[194]4. Maṇicorajātakavaṇṇanā
Na santi devā pavasanti nūnāti idaṃ satthā veḷuvane viharanto vadhāya parisakkantaṃ devadattaṃ ārabbha kathesi .
Tadā pana satthā ‘‘ devadatto vadhāya parisakkatī ’’ ti sutvā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi devadatto mayhaṃ vadhāya parisakkatiyeva , parisakkantopi pana maṃ vadhituṃ nāsakkhī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasito avidūre gāmake gahapatikule nibbatti .
Athassa vayappattassa
M2.111 bārāṇasito kuladhītaraṃ ānesuṃ , sā suvaṇṇavaṇṇā ahosi abhirūpā dassanīyā devaccharā viya pupphalatā viya laḷamānā mattakinnarī viya ca sujātāti nāmena patibbatā sīlācārasampannā vattasampannā .Niccakālampissā pativattaṃ sassuvattaṃ sasuravattañca katameva hoti , sā bodhisattassa piyā ahosi manāpā .
Iti ubhopi
P2.122 te sammodamānā ekacittā samaggavāsaṃ vasiṃsu .Athekadivasaṃ sujātā ‘‘ mātāpitaro daṭṭhukāmāmhī ’’ ti bodhisattassa ārocesi .
‘‘ Sādhu , bhadde , maggapātheyyaṃ pahonakaṃ paṭiyādehī ’’ ti khajjavikatiṃ pacāpetvā khajjakādīni yānake ṭhapetvā yānakaṃ pājento yānakassa purato ahosi , itarā pacchato .
Te nagarasamīpaṃ gantvā yānakaṃ mocetvā nhatvā bhuñjiṃsu .
Puna bodhisatto yānakaṃ yojetvā purato nisīdi , sujātā vatthāni parivattetvā alaṅkaritvā pacchato nisīdi .
Yānakassa antonagaraṃ paviṭṭhakāle bārāṇasirājā hatthikkhandhavaragato nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto taṃ padesaṃ agamāsi .
Sujātā otaritvā
V2.101 yānakassa pacchato padasā pāyāsi .Rājā taṃ disvā tassā rūpasampattiyā ākaḍḍhiyamānalocano paṭibaddhacitto hutvā ekaṃ amaccaṃ āṇāpesi –
‘‘ gaccha tvaṃ etissā sassāmikabhāvaṃ vā assāmikabhāvaṃ vā jānāhī ’’ ti .
So gantvā tassā sassāmikabhāvaṃ ñatvā ‘‘ sassāmikā kira , deva , yānake nisinno puriso etissā sāmiko ’’ ti āha .
Rājā paṭibaddhacittaṃ vinodetuṃ asakkonto kilesāturo hutvā ‘‘ ekena naṃ upāyena mārāpetvā itthiṃ gaṇhissāmī ’’ ti cintetvā ekaṃ purisaṃ āmantetvā ‘‘ gaccha , bho , imaṃ cūḷāmaṇiṃ vīthiṃ gacchanto viya hutvā etassa purisassa yānake pakkhipitvā ehī ’’ ti cūḷāmaṇiṃ datvā uyyojesi .
So ‘‘ sādhū ’’ ti taṃ gahetvā gantvā yānake ṭhapetvā ‘‘ ṭhapito me , devā ’’ ti āgantvā ārocesi .
Rājā ‘‘ cūḷāmaṇi me naṭṭho ’’ ti āha , manussā ekakolāhalaṃ akaṃsu .
Rājā ‘‘ sabbadvārāni pidahitvā sañcāraṃ chinditvā coraṃ pariyesathā ’’ ti āha , rājapurisā tathā akaṃsu , nagaraṃ ekasaṅkhobhaṃ ahosi .
Itaro puriso manusse gahetvā bodhisattassa santikaṃ gantvā ‘‘ bho , yānakaṃ ṭhapehi , rañño cūḷāmaṇi
P2.123M2.112 naṭṭho , yānakaṃ sodhessāmī ’’ ti yānakaṃ sodhento attanā ṭhapitamaṇiṃ gahetvā bodhisattaṃ gahetvā ‘‘ maṇicoro ’’ ti hatthehi ca pādehi ca pothetvā pacchābāhaṃ bandhitvā netvā ‘‘ ayaṃ maṇicoro ’’ ti rañño dassesi .Rājāpi ‘‘ sīsamassa chindathā ’’ ti āṇāpesi .
Atha naṃ rājapurisā catukke catukke kasāhi tāḷentā dakkhiṇadvārena nagarā nikkhamāpesuṃ .
Sujātāpi yānakaṃ pahāya bāhā paggayha paridevamānā ‘‘ sāmi , maṃ nissāya imaṃ dukkhaṃ pattosī ’’ ti paridevamānā pacchato pacchato agamāsi .
