[204]4. Vīrakajātakavaṇṇanā
Api vīraka passesīti idaṃ satthā jetavane viharanto sugatālayaṃ ārabbha kathesi .
Devadattassa parisaṃ gahetvā āgatesu hi theresu satthā ‘‘ sāriputta , devadatto tumhe disvā kiṃ akāsī ’’ ti pucchitvā ‘‘ sugatālayaṃ , bhante , dassesī ’’ ti vutte ‘‘ na kho , sāriputta , idāneva devadatto mama anukiriyaṃ karonto vināsaṃ patto , pubbepi vināsaṃ pāpuṇī ’’ ti vatvā therena yācito atītaṃ āhari .
Atīte
P2.149 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese udakakākayoniyaṃ nibbattitvā ekaṃ saraṃ upanissāya vasi ,‘‘ vīrako ’’ tissa nāmaṃ ahosi .Tadā kāsiraṭṭhe dubbhikkhaṃ ahosi , manussā kākabhattaṃ vā dātuṃ yakkhanāgabalikammaṃ vā kātuṃ nāsakkhiṃsu .
Chātakaraṭṭhato kākā yebhuyyena araññaṃ pavisiṃsu .
Tattheko bārāṇasivāsī saviṭṭhako nāma kāko kākiṃ ādāya vīrakassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā taṃ saraṃ nissāya ekamante vāsaṃ kappesi .
So ekadivasaṃ tasmiṃ sare gocaraṃ gaṇhanto vīrakaṃ saraṃ otaritvā macche khāditvā paccuttaritvā sarīraṃ sukkhāpentaṃ disvā ‘‘ imaṃ udakakākaṃ nissāya sakkā bahū macche laddhuṃ , imaṃ upaṭṭhahissāmī ’’ ti taṃ upasaṅkamitvā ‘‘ kiṃ , sammā ’’ ti vutte ‘‘ icchāmi taṃ sāmi upaṭṭhahitun ’’ ti vatvā ‘‘ sādhū ’’ ti tena sampaṭicchito tato paṭṭhāya upaṭṭhāsi .
Vīrakopi tato paṭṭhāya attano yāpanamattaṃ khāditvā macche uddharitvā saviṭṭhakassa deti .
Sopi attano yāpanamattaṃ khāditvā sesaṃ kākiyā deti .
Tassa
M2.137 aparabhāge māno uppajji –‘‘ ayampi udakakāko kāḷako , ahampi kāḷako , akkhituṇḍapādehipi etassa ca mayhañca nānākaraṇaṃ natthi , ito paṭṭhāya iminā gahitamacchehi mayhaṃ kammaṃ natthi , ahameva gaṇhissāmī ’’ ti .
So vīrakaṃ upasaṅkamitvā ‘‘ samma , ito paṭṭhāya ahameva saraṃ otaritvā macche gaṇhissāmī ’’ ti vatvā ‘‘ na tvaṃ , samma , udakaṃ otaritvā macche gaṇhanakakule nibbatto , mā nassī ’’ ti tena vāriyamānopi vacanaṃ anādiyitvā
V2.124 saraṃ oruyha udakaṃ pavisitvā ummujjamāno sevālaṃ chinditvā nikkhamituṃ nāsakkhi , sevālantare laggi , aggatuṇḍameva paññāyi .So nirassāso antoudakeyeva
P2.150 jīvitakkhayaṃ pāpuṇi .Athassa bhariyā āgamanaṃ apassamānā taṃ pavattiṃ jānanatthaṃ vīrakassa santikaṃ gantvā ‘‘ sāmi , saviṭṭhako na paññāyati , kahaṃ nu kho so ’’ ti pucchamānā paṭhamaṃ gāthamāha –
107.
‘‘ Api vīraka passesi , sakuṇaṃ mañjubhāṇakaṃ ;
Mayūragīvasaṅkāsaṃ , patiṃ mayhaṃ saviṭṭhakan ’’ ti .
Tattha api , vīraka , passesīti , sāmi vīraka , api passasi .
Mañjubhāṇakan ti mañjubhāṇinaṃ .
Sā hi rāgavasena ‘‘ madhurassaro me patī ’’ ti maññati , tasmā evamāha .
Mayūragīvasaṅkāsan ti moragīvasamānavaṇṇaṃ .
Taṃ sutvā vīrako ‘‘ āma , jānāmi te sāmikassa gataṭṭhānan ’’ ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha –
108.
‘‘ Udakathalacarassa pakkhino , niccaṃ āmakamacchabhojino ;
Tassānukaraṃ saviṭṭhako , sevāle paliguṇṭhito mato ’’ ti .
Tattha udakathalacarassāti udake ca thale ca carituṃ samatthassa .
Pakkhinoti attānaṃ sandhāya vadati .
Tassānukaran ti tassa anukaronto .
Sevāle paliguṇṭhito matoti udakaṃ pavisitvā sevālaṃ chinditvā nikkhamituṃ asakkonto sevālapariyonaddho antoudakeyeva mato , passa , etassa tuṇḍaṃ dissatīti .
Taṃ sutvā kākī paridevitvā bārāṇasimeva agamāsi .
Satthā
M2.138 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā saviṭṭhako devadatto ahosi , vīrako pana ahameva ahosin ’’ ti .
Vīrakajātakavaṇṇanā catutthā .