5. Kumbhavaggo
[291]1. Surāghaṭajātakavaṇṇanā
Sabbakāmadadaṃ
V2.356P2.431 kumbhan ti idaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa bhāgineyyaṃ ārabbha kathesi .So kira mātāpitūnaṃ santakā cattālīsa hiraññakoṭiyo pānabyasanena nāsetvā seṭṭhino santikaṃ agamāsi .
Sopissa ‘‘ vohāraṃ karohī ’’ ti sahassaṃ adāsi , tampi nāsetvā puna agamāsi .
Punassa pañca satāni dāpesi , tānipi nāsetvā puna āgatassa dve thūlasāṭake dāpesi .
Tepi nāsetvā puna āgataṃ gīvāyaṃ gāhāpetvā nīharāpesi .
So anātho hutvā parakuṭṭaṃ nissāya kālamakāsi , tamenaṃ kaḍḍhitvā bahi chaḍḍesuṃ .
Anāthapiṇḍiko vihāraṃ gantvā sabbaṃ taṃ bhāgineyyassa pavattiṃ tathāgatassa ārocesi .
Satthā ‘‘ tvaṃ etaṃ kathaṃ santappessasi , yamahaṃ pubbe sabbakāmadadaṃ kumbhaṃ datvāpi santappetuṃ nāsakkhin ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā pitu accayena seṭṭhiṭṭhānaṃ labhi .
Tassa gehe bhūmigatameva
M2.389 cattālīsakoṭidhanaṃ ahosi , putto panassa ekoyeva .Bodhisatto dānādīni puññāni katvā kālakato sakko devarājā hutvā nibbatti .
Athassa putto vīthiṃ āvaritvā maṇḍapaṃ kāretvā mahājanaparivuto nisīditvā suraṃ pātuṃ ārabhi .
So laṅghanadhāvananaccagītādīni karontānaṃ sahassaṃ sahassaṃ dadamāno itthisoṇḍasurāsoṇḍamaṃsasoṇḍādibhāvaṃ āpajjitvā ‘‘ kva gītaṃ , kva naccaṃ , kva vāditan ’’ ti samajjatthiko pamatto hutvā āhiṇḍanto nacirasseva cattālīsakoṭidhanaṃ upabhogaparibhogūpakaraṇāni
P2.432 ca vināsetvā duggato kapaṇo pilotikaṃ nivāsetvā vicari .Sakko āvajjento tassa duggatabhāvaṃ ñatvā puttapemena āgantvā sabbakāmadadaṃ kumbhaṃ datvā ‘‘ tāta , yathā ayaṃ kumbho na bhijjati , tathā naṃ rakkha , imasmiṃ te sati dhanassa paricchedo nāma na bhavissati , appamatto hohī ’’ ti ovaditvā devalokameva gato .
Tato paṭṭhāya suraṃ pivanto vicari .
Athekadivasaṃ matto taṃ kumbhaṃ ākāse khipitvā sampaṭicchanto ekavāraṃ virajjhi
V2.357 , kumbho bhūmiyaṃ patitvā bhijji .Tato paṭṭhāya puna daliddo hutvā pilotikaṃ nivāsetvā kapālahattho bhikkhaṃ caranto parakuṭṭaṃ nissāya kālamakāsi .
Satthā imaṃ atītaṃ āharitvā –
121.
‘‘ Sabbakāmadadaṃ kumbhaṃ , kuṭaṃ laddhāna dhuttako ;
Yāva naṃ anupāleti , tāva so sukhamedhati .
122.
‘‘ Yadā matto ca ditto ca , pamādā kumbhamabbhidā ;
Tadā naggo ca pottho ca , pacchā bālo vihaññati .
123.
‘‘ Evameva yo dhanaṃ laddhā , pamatto paribhuñjati ;
Pacchā tappati dummedho , kuṭaṃ bhitvāva dhuttako ’’ ti .
–
Imā abhisambuddhagāthā vatvā jātakaṃ samodhānesi .
Tattha sabbakāmadadan ti sabbe vatthukāme dātuṃ samatthaṃ kumbhaṃ .
Kuṭan ti kumbhavevacanaṃ .
Yāvāti yattakaṃ kālaṃ .
Anupāletīti yo koci evarūpaṃ labhitvā yāva rakkhati , tāva so sukhamedhatīti attho .
Matto
M2.390 ca ditto cāti surāmadena matto dappena ditto .Pamādā kumbhamabbhidāti pamādena kumbhaṃ bhindi .
Naggo ca pottho cāti kadāci naggo , kadāci potthakapilotikāya nivatthattā pottho .
Evamevāti evaṃ eva .
Pamattoti pamādena .
Tappatīti socati .
‘‘ Tadā surāghaṭabhedako dhutto seṭṭhibhāgineyyo ahosi , sakko pana ahameva ahosin ’’ ti .
Surāghaṭajātakavaṇṇanā paṭhamā .