[285]5. Maṇisūkarajātakavaṇṇanā
Dariyā
M2.373 satta vassānīti idaṃ satthā jetavane viharanto sundarīmāraṇaṃ ārabbha kathesi .Tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukatoti vatthu udāne ( udā .38) āgatameva .
Ayaṃ panettha saṅkhepo – bhagavato kira bhikkhusaṅghassa ca pañcannaṃ mahānadīnaṃ mahoghasadise lābhasakkāre uppanne hatalābhasakkārā aññatitthiyā sūriyuggamanakāle khajjopanakā viya nippabhā hutvā ekato sannipatitvā mantayiṃsu –
‘‘ mayaṃ samaṇassa gotamassa uppannakālato paṭṭhāya hatalābhasakkārā , na koci amhākaṃ atthibhāvampi jānāti , kena nu kho saddhiṃ ekato hutvā samaṇassa gotamassa avaṇṇaṃ uppādetvā lābhasakkāramassa antaradhāpeyyāmā ’’ ti .
Atha nesaṃ etadahosi –
‘‘ sundariyā saddhiṃ ekato hutvā sakkuṇissāmā ’’ ti .
Te ekadivasaṃ sundariṃ titthiyārāmaṃ pavisitvā vanditvā ṭhitaṃ nālapiṃsu .
Sā punappunaṃ sallapantīpi paṭivacanaṃ alabhitvā ‘‘ api nu , ayyā , tumhe kenaci viheṭhitātthā ’’ ti pucchi .
‘‘ Kiṃ , bhagini , samaṇaṃ gotamaṃ amhe viheṭhetvā hatalābhasakkāre katvā vicarantaṃ na passasī ’’ ti .
Sā evamāha –
‘‘ mayā ettha kiṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti ?
Tvaṃ khosi , bhagini , abhirūpā sobhaggappattā , samaṇassa gotamassa ayasaṃ āropetvā mahājanaṃ tava kathaṃ
P2.416 gāhāpetvā hatalābhasakkāraṃ karohī ’’ ti ?Sā ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā vanditvā pakkantā .
Tato paṭṭhāya mālāgandhavilepanakappūrakaṭukaphalādīni gahetvā sāyaṃ mahājanassa satthu dhammadesanaṃ sutvā nagaraṃ pavisanakāle jetavanābhimukhī gacchati .
‘‘ Kahaṃ gacchasī ’’ ti ca puṭṭhā ‘‘ samaṇassa gotamassa santikaṃ , ahañhi tena saddhiṃ ekagandhakuṭiyaṃ vasāmī ’’ ti vatvā aññatarasmiṃ
V2.342 titthiyārāme vasitvā pātova jetavanamaggaṃ otaritvā nagarābhimukhī gacchati .‘‘ Kiṃ , sundari , kahaṃ gatāsī ’’ ti ca puṭṭhā ‘‘ samaṇena gotamena saddhiṃ ekagandhakuṭiyaṃ vasitvā taṃ kilesaratiyā ramāpetvā āgatāmhī ’’ ti vadati .
Atha naṃ katipāhaccayena dhuttānaṃ kahāpaṇe datvā ‘‘ gacchatha sundariṃ māretvā samaṇassa gotamassa gandhakuṭiyā samīpe mālākacavarantare nikkhipitvā
M2.374 ethā ’’ ti vadiṃsu , te tathā akaṃsu .Tato titthiyā ‘‘ sundariṃ na passāmā ’’ ti kolāhalaṃ katvā rañño ārocetvā ‘‘ kahaṃ vo āsaṅkā ’’ ti vuttā ‘‘ imesu divasesu jetavane vasati , tatrassā pavattiṃ na jānāmā ’’ ti vatvā ‘‘ tena hi gacchatha , naṃ vicinathā ’’ ti raññā anuññātā attano upaṭṭhāke gahetvā jetavanaṃ gantvā vicinantā mālākacavarantare disvā mañcakaṃ āropetvā nagaraṃ pavesetvā ‘‘ samaṇassa gotamassa sāvakā ‘ satthārā katapāpakammaṃ paṭicchādessāmā ’ ti sundariṃ māretvā mālākacavarantare nikkhipiṃsū ’’ ti rañño ārocesuṃ , rājā ‘‘ tena hi gacchatha , nagaraṃ āhiṇḍathā ’’ ti āha .
Te nagaravīthīsu ‘‘ passatha samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ kamman ’’ tiādīni viravitvā puna rañño nivesanadvāraṃ agamaṃsu .
Rājā sundariyā sarīraṃ āmakasusāne aṭṭakaṃ āropetvā rakkhāpesi .
Sāvatthivāsino ṭhapetvā ariyasāvake sesā yebhuyyena ‘‘ passatha samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ kamman ’’ tiādīni vatvā antonagare ca bahinagare ca bhikkhū akkosantā paribhāsantā vicaranti .
Bhikkhū taṃ pavattiṃ tathāgatassa ārocesuṃ .
Satthā ‘‘ tena hi tumhepi te manusse evaṃ paṭicodethā ’’ ti –
‘‘ Abhūtavādī nirayaṃ upeti , yo vāpi katvā na karomi cāha ;
Ubhopi
P2.417 te pecca samā bhavanti , nihīnakammā manujā paratthā ’’ ti .( udā .38)–Imaṃ gāthamāha .
