[288]8. Macchuddānajātakavaṇṇanā
Agghanti macchāti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kūṭavāṇijaṃ ārabbha kathesi .
Vatthu heṭṭhā kathitameva .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kuṭumbikakule nibbattitvā viññutaṃ patto kuṭumbaṃ saṇṭhapesi .
Kaniṭṭhabhātāpissa atthi , tesaṃ aparabhāge pitā kālakato .
Te ekadivasaṃ ‘‘ pitu santakaṃ vohāraṃ sādhessāmā ’’ ti ekaṃ gāmaṃ gantvā kahāpaṇasahassaṃ labhitvā āgacchantā nadītitthe nāvaṃ paṭimānentā puṭabhattaṃ bhuñjiṃsu .
Bodhisatto atirekabhattaṃ gaṅgāya macchānaṃ datvā nadīdevatāya pattiṃ adāsi .
Devatā pattiṃ anumoditvāyeva dibbena yasena vaḍḍhitvā attano yasavuḍḍhiṃ āvajjamānā taṃ kāraṇaṃ aññāsi .
Bodhisattopi vālikāyaṃ
P2.424 uttarāsaṅgaṃ pattharitvā nipanno niddaṃ okkami , kaniṭṭhabhātā panassa thokaṃ corapakatiko .So te kahāpaṇe bodhisattassa adatvā sayameva gaṇhitukāmatāya kahāpaṇabhaṇḍikasadisaṃ ekaṃ sakkharabhaṇḍikaṃ katvā dvepi bhaṇḍikā ekatova ṭhapesi .
Tesaṃ nāvaṃ abhiruhitvā gaṅgāmajjhagatānaṃ kaniṭṭho nāvaṃ khobhetvā ‘‘ sakkharabhaṇḍikaṃ udake
M2.382 khipissāmī ’’ ti sahassabhaṇḍikaṃ khipitvā ‘‘ bhātika , sahassabhaṇḍikā udake patitā , kinti karomā ’’ ti āha .‘‘ Udake patitāya kiṃ karissāma , mā cintayī ’’ ti .
Nadīdevatā cintesi –
‘‘ ahaṃ iminā dinnapattiṃ anumoditvā dibbayasena vaḍḍhitvā etassa santakaṃ rakkhissāmī ’’ ti attano ānubhāvena taṃ bhaṇḍikaṃ ekaṃ mahāmacchaṃ gilāpetvā sayaṃ ārakkhaṃ gaṇhi .
Sopi coro gehaṃ gantvā ‘‘ bhātā me vañcito ’’ ti bhaṇḍikaṃ mocento sakkharā passitvā hadayena sussantena mañcassa aṭaniṃ upagūhitvā nipajji .
Tadā kevaṭṭā macchagahaṇatthāya jālaṃ khipiṃsu .
So maccho devatānubhāvena jālaṃ pāvisi .
Kevaṭṭā taṃ gahetvā vikkiṇituṃ nagaraṃ paviṭṭhā .
Manussā mahāmacchaṃ disvā mūlaṃ pucchanti .
Kevaṭṭā ‘‘ kahāpaṇasahassañca satta ca māsake datvā gaṇhathā ’’ ti vadanti .
Manussā ‘‘ sahassagghanakamacchopi
V2.350 no diṭṭho ’’ ti parihāsaṃ karonti .Kevaṭṭā macchaṃ gahetvā bodhisattassa gharadvāraṃ gantvā ‘‘ imaṃ macchaṃ gaṇhathā ’’ ti āhaṃsu .
‘‘ Kimassa mūlan ’’ ti ?
‘‘ Satta māsake datvā gaṇhathā ’’ ti .
‘‘ Aññesaṃ dadamānā kathaṃ dethā ’’ ti ?
‘‘ Aññesaṃ sahassena ca sattahi ca māsakehi dema , tumhe pana satta māsake datvā gaṇhathā ’’ ti .
So tesaṃ satta māsake datvā macchaṃ bhariyāya pesesi .
