10. Siṅgālavaggo
[241]1. Sabbadāṭhajātakavaṇṇanā
Siṅgālo
V2.204 mānatthaddhoti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi .Devadatto ajātasattuṃ pasādetvā uppāditaṃ lābhasakkāraṃ ciraṭṭhitikaṃ kātuṃ nāsakkhi , nāḷāgiripayojane pāṭihāriyassa diṭṭhakālato paṭṭhāya tassa so lābhasakkāro
P2.243 antaradhāyi .Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , devadatto lābhasakkāraṃ uppādetvā ciraṭṭhitikaṃ kātuṃ nāsakkhī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , devadatto idāneva attano uppannaṃ lābhasakkāraṃ antaradhāpeti , pubbepi antaradhāpesiyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
M2.223 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa purohito ahosi tiṇṇaṃ vedānaṃ aṭṭhārasannañca sippānaṃ pāraṃ gato .So pathavījayamantaṃ nāma jānāti .
Pathavījayamantoti āvaṭṭanamanto vuccati .
Athekadivasaṃ bodhisatto ‘‘ taṃ mantaṃ sajjhāyissāmī ’’ ti ekasmiṃ aṅgaṇaṭṭhāne piṭṭhipāsāṇe nisīditvā sajjhāyamakāsi .
Taṃ kira mantaṃ aññavihitaṃ dhitivirahitaṃ sāvetuṃ na sakkā , tasmā naṃ so tathārūpe ṭhāne sajjhāyati .
Athassa sajjhāyanakāle eko siṅgālo ekasmiṃ bile nipanno taṃ mantaṃ sutvāva paguṇamakāsi .
So kira anantarātīte attabhāve paguṇapathavījayamanto eko brāhmaṇo ahosi .
Bodhisatto sajjhāyaṃ katvā uṭṭhāya ‘‘ paguṇo vata me ayaṃ manto ’’ ti āha .
Siṅgālo bilā nikkhamitvā ‘‘ ambho brāhmaṇa , ayaṃ manto tayāpi mameva paguṇataro ’’ ti vatvā palāyi .
Bodhisatto ‘‘ ayaṃ siṅgālo mahantaṃ akusalaṃ karissatī ’’ ti ‘‘ gaṇhatha gaṇhathā ’’ ti thokaṃ anubandhi .
Siṅgālo palāyitvā araññaṃ pāvisi .
So gantvā ekaṃ siṅgāliṃ thokaṃ sarīre ḍaṃsi ,‘‘ kiṃ , sāmī ’’ ti ca vutte ‘‘ mayhaṃ jānāsi na jānāsī ’’ ti āha .
Sā ‘‘ āma , jānāmī ’’ ti sampaṭicchi .
So pathavījayamantaṃ parivattetvā
V2.205 anekāni siṅgālasatāni āṇāpetvā sabbepi hatthiassasīhabyagghasūkaramigādayo catuppade attano santikeP2.244 akāsi .Katvā ca pana sabbadāṭho nāma rājā hutvā ekaṃ siṅgāliṃ aggamahesiṃ akāsi .
Dvinnaṃ hatthīnaṃ piṭṭhe sīho tiṭṭhati , sīhapiṭṭhe sabbadāṭho siṅgālo rājā siṅgāliyā aggamahesiyā saddhiṃ nisīdati , mahanto yaso ahosi .
So yasamahantena pamajjitvā mānaṃ uppādetvā ‘‘ bārāṇasirajjaṃ gaṇhissāmī ’’ ti sabbacatuppadaparivuto bārāṇasiyā avidūraṭṭhānaṃ sampāpuṇi , parisā dvādasayojanā ahosi .
So avidūre ṭhitoyeva ‘‘ rajjaṃ vā detu , yuddhaṃ vā ’’ ti rañño sāsanaṃ pesesi .
Bārāṇasivāsino bhītatasitā nagaradvārāni pidahitvā aṭṭhaṃsu .
Bodhisatto rājānaṃ upasaṅkamitvā ‘‘ mā bhāyi , mahārāja , sabbadāṭhasiṅgālena saddhiṃ yuddhaṃ mama bhāro , ṭhapetvā maṃ añño tena saddhiṃ yujjhituṃ
M2.224 samattho nāma natthī ’’ ti rājānañca nāgare ca samassāsetvā ‘‘ kinti katvā nu kho sabbadāṭho rajjaṃ gahessati , pucchissāmi tāva nan ’’ ti dvāraṭṭālakaṃ abhiruhitvā ‘‘ samma sabbadāṭha , kinti katvā imaṃ rajjaṃ gaṇhissasī ’’ ti pucchi .‘‘ Sīhanādaṃ nadāpetvā mahājanaṃ saddena santāsetvā gaṇhissāmī ’’ ti .