Rājā ‘‘ sundariyā aññehi māritabhāvaṃ jānāthā ’’ ti purise pesesi .
Tepi kho dhuttā tehi kahāpaṇehi suraṃ pivantā aññamaññaṃ kalahaṃ karonti .
Tattheko evamāha –
‘‘ tvaṃ sundariṃ ekappahāreneva māretvā mālākacavarantare nikkhipitvā tato laddhakahāpaṇehi suraṃ pivasi , hotu hotū ’’ ti .
Rājapurisā te dhutte gahetvā rañño dassesuṃ .
Atha te rājā ‘‘ tumhehi
V2.343 māritā ’’ ti pucchi .‘‘ Āma , devā ’’ ti .
‘‘ Kehi mārāpitā ’’ ti ?
‘‘ Aññatitthiyehi , devā ’’ ti .
Rājā
M2.375 titthiye pakkosāpetvā sundariṃ ukkhipāpetvā ‘‘ gacchatha tumhe , evaṃ vadantā nagaraṃ āhiṇḍatha ‘ ayaṃ sundarī samaṇassa gotamassa avaṇṇaṃ āropetukāmehi amhehi mārāpitā , neva samaṇassa gotamassa , na gotamasāvakānaṃ doso atthi , amhākaṃyeva doso ’’’ ti āṇāpesi .Te tathā akaṃsu .
Bālamahājano tadā saddahi , titthiyāpi purisavadhadaṇḍena palibuddhā .
Tato paṭṭhāya buddhānaṃ mahantataro lābhasakkāro ahosi .
Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , titthiyā ‘ buddhānaṃ kāḷakabhāvaṃ uppādessāmā ’ ti sayaṃ kāḷakā jātā , buddhānaṃ pana mahantataro lābhasakkāro udapādī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , sakkā buddhānaṃ saṃkilesaṃ uppādetuṃ , buddhānaṃ saṃkiliṭṭhabhāvakaraṇaṃ nāma jātimaṇino kiliṭṭhabhāvakaraṇasadisaṃ , pubbe jātimaṇiṃ ‘ kiliṭṭhaṃ karissāmā ’ ti vāyamantāpi nāsakkhiṃsu kiliṭṭhaṃ kātun ’’ ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ gāmake brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto kāmesu ādīnavaṃ disvā nikkhamitvā himavantapadese tisso pabbatarājiyo atikkamitvā tāpaso hutvā paṇṇasālāyaṃ vasi .
Tassā avidūre maṇiguhā ahosi , tattha tiṃsamattā sūkarā vasanti , guhāya avidūre eko sīho carati , tassa maṇimhi
P2.418 chāyā paññāyati .Sūkarā sīhacchāyaṃ disvā bhītā utrastā appamaṃsalohitā ahesuṃ .
Te ‘‘ imassa maṇino vippasannattā ayaṃ chāyā paññāyati , imaṃ maṇiṃ saṃkiliṭṭhaṃ vivaṇṇaṃ karomā ’’ ti cintetvā avidūre ekaṃ saraṃ gantvā kalale pavaṭṭetvā āgantvā taṃ maṇiṃ ghaṃsanti .
So sūkaralomehi ghaṃsiyamāno vippasannataro ahosi .
Sūkarā upāyaṃ apassantā ‘‘ imassa maṇino vivaṇṇakaraṇūpāyaṃ tāpasaṃ pucchissāmā ’’ ti bodhisattaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ ṭhitā purimā dve gāthā udāhariṃsu –
103.
‘‘ Dariyā satta vassāni , tiṃsamattā vasāmase ;
Haññāma maṇino ābhaṃ , iti no mantaraṃ ahu .
104.
‘‘ Yāvatā
V2.344M2.376 maṇiṃ ghaṃsāma , bhiyyo vodāyate maṇi ;Idañcadāni pucchāma , kiṃ kiccaṃ idha maññasī ’’ ti .
Tattha dariyāti maṇiguhāyaṃ .
Vasāmaseti vasāma .
Haññāmāti hanissāma , mayampi vivaṇṇaṃ karissāma .
Idañcadāni pucchāmāti idāni mayaṃ ‘‘ kena kāraṇena ayaṃ maṇi kilissamāno vodāyate ’’ ti idaṃ taṃ pucchāma .
‘‘ Kiṃ kiccaṃ ‘ idha maññasī ’ ti imasmiṃ atthe tvaṃ imaṃ kiccaṃ kinti maññasī ’’ ti .
Atha nesaṃ ācikkhanto bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha –
105.
‘‘ Ayaṃ maṇi veḷuriyo , akāco vimalo subho ;
Nāssa sakkā siriṃ hantuṃ , apakkamatha sūkarā ’’ ti .
Tattha akācoti akakkaso .
Subhoti sobhano .
Sirin ti pabhaṃ .
Apakkamathāti imassa maṇissa pabhā nāsetuṃ na sakkā , tumhe pana imaṃ maṇiguhaṃ pahāya aññattha gacchathāti .
Te tassa kathaṃ sutvā tathā akaṃsu .
Bodhisatto jhānaṃ uppādetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā tāpaso ahameva ahosin ’’ ti .
Maṇisūkarajātakavaṇṇanā pañcamā .