[270]10. Ulūkajātakavaṇṇanā
Sabbehi kira ñātīhīti idaṃ satthā jetavane viharanto kākolūkakalahaṃ ārabbha kathesi .
Tasmiñhi kāle kākā divā ulūke khādanti , ulūkā sūriyatthaṅgamanato paṭṭhāya tattha tattha sayitānaṃ kākānaṃ sīsāni chinditvā te jīvitakkhayaṃ pāpenti .
Athekassa bhikkhuno jetavanapaccante ekasmiṃ pariveṇe vasantassa sammajjanakāle rukkhato patitāni sattaṭṭhanāḷimattānipi bahutarānipi kākasīsāni chaḍḍetabbāni honti .
So tamatthaṃ bhikkhūnaṃ ārocesi .
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , amukassa kira bhikkhuno vasanaṭṭhāne
M2.318 divase divase ettakāniP2.352 nāma kākasīsāni chaḍḍetabbāni hontī ’’ ti .Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchi , bhikkhū ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vatvā ‘‘ kadā paṭṭhāya pana , bhante , kākānañca ulūkānañca aññamaññaṃ veraṃ uppannan ’’ ti pucchiṃsu , satthā ‘‘ paṭhamakappikakālato paṭṭhāyā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte paṭhamakappikā manussā sannipatitvā ekaṃ abhirūpaṃ sobhaggappattaṃ ācārasampannaṃ sabbākāraparipuṇṇaṃ purisaṃ gahetvā rājānaṃ kariṃsu , catuppadāpi sannipatitvā ekaṃ sīhaṃ rājānaṃ akaṃsu , mahāsamudde macchā ānandaṃ nāma macchaṃ rājānaṃ akaṃsu .
Tato sakuṇagaṇā himavantapadese ekasmiṃ piṭṭhipāsāṇe sannipatitvā ‘‘ manussesu rājā paññāyati , tathā catuppadesu ceva macchesu ca .
Amhākaṃ panantare rājā nāma natthi , appatissavāso nāma na vaṭṭati , amhākampi rājānaṃ laddhuṃ vaṭṭati , ekaṃ rājaṭṭhāne ṭhapetabbayuttakaṃ jānāthā ’’ ti .
Te tādisaṃ sakuṇaṃ olokayamānā ekaṃ ulūkaṃ rocetvā ‘‘ ayaṃ no ruccatī ’’ ti āhaṃsu .
Atheko sakuṇo sabbesaṃ ajjhāsayaggahaṇatthaṃ tikkhattuṃ sāvesi .
Tassa sāventassa dve sāvanā adhivāsetvā tatiyasāvanāya eko kāko uṭṭhāya ‘‘ tiṭṭha tāvetassa imasmiṃ rājābhisekakāle evarūpaṃ mukhaṃ bhavati , kuddhassa kīdisaṃ bhavissati , iminā hi kuddhena olokitā mayaṃ tattakapāle pakkhittaloṇaṃ viya tattha tattheva bhijjissāma , imaṃ rājānaṃ kātuṃ mayhaṃ na ruccatī ’’ ti imamatthaṃ pakāsetuṃ paṭhamaṃ gāthamāha –
58.
‘‘ Sabbehi
V2.292P2.353 kira ñātīhi , kosiyo issaro kato ;Sace ñātīhanuññāto , bhaṇeyyāhaṃ ekavācikan ’’ ti .
Tassattho – yā esā sāvanā vattati , taṃ sutvā vadāmi .
Sabbehi kira imehi samāgatehi ñātīhi ayaṃ kosiyo rājā kato .
Sace panāhaṃ ñātīhi anuññāto bhaveyyaṃ , ettha vattabbaṃ ekavācikaṃ kiñci bhaṇeyyanti .
Atha
M2.319 naṃ anujānantā sakuṇā dutiyaṃ gāthamāhaṃsu – 59.
‘‘ Bhaṇa samma anuññāto , atthaṃ dhammañca kevalaṃ ;
Santi hi daharā pakkhī , paññavanto jutindharā ’’ ti .
Tattha bhaṇa , samma , anuññātoti , samma , vāyasa tvaṃ amhehi sabbehi anuññāto , yaṃ te bhaṇitabbaṃ , taṃ bhaṇa .
Atthaṃ dhammañca kevalan ti bhaṇanto ca kāraṇañceva paveṇiāgatañca vacanaṃ amuñcitvā bhaṇa .
Paññavanto jutindharāti paññāsampannā ceva ñāṇobhāsadharā ca daharāpi pakkhino atthiyeva .
So evaṃ anuññāto tatiyaṃ gāthamāha –
60.
‘‘ Na me ruccati bhaddaṃ vo , ulūkassābhisecanaṃ ;
Akkuddhassa mukhaṃ passa , kathaṃ kuddho karissatī ’’ ti .
Tassattho – bhaddaṃ tumhākaṃ hotu , yaṃ panetaṃ tikkhattuṃ sāvanavācāya ulūkassa abhisecanaṃ karīyati , etaṃ mayhaṃ na ruccati .
Etassa hi idāni tuṭṭhacittassa akkuddhassa mukhaṃ passatha , kuddho panāyaṃ kathaṃ karissatīti na jānāmi , sabbathāpi etaṃ mayhaṃ na ruccatīti .
So evaṃ vatvā ‘‘ mayhaṃ na ruccati , mayhaṃ na ruccatī ’’ ti viravanto ākāse uppati , ulūkopi naṃ uṭṭhāya anubandhi .
Tato paṭṭhāya te aññamaññaṃ veraṃ bandhiṃsu .
Sakuṇā suvaṇṇahaṃsaṃ rājānaṃ katvā pakkamiṃsu .
Satthā
V2.293P2.354 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ .‘‘ Tadā rajje abhisittahaṃsapoto ahameva ahosin ’’ ti .
Ulūkajātakavaṇṇanā dasamā .
Padumavaggo dutiyo .
Tassuddānaṃ –
Padumaṃ mudupāṇī ca , palobhanaṃ panādakaṃ ;
Khurappaṃ sindhavañceva , kakkaṭā , rāmadūsakaṃ ;
Sujātaṃ ulūkaṃ dasa .