[238]8. Ekapadajātakavaṇṇanā
Iṅgha
P2.236 ekapadaṃ , tātāti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi .Sāvatthivāsī kiresa kuṭumbiko , athassa ekadivasaṃ aṅke nisinno putto atthassa dvāraṃ nāma pañhaṃ pucchi .
So ‘‘ buddhavisayo esa pañho , na taṃ añño kathetuṃ sakkhissatī ’’ ti puttaṃ gahetvā jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ‘‘ bhante , ayaṃ me dārako ūrumhi nisinno atthassa dvāraṃ nāma pañhaṃ pucchi , ahaṃ taṃ ajānanto idhāgato , kathetha , bhante , imaṃ pañhan ’’ ti .
Satthā ‘‘ na kho , upāsaka , ayaṃ dārako idāneva atthagavesako , pubbepi atthagavesakova hutvā imaṃ pañhaṃ paṇḍite pucchi , porāṇakapaṇḍitāpissa kathesuṃ , bhavasaṅkhepagatattā pana na sallakkhesī ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto pitu accayena seṭṭhiṭṭhānaṃ labhi .
Athassa putto daharo kumāro ūrumhi nisīditvā ‘‘ tāta , mayhaṃ ekapadaṃ anekatthanissitaṃ ekaṃ kāraṇaṃ kathethā ’’ ti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
175.
‘‘ Iṅgha
M2.217 ekapadaṃ tāta , anekatthapadassitaṃ ;Kiñci saṅgāhikaṃ brūsi , yenatthe sādhayemase ’’ ti .
Tattha iṅghāti yācanatthe codanatthe vā nipāto .
Ekapadan ti ekaṃ kāraṇapadaṃ , ekaṃ kāraṇūpasañhitaṃ vā byañjanapadaṃ .
Anekatthapadassitan ti anekāni atthapadāni kāraṇapadāni nissitaṃ .
Kiñci saṅgāhikaṃ brūsīti kiñci ekapadaṃ bahūnaṃ padānaṃ saṅgāhikaṃ brūhi , ayameva vā pāṭho .
Yenatthe sādhayemaseti yena ekena padena anekatthanissitena mayaṃ attano vuḍḍhiṃ sādheyyāma , taṃ me kathehīti pucchi .
Athassa pitā kathento dutiyaṃ gāthamāha –
176.
‘‘ Dakkheyyekapadaṃ
V2.199 tāta , anekatthapadassitaṃ ;Tañca sīlena saññuttaṃ , khantiyā upapāditaṃ ;
Alaṃ mitte sukhāpetuṃ , amittānaṃ dukhāya cā ’’ ti .
Tattha
P2.237 dakkheyyekapadan ti dakkheyyaṃ ekapadaṃ .Dakkheyyaṃ nāma lābhuppādakassa chekassa kusalassa ñāṇasampayuttaṃ vīriyaṃ .
Anekatthapadassitan ti evaṃ vuttappakāraṃ vīriyaṃ anekehi atthapadehi nissitaṃ .
Katarehīti ?
Sīlādīhi .
Teneva ‘‘ tañca sīlena saññuttan ’’ tiādimāha .
Tassattho – tañca panetaṃ vīriyaṃ ācārasīlasampayuttaṃ adhivāsanakhantiyā upetaṃ mitte sukhāpetuṃ amittānañca dukkhāya alaṃ samatthaṃ .
Ko hi nāma lābhuppādakañāṇasampayuttakusalavīriyasamannāgato ācārakhantisampanno mitte sukhāpetuṃ , amitte vā dukkhāpetuṃ na sakkotīti .
Evaṃ bodhisatto puttassa pañhaṃ kathesi .
Sopi pitu kathitanayeneva attano atthaṃ sādhetvā yathākammaṃ gato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne pitāputtā sotāpattiphale patiṭṭhitā .
‘‘ Tadā putto ayameva putto ahosi , bārāṇasiseṭṭhi pana ahameva ahosin ’’ ti .
Ekapadajātakavaṇṇanā aṭṭhamā .