Bodhisatto ‘‘ atthetan ’’ ti ñatvā aṭṭālakā oruyha ‘‘ sakaladvādasayojanikabārāṇasinagaravāsino kaṇṇacchiddāni māsapiṭṭhena lañjantū ’’ ti bheriṃ carāpesi .
Mahājano bheriyā āṇaṃ sutvā antamaso biḷāle upādāya sabbacatuppadānañceva attano ca kaṇṇacchiddāni yathā parassa saddaṃ sotuṃ na sakkā , evaṃ māsapiṭṭhena lañji .
Atha bodhisatto puna aṭṭālakaṃ abhiruhitvā ‘‘ sabbadāṭhā ’’ ti āha .
‘‘ Kiṃ , brāhmaṇā ’’ ti ?
‘‘ Imaṃ rajjaṃ kinti katvā gaṇhissasī ’’ ti ?
‘‘ Sīhanādaṃ nadāpetvā manusse tāsetvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā gaṇhissāmī ’’ ti .
‘‘ Sīhanādaṃ nadāpetuṃ na sakkhissasi .
Jātisampannā hi surattahatthapādā kesarasīharājāno tādisassa jarasiṅgālassa āṇaṃ na karissantī ’’ ti .
Siṅgālo mānatthaddho hutvā
P2.245 ‘‘ aññe tāva sīhā tiṭṭhantu , yassāhaṃ piṭṭhe nisinno , taññeva nadāpessāmī ’’ ti āha .‘‘ Tena hi nadāpehi , yadi sakkosī ’’ ti .
So yasmiṃ sīhe nisinno , tassa ‘‘ nadāhī ’’ ti pādena saññaṃ adāsi .
Sīho hatthikumbhe mukhaṃ uppīḷetvā tikkhattuṃ appaṭivattiyaṃ sīhanādaṃ nadi .
Hatthī santāsappattā hutvā siṅgālaṃ pādamūle pātetvā pādenassa sīsaṃ akkamitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ akaṃsu , sabbadāṭho tattheva jīvitakkhayaṃ patto .
Tepi hatthī sīhanādaṃ sutvā maraṇabhayatajjitā aññamaññaṃ ovijjhitvā tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇiṃsu , ṭhapetvā sīhe sesāpi migasūkarādayo sasabiḷārapariyosānā sabbe
V2.206 catuppādā tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇiṃsu .Sīhā palāyitvā araññaṃ pavisiṃsu , dvādasayojaniko maṃsarāsi ahosi .
Bodhisatto aṭṭālakā otaritvā nagaradvārāni vivarāpetvā ‘‘ sabbe attano kaṇṇesu māsapiṭṭhaṃ apanetvā maṃsatthikā maṃsaṃ āharantū ’’ ti nagare bheriṃ carāpesi .
Manussā allamaṃsaṃ khāditvā sesaṃ sukkhāpetvā vallūramakaṃsu .
Tasmiṃ kira kāle vallūrakaraṇaṃ udapādīti vadanti .
Satthā
M2.225 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā imā abhisambuddhagāthā vatvā jātakaṃ samodhānesi – 182.
‘‘ Siṅgālo mānatthaddho ca , parivārena atthiko ;
Pāpuṇi mahatiṃ bhūmiṃ , rājāsi sabbadāṭhinaṃ .
183.
‘‘ Evameva manussesu , yo hoti parivāravā ;
So hi tattha mahā hoti , siṅgālo viya dāṭhinan ’’ ti .
Tattha mānatthaddhoti parivāraṃ nissāya uppannena mānena thaddho .
Parivārena atthikoti uttarimpi parivārena atthiko hutvā .
Mahatiṃ bhūmin ti mahantaṃ sampattiṃ .
Rājāsi sabbadāṭhinan ti sabbesaṃ dāṭhīnaṃ
P2.246 rājā āsi .So hi tattha mahā hotīti so parivārasampanno puriso tesu parivāresu mahā nāma hoti .
Siṅgālo viya dāṭhinan ti yathā siṅgālo dāṭhīnaṃ mahā ahosi , evaṃ mahā hoti , atha so siṅgālo viya pamādaṃ āpajjitvā taṃ parivāraṃ nissāya vināsaṃ pāpuṇātīti .
‘‘ Tadā siṅgālo devadatto ahosi , rājā sāriputto , purohito pana ahameva ahosin ’’ ti .
Sabbadāṭhajātakavaṇṇanā paṭhamā .