Sā macchassa kucchiṃ phālayamānā sahassabhaṇḍikaṃ disvā bodhisattassa
P2.425 ārocesi .Bodhisatto taṃ oloketvā attano lañchaṃ disvā sakasantakabhāvaṃ ñatvā ‘‘ idāni ime kevaṭṭā imaṃ macchaṃ aññesaṃ dadamānā sahassena ceva sattahi ca māsakehi denti , amhe pana patvā sahassassa amhākaṃ santakattā satteva māsake gahetvā adaṃsu , idaṃ antaraṃ ajānantaṃ na sakkā kañci saddahāpetun ’’ ti cintetvā paṭhamaṃ gāthamāha –
112.
‘‘ Agghanti macchā adhikaṃ sahassaṃ , na so atthi yo imaṃ saddaheyya ;
Mayhañca assu idha satta māsā , ahampi taṃ macchuddānaṃ kiṇeyyan ’’ ti .
Tattha adhikan ti aññehi pucchitā kevaṭṭā ‘‘ sattamāsādhikaṃ sahassaṃ agghantī ’’ ti vadanti .
Na so atthi yo imaṃ saddaheyyāti so puriso na
M2.383 atthi , yo imaṃ kāraṇaṃ paccakkhato ajānanto mama vacanena saddaheyya , ettakaṃ vā macchā agghantīti yo imaṃ saddaheyya , so natthi , tasmāyeva te aññehi na gahitātipi attho .Mayhañca assūti mayhaṃ pana satta māsakā ahesuṃ .
Macchuddānan ti macchavaggaṃ .
Tena hi macchena saddhiṃ aññepi macchā ekato baddhā taṃ sakalampi macchuddānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Kiṇeyyan ti kiṇiṃ , satteva māsake datvā ettakaṃ macchavaggaṃ gaṇhinti attho .
Evañca pana vatvā idaṃ cintesi –
‘‘ kiṃ nu kho nissāya mayā ete kahāpaṇā laddhā ’’ ti ?
Tasmiṃ khaṇe nadīdevatā ākāse dissamānarūpena ṭhatvā ‘‘ ahaṃ , gaṅgādevatā , tayā macchānaṃ atirekabhattaṃ datvā mayhaṃ patti dinnā , tenāhaṃ tava santakaṃ rakkhantī āgatā ’’ ti dīpayamānā gāthamāha –
113.
‘‘ Macchānaṃ bhojanaṃ datvā , mama dakkhiṇamādisi ;
Taṃ dakkhiṇaṃ sarantiyā , kataṃ apacitiṃ tayā ’’ ti .
Tattha
V2.351P2.426 dakkhiṇan ti imasmiṃ ṭhāne pattidānaṃ dakkhiṇā nāma .Sarantiyā kataṃ apacitiṃ tayāti taṃ tayā mayhaṃ kataṃ apacitiṃ sarantiyā mayā idaṃ tava dhanaṃ rakkhitanti attho .
Idaṃ vatvā ca pana sā devatā tassa kaniṭṭhena katakūṭakammaṃ sabbaṃ kathetvā ‘‘ eso idāni hadayena sussantena nipanno , duṭṭhacittassa vuḍḍhi nāma natthi , ahaṃ pana ‘ tava santakaṃ mā nassī ’ ti dhanaṃ te āharitvā adāsiṃ , idaṃ kaniṭṭhacorassa adatvā sabbaṃ tvaññeva gaṇhā ’’ ti vatvā tatiyaṃ gāthamāha –
114.
‘‘ Paduṭṭhacittassa na phāti hoti , na cāpi taṃ devatā pūjayanti ;
Yo bhātaraṃ pettikaṃ sāpateyyaṃ , avañcayī dukkaṭakammakārī ’’ ti .
Tattha na phāti hotīti evarūpassa puggalassa idhaloke vā paraloke vā vuḍḍhi nāma na hoti .
Na cāpi tan ti taṃ puggalaṃ tassa santakaṃ rakkhamānā devatā na pūjayanti .
Iti
M2.384 devatā mittadubbhicorassa kahāpaṇe adātukāmā evamāha .Bodhisatto pana ‘‘ na sakkā evaṃ kātun ’’ ti tassapi pañca kahāpaṇasatāni pesesiyeva .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne vāṇijo sotāpattiphale patiṭṭhahi .
‘‘ Tadā kaniṭṭhabhātā idāni kūṭavāṇijo , jeṭṭhabhātā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Macchuddānajātakavaṇṇanā aṭṭhamā .