[234]4. Asitābhūjātakavaṇṇanā
Tvameva
V2.192 dānimakarāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kumārikaṃ ārabbha kathesi .Sāvatthiyaṃ kirekasmiṃ dvinnaṃ aggasāvakānaṃ upaṭṭhākakule ekā kumārikā abhirūpā sobhaggappattā , sā vayappattā samānajātikaṃ kulaṃ agamāsi .
Sāmiko taṃ kismiñci amaññamāno aññattha cittavasena carati .
Sā tassa taṃ attani anādarataṃ agaṇetvā dve aggasāvake nimantetvā dānaṃ datvā dhammaṃ suṇantī sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Sā tato paṭṭhāya maggaphalasukhena vītināmayamānā ‘‘ sāmikopi maṃ na icchati , gharāvāsena me kammaṃ natthi , pabbajissāmī ’’ ti cintetvā
M2.210 mātāpitūnaṃ ācikkhitvā pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi .Tassā sā kiriyā bhikkhūsu pākaṭā jātā .
Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , asukakulassa dhītā atthagavesikā sāmikassa anicchabhāvaṃ ñatvā aggasāvakānaṃ dhammaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya puna mātāpitaro āpucchitvā pabbajitvā arahattaṃ pattā , evaṃ atthagavesikā , āvuso sā kumārikā ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idānevesā kuladhītā atthagavesikā , pubbepi atthagavesikāyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā himavantapadese vāsaṃ kappesi .
Tadā bārāṇasirājā attano puttassa brahmadattakumārassa parivārasampattiṃ disvā uppannāsaṅko puttaṃ raṭṭhā pabbājesi .
So
P2.230 asitābhuṃ nāma attano deviṃ ādāya himavantaṃ pavisitvā macchamaṃsaphalāphalāni khādanto paṇṇasālāya nivāsaṃ kappesi .So ekaṃ kinnariṃ disvā paṭibaddhacitto ‘‘ imaṃ pajāpatiṃ karissāmī ’’ ti asitābhuṃ agaṇetvā tassā anupadaṃ agamāsi .
Sā taṃ kinnariṃ anubandhamānaṃ disvā ‘‘ ayaṃ maṃ agaṇetvā kinnariṃ anubandhati , kiṃ me iminā ’’ ti virattacittā hutvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā vanditvā attano kasiṇaparikammaṃ kathāpetvā kasiṇaṃ olokentī abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā bodhisattaṃ vanditvā āgantvā attano paṇṇasālāya dvāre aṭṭhāsi .
Brahmadattopi kinnariṃ anubandhanto vicaritvā tassā gatamaggampi adisvā chinnāso hutvā paṇṇasālābhimukhova āgato .
Asitābhū taṃ āgacchantaṃ disvā vehāsaṃ abbhuggantvā maṇivaṇṇe gaganatale ṭhitā ‘‘ ayyaputta , taṃ nissāya mayā idaṃ jhānasukhaṃ laddhan ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
167.
‘‘ Tvameva
V2.193 dānimakara , yaṃ kāmo byagamā tayi ;Soyaṃ appaṭisandhiko , kharachinnaṃva renukan ’’ ti .
Tattha
M2.211 tvameva dānimakarāti , ayyaputta , maṃ pahāya kinnariṃ anubandhanto tvaññeva idāni idaṃ akara .Yaṃ kāmo byagamā tayīti yaṃ mama tayi kāmo vigato vikkhambhanappahānena pahīno , yassa pahīnattā ahaṃ imaṃ visesaṃ pattāti dīpeti .
Soyaṃ appaṭisandhikoti so pana kāmo idāni appaṭisandhiko jāto , na sakkā paṭisandhituṃ .
Kharachinnaṃva renukan ti kharo vuccati kakaco , renukaṃ vuccati hatthidanto .
Yathā kakacena chinno hatthidanto appaṭisandhiko hoti , na puna purimanayena allīyati , evaṃ puna mayhaṃ tayā saddhiṃ cittassa ghaṭanaṃ nāma natthīti vatvā tassa passantasseva uppatitvā aññattha agamāsi .
So tassā gatakāle paridevamāno dutiyaṃ gāthamāha –
168.
‘‘ Atricchaṃ atilobhena
P2.231 , atilobhamadena ca ;Evaṃ hāyati atthamhā , ahaṃva asitābhuyā ’’ ti .
Tattha atricchaṃ atilobhenāti atricchā vuccati atra atra icchāsaṅkhātā apariyantataṇhā , atilobho vuccati atikkamitvā pavattalobho .
Atilobhamadena cāti purisamadaṃ uppādanato atilobhamado nāma jāyati .
Idaṃ vuttaṃ hoti – atricchāvasena atricchamāno puggalo atilobhena ca atilobhamadena ca yathā ahaṃ asitābhuyā rājadhītāya parihīno , evaṃ atthā hāyatīti .
Iti so imāya gāthāya paridevitvā araññe ekakova vasitvā pitu accayena gantvā rajjaṃ gaṇhi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā rājaputto ca rājadhītā ca ime dve janā ahesuṃ , tāpaso pana ahameva ahosin ’’ ti .
Asitābhūjātakavaṇṇanā catutthā .