[258]8. Mandhātujātakavaṇṇanā
Yāvatā candimasūriyāti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi .
So kira sāvatthiṃ piṇḍāya caramāno ekaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ itthiṃ disvā ukkaṇṭhi .
Atha naṃ bhikkhū dhammasabhaṃ ānetvā ‘‘ ayaṃ , bhante , bhikkhu ukkaṇṭhito ’’ ti satthu dassesuṃ .
Satthā ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ , bhikkhu , ukkaṇṭhito ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccaṃ , bhante ’’ ti vutte ‘‘ kadā tvaṃ
P2.311 , bhikkhu , agāraṃ ajjhāvasamāno taṇhaṃ pūretuṃ sakkhissasi , kāmataṇhā hi nāmesā samuddo viya duppūrā , porāṇakarājāno dvisahassaparittadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu cakkavattirajjaṃ kāretvā manussaparihāreneva cātumahārājikadevaloke rajjaṃ kāretvā tāvatiṃsadevaloke chattiṃsāya sakkānañca vasanaṭṭhāne devarajjaṃ kāretvāpi attano kāmataṇhaṃ pūretuṃ asakkontāva kālamakaṃsu , tvaṃ panetaṃ taṇhaṃ kadā pūretuṃ sakkhissasī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .Atīte paṭhamakappikesu mahāsammato nāma rājā ahosi .
Tassa putto rojo nāma , tassa putto vararojo nāma , tassa putto kalyāṇo nāma , tassa putto
M2.282 varakalyāṇo nāma , tassa putto uposatho nāma , tassa putto mandhātu nāma ahosi .So sattahi ratanehi catūhi ca iddhīhi samannāgato cakkavattirajjaṃ kāresi .
Tassa vāmahatthaṃ samañjitvā dakkhiṇahatthena apphoṭitakāle ākāsā dibbamegho viya jāṇuppamāṇaṃ sattaratanavassaṃ vassati , evarūpo acchariyamanusso ahosi .
So caturāsīti vassasahassāni kumārakīḷaṃ kīḷi .
Caturāsīti vassasahassāni
V2.258 oparajjaṃ kāresi , caturāsīti vassasahassāni cakkavattirajjaṃ kāresi , āyuppamāṇaṃ asaṅkhyeyyaṃ ahosi .So ekadivasaṃ kāmataṇhaṃ pūretuṃ asakkonto ukkaṇṭhitākāraṃ dassesi .
Athāmaccā ‘‘ kiṃ nu kho , deva , ukkaṇṭhitosī ’’ ti pucchiṃsu .
‘‘ Mayhaṃ puññabale olokiyamāne idaṃ rajjaṃ kiṃ karissati , kataraṃ nu kho ṭhānaṃ ramaṇīyan ’’ ti ?
‘‘ Devaloko , mahārājā ’’ ti .
So cakkaratanaṃ abbhukkiritvā saddhiṃ parisāya cātumahārājikadevalokaṃ
P2.312 agamāsi .Athassa cattāro mahārājāno dibbamālāgandhahatthā devagaṇaparivutā paccuggamanaṃ katvā taṃ ādāya cātumahārājikadevalokaṃ gantvā devarajjaṃ adaṃsu .
Tassa sakaparisāya parivāritasseva tasmiṃ rajjaṃ kārentassa dīgho addhā vītivatto .
So tatthāpi taṇhaṃ pūretuṃ asakkonto ukkaṇṭhitākāraṃ dassesi , cattāro mahārājāno ‘‘ kiṃ nu kho , deva , ukkaṇṭhitosī ’’ ti pucchiṃsu .
‘‘ Imamhā devalokā kataraṃ ṭhānaṃ ramaṇīyan ’’ ti .
‘‘ Mayaṃ , deva , paresaṃ upaṭṭhākaparisā , tāvatiṃsadevaloko ramaṇīyo ’’ ti .
Mandhātā cakkaratanaṃ abbhukkiritvā attano parisāya parivuto tāvatiṃsābhimukho pāyāsi .
Athassa sakko devarājā dibbamālāgandhahattho devagaṇaparivuto paccuggamanaṃ katvā taṃ hatthe gahetvā ‘‘ ito ehi , mahārājā ’’ ti āha .
Rañño devagaṇaparivutassa gamanakāle pariṇāyakaratanaṃ cakkaratanaṃ ādāya saddhiṃ parisāya manussapathaṃ otaritvā attano nagarameva pāvisi .
Sakko mandhātuṃ tāvatiṃsabhavanaṃ netvā devatā dve koṭṭhāse katvā attano devarajjaṃ majjhe bhinditvā adāsi .
Tato paṭṭhāya dve rājāno rajjaṃ kāresuṃ .
