[159]9. Morajātakavaṇṇanā
Udetayaṃ
P2.33 cakkhumā ekarājāti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi .So hi bhikkhu bhikkhūhi satthu santikaṃ nīto ‘‘ saccaṃ kira , tvaṃ bhikkhu , ukkaṇṭhito ’’ ti vutte ‘‘ saccaṃ , bhante ’’ ti vatvā ‘‘ kiṃ disvā ’’ ti vutte ‘‘ ekaṃ alaṅkatapaṭiyattasarīraṃ mātugāmaṃ oloketvā ’’ ti āha .
Atha naṃ satthā ‘‘ bhikkhu mātugāmo nāma kasmā tumhādisānaṃ cittaṃ nāluḷessati , porāṇakapaṇḍitānampi hi mātugāmassa saddaṃ sutvā satta vassasatāni asamudāciṇṇakilesā okāsaṃ labhitvā khaṇeneva samudācariṃsu .
Visuddhāpi sattā saṃkilissanti , uttamayasasamaṅginopi āyasakyaṃ pāpuṇanti , pageva aparisuddhā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto morayoniyaṃ paṭisandhiṃ gahetvā aṇḍakālepi
V2.27 kaṇikāramakuḷavaṇṇaaṇḍakoso hutvā aṇḍaṃ bhinditvā nikkhanto suvaṇṇavaṇṇo ahosi dassanīyo pāsādiko pakkhānaṃ antare surattarājivirājito , so attanoM2.30 jīvitaṃ rakkhanto tisso pabbatarājiyo atikkamma catutthāya pabbatarājiyā ekasmiṃ daṇḍakahiraññapabbatatale vāsaṃ kappesi .So pabhātāya rattiyā pabbatamatthake nisinno sūriyaṃ uggacchantaṃ oloketvā attano gocarabhūmiyaṃ rakkhāvaraṇatthāya brahmamantaṃ bandhanto ‘‘ udetayan ’’ tiādimāha .
17.
‘‘ Udetayaṃ cakkhumā ekarājā ,
Harissavaṇṇo pathavippabhāso ;
Taṃ taṃ namassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ ,
Tayājja guttā viharemu divasan ’’ ti .
Tattha
P2.34 udetīti pācīnalokadhātuto uggacchati .Cakkhumāti sakalacakkavāḷavāsīnaṃ andhakāraṃ vidhamitvā cakkhupaṭilābhakaraṇena yaṃ tena tesaṃ dinnaṃ cakkhu , tena cakkhunā cakkhumā .
Ekarājāti sakalacakkavāḷe ālokakarānaṃ antare seṭṭhavisiṭṭhaṭṭhena ekarājā .
Harissavaṇṇoti harisamānavaṇṇo , suvaṇṇavaṇṇoti attho .
Pathavippabhāsoti pathaviyā pabhāso .
Taṃ taṃ namassāmīti tasmā taṃ evarūpaṃ bhavantaṃ namassāmi vandāmi .
Tayājja guttā viharemu divasan ti tayā ajja rakkhitā gopitā hutvā imaṃ divasaṃ catuiriyāpathavihārena sukhaṃ vihareyyāma .
Evaṃ bodhisatto imāya gāthāya sūriyaṃ namassitvā dutiyagāthāya atīte parinibbute buddhe ceva buddhaguṇe ca namassati .
‘‘ Ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme , te me namo te ca maṃ pālayantu ;
Namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā , namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā ;
Imaṃ so parittaṃ katvā , moro carati esanā ’’ ti .
Tattha ye brāhmaṇāti ye bāhitapāpā visuddhibrāhmaṇā .
Vedagūti vedānaṃ pāraṃ gatātipi vedagū , vedehi pāraṃ gatātipi vedagū .
Idha pana sabbe saṅkhatāsaṅkhatadhamme vidite pākaṭe katvā gatāti vedagū .
Tenevāha
M2.31 ‘‘ sabbadhamme ’’ ti .Sabbe khandhāyatanadhātudhamme salakkhaṇasāmaññalakkhaṇavasena
V2.28 attano ñāṇassa vidite pākaṭe katvā gatā , tiṇṇaṃ mārānaṃ matthakaṃ madditvā dasasahassilokadhātuṃ unnādetvā bodhitale sammāsambodhiṃ patvā saṃsāraṃ vā atikkantāti attho .Te me namoti te mama imaṃ namakkāraṃ paṭicchantu .
Te ca maṃ pālayantūti evaṃ mayā namassitā ca te bhagavanto maṃ pālentu rakkhantu gopentu .
Namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā , namo vimuttānaṃ namo vimuttiyāti ayaṃ mama namakkāro
P2.35 atītānaṃ parinibbutānaṃ buddhānaṃ atthu , tesaññeva catūsu ca maggesu catūsu phalesu ñāṇasaṅkhātāya bodhiyā atthu , tathā tesaññeva arahattaphalavimuttiyā vimuttānaṃ atthu , yā ca nesaṃ tadaṅgavimutti vikkhambhanavimutti samucchedavimutti paṭippassaddhivimutti nissaraṇavimuttīti pañcavidhā vimutti , tassā nesaṃ vimuttiyāpi ayaṃ mayhaṃ namakkāro atthūti .‘‘ Imaṃ so parittaṃ katvā , moro carati esanā ’’ ti idaṃ pana padadvayaṃ satthā abhisambuddho hutvā āha .
Tassattho – bhikkhave , so moro imaṃ parittaṃ imaṃ rakkhaṃ katvā attano gocarabhūmiyaṃ pupphaphalādīnaṃ atthāya nānappakārāya esanāya carati .
Evaṃ divasaṃ caritvā sāyaṃ pabbatamatthake nisīditvā atthaṅgataṃ sūriyaṃ olokento buddhaguṇe āvajjetvā nivāsaṭṭhāne rakkhāvaraṇatthāya puna brahmamantaṃ bandhanto ‘‘ apetayan ’’ tiādimāha .
18.
‘‘ Apetayaṃ cakkhumā ekarājā , harissavaṇṇo pathavippabhāso ;
Taṃ taṃ namassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ , tayājja guttā viharemu rattiṃ .
‘‘ Ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme , te me namo te ca maṃ pālayantu ;
Namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā , namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā ;
Imaṃ so parittaṃ katvā , moro vāsamakappayī ’’ ti .
Tattha apetīti apayāti atthaṃ gacchati .
Imaṃ so parittaṃ katvā , moro vāsamakappayīti idampi abhisambuddho hutvā āha .
Tassattho – bhikkhave
M2.32 , so moro imaṃ parittaṃ imaṃ rakkhaṃ katvā attano nivāsaṭṭhāne vāsaṃ kappayittha , tassa rattiṃ vā divā vā imassa parittassānubhāvena neva bhayaṃ , na lomahaṃso ahosi .Atheko
P2.36 bārāṇasiyā avidūre nesādagāmavāsī nesādo himavantapadese vicaranto tasmiṃV2.29 daṇḍakahiraññapabbatamatthake nisinnaṃ bodhisattaṃ disvā āgantvā puttassa ārocesi .Athekadivasaṃ khemā nāma bārāṇasirañño devī supinena suvaṇṇavaṇṇaṃ moraṃ dhammaṃ desentaṃ disvā pabuddhakāle rañño ārocesi –
‘‘ ahaṃ , deva , suvaṇṇavaṇṇassa morassa dhammaṃ sotukāmā ’’ ti .
Rājā amacce pucchi .
Amaccā ‘‘ brāhmaṇā jānissantī ’’ ti āhaṃsu .
Brāhmaṇā taṃ sutvā ‘‘ suvaṇṇavaṇṇā morā nāma hontī ’’ ti vatvā ‘‘ kattha hontī ’’ ti vutte ‘‘ nesādā jānissantī ’’ ti āhaṃsu .
Rājā nesāde sannipātetvā pucchi .
Atha so nesādaputto ‘‘ āma , mahārāja , daṇḍakahiraññapabbato nāma atthi , tattha suvaṇṇavaṇṇo moro vasatī ’’ ti āha .
‘‘ Tena hi taṃ moraṃ amāretvā bandhitvāva ānehī ’’ ti .
Nesādo gantvā tassa gocarabhūmiyaṃ pāse oḍḍesi .
Morena akkantaṭṭhānepi pāso na sañcarati .
Nesādo gaṇhituṃ asakkonto satta vassāni vicaritvā tattheva kālamakāsi .
Khemāpi devī patthitaṃ alabhamānā kālamakāsi .
Rājā ‘‘ moraṃ me nissāya devī kālakatā ’’ ti kujjhitvā ‘‘ himavantapadese daṇḍakahiraññapabbato nāma atthi , tattha suvaṇṇavaṇṇo moro vasati , ye tassa maṃsaṃ khādanti , te ajarā amarā hontī ’’ ti akkharaṃ suvaṇṇapaṭṭe likhāpetvā suvaṇṇapaṭṭaṃ mañjūsāya nikkhipāpesi .
Tasmiṃ kālakate añño rājā rajjaṃ patvā suvaṇṇapaṭṭaṃ vācetvā ‘‘ ajaro amaro bhavissāmī ’’ ti aññaṃ nesādaṃ pesesi .