Rājapurisā ‘‘ sīsamassa chindissāmā ’’ ti bodhisattaṃ uttānaṃ nipajjāpesuṃ .
Taṃ disvā sujātā attano sīlaguṇaṃ āvajjetvā ‘‘ natthi vata maññe imasmiṃ loke sīlavantānaṃ viheṭhake pāpasāhasikamanusse nisedhetuṃ samatthā devatā nāmā ’’ tiādīni vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –
87.
‘‘ Na santi devā pavasanti nūna , na hi nūna santi idha lokapālā ;
Sahasā karontānamasaññatānaṃ , na hi nūna santi paṭisedhitāro ’’ ti .
Tattha na santi , devāti imasmiṃ loke sīlavantānaṃ olokanakā pāpānañca nisedhakā na santi nūna devā .
Pavasanti nūnāti evarūpesu vā kiccesu uppannesu nūna pavasanti pavāsaṃ gacchanti .
Idha , lokapālāti imasmiṃ loke lokapālasammatā samaṇabrāhmaṇāpi sīlavantānaṃ
V2.102 anuggāhakā na hi nūna santi .Sahasā karontānamasaññatānan ti sahasā avīmaṃsitvā sāhasikaṃ dāruṇaṃ kammaṃ karontānaṃ dussīlānaṃ .
Paṭisedhitāroti evarūpaṃ kammaṃ mā karittha , na labbhā etaṃ kātunti paṭisedhentā natthīti attho .
Evaṃ tāya sīlasampannāya paridevamānāya sakkassa devarañño nisinnāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi , sakko ‘‘ ko nu kho maṃ
P2.124 sakkattato cāvetukāmo ’’ ti āvajjento imaṃ kāraṇaṃ ñatvā ‘‘ bārāṇasirājā atipharusakammaṃ karoti , sīlasampannaṃ sujātaṃ kilameti , gantuṃ dāni me vaṭṭatī ’’ ti devalokā oruyha attano ānubhāvena hatthipiṭṭheM2.113 nisinnaṃ taṃ pāparājānaṃ hatthikkhandhato otāretvā dhammagaṇḍikāya uttānaṃ nipajjāpetvā bodhisattaṃ ukkhipitvā sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā rājavesaṃ gāhāpetvā hatthikkhandhe nisīdāpesi .Rājapurisā pharasuṃ ukkhipitvā sīsaṃ chindantā rañño sīsaṃ chindiṃsu , chinnakāleyeva cassa rañño sīsabhāvaṃ jāniṃsu .
Sakko devarājā dissamānakasarīreneva bodhisattassa santikaṃ gantvā bodhisattassa rājābhisekaṃ katvā sujātāya ca aggamahesiṭṭhānaṃ dāpesi .
Amaccā ceva brāhmaṇagahapatikādayo ca sakkaṃ devarājānaṃ disvā ‘‘ adhammikarājā mārito , idāni amhehi sakkadattiko dhammikarājā laddho ’’ ti somanassappattā ahesuṃ .
Sakkopi ākāse ṭhatvā ‘‘ ayaṃ vo sakkadattiko rājā , ito paṭṭhāya dhammena rajjaṃ kāressati .
Sace hi rājā adhammiko hoti , devo akāle vassati , kāle na vassati , chātabhayaṃ rogabhayaṃ satthabhayanti imāni tīṇi bhayāni upagatāneva hontī ’’ ti ovadanto dutiyaṃ gāthamāha –
88.
‘‘ Akāle vassatī tassa , kāle tassa na vassati ;
Saggā ca cavati ṭhānā , nanu so tāvatā hato ’’ ti .
Tattha akāleti adhammikarañño rajje ayuttakāle sassānaṃ pakkakāle vā lāyanamaddanādikāle vā devo vassati .
Kāleti yuttapayuttakāle vapanakāle taruṇasassakāle gabbhaggahaṇakāle ca na vassati .
Saggā ca cavati ṭhānāti saggasaṅkhātā ṭhānā devalokā cavatīti attho .
Adhammikarājā hi appaṭilābhavasena devalokā cavati nāma , saggepi vā rajjaṃ kārento adhammikarājā tato cavatītipi attho .
Nanu so tāvatā hatoti nanu so adhammiko rājā ettakena hato hoti .
Atha
P2.125 vā ekaṃsavācī ettha nu-kāro , neso ekaṃsena ettāvatāV2.103 hato , aṭṭhasu pana mahānirayesu soḷasasu ca ussadanirayesu dīgharattaṃ so haññissatīti ayamettha attho .Evaṃ
M2.114 sakko mahājanassa ovādaṃ datvā attano devaṭṭhānameva agamāsi .Bodhisattopi dhammena rajjaṃ kāretvā saggapuraṃ pūresi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā adhammikarājā devadatto ahosi , sakko anuruddho , sujātā rāhulamātā , sakkadattiyarājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Maṇicorajātakavaṇṇanā catutthā .