[230]10. Dutiyapalāyitajātakavaṇṇanā
Dhajamaparimitan ti
P2.219 idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ palāyitaparibbājakameva ārabbha kathesi .Imasmiṃ pana vatthusmiṃ so paribbājako jetavanaṃ pāvisi .
Tasmiṃ khaṇe satthā mahājanaparivuto alaṅkatadhammāsane nisinno manosilātale sīhanādaṃ nadanto sīhapotako viya dhammaṃ deseti .
Paribbājako dasabalassa brahmasarīrapaṭibhāgaṃ rūpaṃ puṇṇacandasassirikaṃ mukhaṃ suvaṇṇapaṭṭasadisaṃ nalāṭañca disvā ‘‘ ko evarūpaṃ purisuttamaṃ jinituṃ sakkhissatī ’’ ti nivattitvā parisantaraṃ pavisitvā palāyi .
Mahājano taṃ anubandhitvā nivattitvā satthussa taṃ pavattiṃ ārocesi .
Satthā ‘‘ na so paribbājako idāneva , pubbepi mama suvaṇṇavaṇṇaṃ mukhaṃ disvā palātoyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bodhisatto bārāṇasiyaṃ rajjaṃ kāresi , takkasilāyaṃ eko gandhārarājā .
So ‘‘ bārāṇasiṃ gahessāmī ’’ ti caturaṅginiyā senāya āgantvā nagaraṃ parivāretvā nagaradvāre ṭhito attano
V2.184 balavāhanaṃ oloketvā ‘‘ ko ettakaṃ balavāhanaṃ jinituṃ sakkhissatī ’’ ti attano senaṃ saṃvaṇṇetvā paṭhamaṃ gāthamāha – 159.
‘‘ Dhajamaparimitaṃ
M2.201 anantapāraṃ , duppasahaṃ dhaṅkehi sāgaraṃva ;Girimiva anilena duppasayho , duppasaho ahamajja tādisenā ’’ ti .
Tattha dhajamaparimitan ti idaṃ tāva me rathesu morachade ṭhapetvā ussāpitadhajameva aparimitaṃ bahuṃ anekasatasaṅkhyaṃ .
Anantapāran ti balavāhanampi me ‘‘ ettakā hatthī ettakā assā ettakā rathā ettakā pattī ’’ ti gaṇanaparicchedarahitaṃ anantapāraṃ .
Duppasahan ti na sakkā paṭisattūhi sahituṃ abhibhavituṃ
P2.220 .Yathā kiṃ ?
Dhaṅkehi sāgaraṃva , yathā sāgaro bahūhi kākehi vegavikkhambhanavasena vā atikkamanavasena vā duppasaho , evaṃ duppasahaṃ .
Girimiva anilena duppasayhoti apica me ayaṃ balakāyo yathā pabbato vātena akampanīyato duppasaho , tathā aññena balakāyena duppasaho .
Duppasaho ahamajja tādisenāti svāhaṃ iminā balena samannāgato ajja tādisena duppasahoti aṭṭālake ṭhitaṃ bodhisattaṃ sandhāya vadati .
Athassa so puṇṇacandasassirikaṃ attano mukhaṃ dassetvā ‘‘ bāla , mā vippalapasi , idāni te balavāhanaṃ mattavāraṇo viya naḷavanaṃ viddhaṃsessāmī ’’ ti santajjetvā dutiyaṃ gāthamāha –
160.
‘‘ Mā bāliyaṃ vilapi na hissa tādisaṃ , viḍayhase na hi labhase nisedhakaṃ ;
Āsajjasi gajamiva ekacārinaṃ , yo taṃ padā naḷamiva pothayissatī ’’ ti .
Tattha mā bāliyaṃ vilapīti mā attano bālabhāvaṃ vippalapasi .
Na hissa tādisan ti na hi assa tādiso , ayameva vā pāṭho .
Tādiso ‘‘ anantapāraṃ me balavāhanan ’’ ti evarūpaṃ takkento rajjañca gahetuṃ samattho nāma na hi assa , na hotīti attho .
Viḍayhaseti tvaṃ bāla , kevalaṃ rāgadosamohamānapariḷāhena viḍayhasiyeva .
Na hi labhase nisedhakan ti mādisaṃ pana pasayha abhibhavitvā nisedhakaṃ na tāva labhasi , ajja
M2.202 taṃ āgatamaggeneva palāpessāmi .Āsajjasīti upagacchasi .
Gajamiva ekacārinan ti ekacārinaṃ mattavaravāraṇaṃ viya .
Yo taṃ padā naḷamiva pothayissatīti yo taṃ yathā nāma mattavaravāraṇo pādā naḷaṃ potheti saṃcuṇṇeti , evaṃ pothayissati , taṃ tvaṃ āsajjasīti attānaṃ sandhāyāha .
Evaṃ
V2.185 tajjentassa panassa kathaṃ sutvā gandhārarājā ullokentoP2.221 kañcanapaṭṭasadisaṃ mahānalāṭaṃ disvā attano gahaṇabhīto nivattitvā palāyanto sakanagarameva agamāsi .Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā gandhārarājā palāyitaparibbājako ahosi , bārāṇasirājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Dutiyapalāyitajātakavaṇṇanā dasamā .
Kāsāvavaggo aṭṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Kāsāvaṃ cūḷanandiyaṃ , puṭabhattañca kumbhilaṃ ;
Khantivaṇṇaṃ kosiyañca , gūthapāṇaṃ kāmanītaṃ ;
Palāyitadvayampi ca .