āvilacitto ahosi , mante paṭipāṭiyā parivattetuṃ nāsakkhi , ito cito ca mantā na paṭibhaṃsu .So ekadivasaṃ bahuṃ gandhamālādiṃ gahetvā jetavanaṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi
P2.100 .Satthā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ‘‘ kiṃ , māṇava , mante vācesi , paguṇā te mantā ’’ ti pucchi .
‘‘ Pubbe me , bhante , mantā paguṇā ahesuṃ , gharāvāsassa pana gahitakālato paṭṭhāya cittaṃ me āvilaṃ jātaṃ , tena me mantā na paguṇā ’’ ti .
Atha naṃ satthā ‘‘ na kho , māṇava , idāneva , pubbepi te cittassa anāvilakāle tava mantā paguṇā ahesuṃ , rāgādīhi pana āvilakāle tava mantā na paṭibhaṃsū ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ mante uggaṇhitvā disāpāmokkho ācariyo hutvā bārāṇasiyaṃ bahū khattiyakumāre ca brāhmaṇakumāre ca mante vācesi .
Tassa santike eko brāhmaṇamāṇavo tayo vede paguṇe akāsi , ekapadepi nikkaṅkho piṭṭhiācariyo hutvā mante vācesi .
So aparena samayena gharāvāsaṃ gahetvā gharāvāsacintāya āvilacitto mante parivattetuṃ nāsakkhi .
Atha naṃ ācariyo attano santikaṃ āgataṃ ‘‘ kiṃ , māṇava , paguṇā te mantā ’’ ti pucchitvā ‘‘ gharāvāsagahitakālato
V2.83 paṭṭhāya me cittaṃ āvilaṃ jātaṃ , mante parivattetuṃ na sakkomī ’’ ti vutte ‘‘ tāta , āvile cittamhi paguṇāpi mantā na paṭibhanti , anāvile pana citte appaṭibhāṇaṃ nāma natthī ’’ ti vatvā imā gāthā āha – 69.
‘‘ Yathodake āvile appasanne , na passati sippikasambukañca ;
Sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ , evaṃ āvilamhi citte ;
Na so passati attadatthaṃ paratthaṃ .
70.
‘‘ Yathodake
M2.92 acche vippasanne , so passati sippikasambukañca ;Sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ , evaṃ
P2.101 anāvilamhi citte ;So passati atthadatthaṃ paratthan ’’ ti .
Tattha āvileti kaddamāluḷite .
Appasanneti tāyeva āvilatāya avippasanne .
Sippikasambukañcāti sippikañca sambukañca .
Macchagumban ti macchaghaṭaṃ .
Evaṃ āvilamhīti evameva rāgādīhi āvile citte .
Attadatthaṃ paratthan ti neva attadatthaṃ na paratthaṃ passatīti attho .
So passatīti evameva anāvile citte so puriso attadatthaṃ paratthañca passatīti .
Satthā imaṃ atītaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne brāhmaṇakumāro sotāpattiphale patiṭṭhahi .
‘‘ Tadā māṇavo ayameva māṇavo ahosi , ācariyo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Anabhiratijātakavaṇṇanā pañcamā .