Sopi gantvā bodhisattaṃ gahetuṃ asakkonto tattheva kālamakāsi .
Eteneva niyāmena cha rājaparivaṭṭā gatā .
Atha sattamo rājā rajjaṃ patvā ekaṃ nesādaṃ pahiṇi .
So gantvā bodhisattena akkantaṭṭhānepi pāsassa asañcaraṇabhāvaṃ , attano
P2.37 parittaṃ katvā gocarabhūmigamanabhāvañcassa ñatvā paccantaṃ otaritvā ekaṃ moriṃ gahetvā yathā hatthatāḷasaddena naccati , accharāsaddena ca vassati , evaṃ sikkhāpetvā taṃ ādāya gantvā morena paritteM2.33 akate pātoyeva pāsayaṭṭhiyo ropetvā pāse oḍḍetvā moriṃ vassāpesi .Moro visabhāgaṃ mātugāmasaddaṃ sutvā kilesāturo hutvā parittaṃ kātuṃ asakkuṇitvā gantvā pāse bajjhi .
Atha naṃ nesādo gahetvā gantvā bārāṇasirañño adāsi .
Rājā tassa rūpasampattiṃ disvā tuṭṭhamānaso āsanaṃ dāpesi .
Bodhisatto paññattāsane nisīditvā ‘‘ mahārāja , kasmā maṃ gaṇhāpesī ’’ ti pucchi .
‘‘ Ye kira tava maṃsaṃ khādanti , te ajarā amarā honti , svāhaṃ tava maṃsaṃ khāditvā ajaro amaro hotukāmo taṃ gaṇhāpesin ’’ ti .
‘‘ Mahārāja , mama tāva maṃsaṃ khādantā ajarā amarā hontu , ahaṃ pana marissāmī ’’ ti
V2.30 ?‘‘ Āma , marissasī ’’ ti .
‘‘ Mayi marante pana mama maṃsameva khāditvā kinti katvā na marissantī ’’ ti ?
‘‘ Tvaṃ suvaṇṇavaṇṇo , tasmā kira tava maṃsaṃ khādakā ajarā amarā bhavissantī ’’ ti .
‘‘ Mahārāja , ahaṃ pana na akāraṇā suvaṇṇavaṇṇo jāto , pubbe panāhaṃ imasmiṃyeva nagare cakkavattī rājā hutvā sayampi pañca sīlāni rakkhiṃ , sakalacakkavāḷavāsinopi rakkhāpesiṃ , svāhaṃ kālaṃ karitvā tāvatiṃsabhavane nibbatto , tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto aññassa akusalassa nissandena morayoniyaṃ nibbattitvāpi porāṇasīlānubhāvena suvaṇṇavaṇṇo jāto ’’ ti .
‘‘‘ Tvaṃ cakkavattī rājā hutvā sīlaṃ rakkhitvā sīlaphalena suvaṇṇavaṇṇo jāto ’ ti kathamidaṃ amhehi saddhātabbaṃ .
Atthi no koci sakkhī ’’ ti
P2.38 ?‘‘ Atthi , mahārājā ’’ ti .
‘‘ Ko nāmā ’’ ti ?
‘‘ Mahārāja , ahaṃ cakkavattikāle ratanamaye rathe nisīditvā ākāse vicariṃ , so me ratho maṅgalapokkharaṇiyā antobhūmiyaṃ nidahāpito , taṃ maṅgalapokkharaṇito ukkhipāpehi , so me sakkhi bhavissatī ’’ ti .
Rājā ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā pokkharaṇito udakaṃ harāpetvā rathaṃ nīharāpetvā bodhisattassa saddahi .
Bodhisatto ‘‘ mahārāja , ṭhapetvā amatamahānibbānaṃ avasesā sabbe saṅkhatadhammā hutvā abhāvino aniccā khayavayadhammāyevā ’’ ti rañño dhammaṃ desetvā rājānaṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpesi .
Rājā pasanno bodhisattaṃ rajjena pūjetvā mahantaṃ sakkāraṃ akāsi .
So rajjaṃ tasseva paṭiniyyādetvā katipāhaṃ vasitvā ‘‘ appamatto hohi , mahārājā ’’ ti ovaditvā ākāse
M2.34 uppatitvā daṇḍakahiraññapabbatameva agamāsi .Rājāpi bodhisattassa ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu arahatte patiṭṭhahi .
‘‘ Tadā rājā ānando ahosi , suvaṇṇamoro pana ahameva ahosin ’’ ti .
Morajātakavaṇṇanā navamā .