Evaṃ kāle gacchante sakko saṭṭhi ca vassasatasahassāni tisso ca vassakoṭiyo āyuṃ khepetvā cavi , añño sakko nibbatti .
Sopi devarajjaṃ
M2.283 kāretvā āyukkhayena cavi .Etenūpāyena chattiṃsa sakkā caviṃsu , mandhātā pana manussaparihārena devarajjaṃ kāresiyeva .
Tassa evaṃ kāle gacchante bhiyyosomattāya kāmataṇhā uppajji , so ‘‘ kiṃ me upaḍḍharajjena , sakkaṃ māretvā ekarajjameva karissāmī ’’ ti cintesi .
Sakkaṃ māretuṃ nāma na sakkā , taṇhā nāmesā vipattimūlā , tenassa āyusaṅkhāro parihāyi , jarā sarīraṃ pahari .
Manussasarīrañca
P2.313 nāma devaloke na bhijjati , atha so devalokā bhassitvā uyyāne otari .Uyyānapālo tassa āgatabhāvaṃ rājakule nivedesi .
Rājakulaṃ āgantvā uyyāneyeva sayanaṃ paññapesi .
Rājā anuṭṭhānaseyyāya nipajji .
Amaccā ‘‘ deva , tumhākaṃ parato
V2.259 kinti kathemā ’’ ti pucchiṃsu .‘‘ Mama parato tumhe imaṃ sāsanaṃ mahājanassa katheyyātha –
‘ mandhātumahārājā dvisahassaparittadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu cakkavattirajjaṃ kāretvā dīgharattaṃ cātumahārājikesu rajjaṃ kāretvā chattiṃsāya sakkānaṃ āyuppamāṇena devaloke rajjaṃ kāretvā taṇhaṃ apūretvā kālamakāsī ’’’ ti .
So evaṃ vatvā kālaṃ katvā yathākammaṃ gato .
Satthā imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imā gāthā avoca –
22.
‘‘ Yāvatā candimasūriyā , pariharanti disā bhanti virocanā ;
Sabbeva dāsā mandhātu , ye pāṇā pathavissitā .
23.
‘‘ Na kahāpaṇavassena , titti kāmesu vijjati ;
Appassādā dukhā kāmā , iti viññāya paṇḍito .
24.
‘‘ Api dibbesu kāmesu , ratiṃ so nādhigacchati ;
Taṇhakkhayarato hoti , sammāsambuddhasāvako ’’ ti .
Tattha yāvatāti paricchedavacanaṃ .
Pariharantīti yattakena paricchedena sineruṃ pariharanti .
Disā bhantīti dasasu disāsu bhāsanti pabhāsanti .
Virocanāti ālokakaraṇatāya virocanasabhāvā .
Sabbeva dāsā mandhātu , ye pāṇā pathavissitāti ettake padese ye pathavinissitā
M2.284 pāṇā janapadavāsino manussā , sabbeva te ‘‘ dāsā mayaṃ rañño mandhātussa , ayyako no rājā mandhātā ’’ ti evaṃ upagatattā bhujissāpi samānā dāsāyeva .Na kahāpaṇavassenāti tesaṃ dāsabhūtānaṃ manussānaṃ anuggahāya yaṃ mandhātā apphoṭetvā
P2.314 sattaratanavassaṃ vassāpeti , taṃ idha ‘‘ kahāpaṇavassan ’’ ti vuttaṃ .Titti kāmesūti tenāpi kahāpaṇavassena vatthukāmakilesakāmesu titti nāma natthi , evaṃ duppūrā esā taṇhā .
Appassādā dukhā kāmāti supinakūpamattā kāmā nāma appassādā parittasukhā , dukkhameva panettha bahutaraṃ .
Taṃ dukkhakkhandhasuttapariyāyena dīpetabbaṃ .
Iti viññāyāti evaṃ jānitvā .
Dibbesūti devatānaṃ paribhogesu rūpādīsu .
Ratiṃ soti so vipassako bhikkhu dibbehi kāmehi
V2.260 nimantiyamānopi tesu ratiṃ nādhigacchati āyasmā samiddhi viya .Taṇhakkhayaratoti nibbānarato .
Nibbānañhi āgamma taṇhā khīyati , tasmā taṃ ‘‘ taṇhakkhayo ’’ ti vuccati .
Tattha rato hoti abhirato .
Sammāsambuddhasāvakoti buddhassa savanante jāto bahussuto yogāvacarapuggalo .
Evaṃ satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi , aññe pana bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu .
‘‘ Tadā mandhāturājā ahameva ahosin ’’ ti .
Mandhātujātakavaṇṇanā aṭṭhamā .