[174]4. Dubbhiyamakkaṭajātakaṇṇanā
Adamha
V2.58P2.70 te vāri pahūtarūpan ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi .Ekadivasañhi dhammasabhāyaṃ bhikkhū devadattassa akataññumittadubbhibhāvaṃ kathentā nisīdiṃsu .
Satthā āgantvā ‘‘ na , bhikkhave , devadatto idāneva akataññū mittadubbhī , pubbepi evarūpo ahosī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ kāsigāmake brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto gharāvāsaṃ saṇṭhapesi .
Tasmiṃ pana samaye kāsiraṭṭhe vattanimahāmagge eko gambhīro udapāno hoti anotaraṇīyo tiracchānānaṃ , maggappaṭipannā puññatthikā manussā dīgharajjukena vārakena udakaṃ ussiñcitvā ekissā doṇiyā pūretvā tiracchānānaṃ pānīyaṃ denti .
Tassa sāmantato mahantaṃ araññaṃ , tattha bahū makkaṭā vasanti .
Atha tasmiṃ magge dve tīṇi divasāni manussasañcāro pacchijji , tiracchānā pānīyaṃ na labhiṃsu .
Eko makkaṭo pipāsāturo hutvā pānīyaṃ pariyesanto udapānassa santike vicarati .
Bodhisatto kenacideva karaṇīyena taṃ maggaṃ paṭipajjitvā tattha gacchanto pānīyaṃ uttāretvā pivitvā hatthapāde dhovitvā ṭhito taṃ makkaṭaṃ addasa .
Athassa pipāsitabhāvaṃ ñatvā pānīyaṃ ussiñcitvā doṇiyaṃ ākiritvā adāsi , datvā ca pana ‘‘ vissamissāmī ’’ ti ekasmiṃ rukkhamūle nipajji .
Makkaṭo pānīyaṃ pivitvā avidūre nisīditvā mukhamakkaṭikaṃ karonto bodhisattaṃ bhiṃsāpesi .
Bodhisatto tassa taṃ kiriyaṃ disvā ‘‘ are duṭṭhamakkaṭa , ahaṃ tava pipāsitassa kilantassa bahuṃ
P2.71 pānīyaṃ adāsiṃ , idāni tvaṃ mayhaṃ mukhamakkaṭikaṃ karosi , aho pāpajanassa nāma kato upakāro niratthako ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha – 47.
‘‘ Adamha
M2.65 te vāri pahūtarūpaṃ , ghammābhitattassa pipāsitassa ;So dāni pitvāna kiriṅkarosi , asaṅgamo pāpajanena seyyo ’’ ti .
Tattha so dāni pitvāna kiriṅkarosīti so idāni tvaṃ mayā dinnapānīyaṃ pivitvā mukhamakkaṭikaṃ karonto ‘‘ kiri kirī ’’ ti saddaṃ karosi .
Asaṅgamo pāpajanena seyyoti pāpajanena saddhiṃ saṅgamo na seyyo , asaṅgamova seyyoti .
Taṃ
V2.59 sutvā so mittadubbhī makkaṭo ‘‘ tvaṃ ‘ ettakenavetaṃ niṭṭhitan ’ ti saññaṃ karosi , idāni te sīse vaccaṃ pātetvā gamissāmī ’’ ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha – 48.
‘‘ Ko te suto vā diṭṭho vā , sīlavā nāma makkaṭo ;
Idāni kho taṃ ohacchaṃ , esā asmāka dhammatā ’’ ti .
Tatrāyaṃ saṅkhepattho – bho brāhmaṇa ,‘‘ makkaṭo kataguṇajānanako ācārasampanno sīlavā nāma atthī ’’ ti kahaṃ tayā suto vā diṭṭho vā , idāni kho ahaṃ taṃ ohacchaṃ vaccaṃ te sīse katvā pakkamissāmi , asmākañhi makkaṭānaṃ nāma esā dhammatā ayaṃ jātisabhāvo , yadidaṃ upakārakassa sīse vaccaṃ kātabbanti .
Taṃ sutvā bodhisatto uṭṭhāya gantuṃ ārabhi .
Makkaṭo taṅkhaṇaññeva uppatitvā sākhāyaṃ nisīditvā olambakaṃ otaranto viya tassa sīse vaccaṃ pātetvā viravanto vanasaṇḍaṃ pāvisi .
Bodhisatto nhatvā agamāsi .
Satthā
P2.72 ‘‘ na , bhikkhave , idāneva devadatto , pubbepi mayā kataguṇaṃ na jānāsiyevā ’’ ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā makkaṭo devadatto ahosi , brāhmaṇo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Dubbhiyamakkaṭajātakavaṇṇanā catutthā .