[198]8. Rādhajātakavaṇṇanā
Pavāsā
M2.121 āgato tātāti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi .So kira satthārā ‘‘ saccaṃ kira , tvaṃ bhikkhu , ukkaṇṭhito ’’ ti puṭṭho ‘‘ saccaṃ , bhante ’’ ti vatvā ‘‘ kiṃkāraṇā ’’ ti vutte ‘‘ ekaṃ alaṅkataitthiṃ disvā kilesavasenā ’’ ti āha .
Atha naṃ satthā ‘‘ mātugāmo nāma bhikkhu na sakkā rakkhituṃ , pubbepi dovārike ṭhapetvā rakkhantāpi rakkhituṃ na sakkhiṃsu , kiṃ te itthiyā , laddhāpi sā rakkhituṃ na sakkā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto suvayoniyaṃ nibbatti ,‘‘ rādho ’’ tissa nāmaṃ , kaniṭṭhabhātā panassa poṭṭhapādo nāma .
Te ubhopi taruṇakāleyeva eko luddako gahetvā bārāṇasiyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa adāsi , brāhmaṇo te puttaṭṭhāne ṭhapetvā paṭijaggi .
Brāhmaṇassa
P2.133 pana brāhmaṇī arakkhitā dussīlā .So vohārakaraṇatthāya gacchanto te suvapotake āmantetvā ‘‘ tātā , ahaṃ vohārakaraṇatthāya gacchāmi , kāle vā vikāle vā tumhākaṃ mātu karaṇakammaṃ olokeyyātha , aññassa purisassa gamanabhāvaṃ vā agamanabhāvaṃ vā jāneyyāthā ’’ ti brāhmaṇiṃ suvapotakānaṃ paṭicchāpetvā agamāsi .
Sā tassa nikkhantakālato paṭṭhāya anācāraṃ cari , rattimpi divāpi āgacchantānañca gacchantānañca pamāṇaṃ natthi .
Taṃ disvā poṭṭhapādo rādhaṃ pucchi –
‘‘ brāhmaṇo imaṃ brāhmaṇiṃ amhākaṃ niyyādetvā gato , ayañca
V2.110 pāpakammaṃ karoti , vadāmi nan ’’ ti .Rādho ‘‘ mā vadāhī ’’ ti āha .
So tassa vacanaṃ aggahetvā ‘‘ amma , kiṃkāraṇā pāpakammaṃ karosī ’’ ti āha .
Sā taṃ māretukāmā hutvā ‘‘ tāta , tvaṃ nāma mayhaṃ putto , ito paṭṭhāya na karissāmi , ehi , tāta , tāvā ’’ ti piyāyamānā viya pakkositvā āgataṃ gahetvā ‘‘ tvaṃ maṃ ovadasi , attano pamāṇaṃ na jānāsī ’’ ti gīvaṃ parivattetvā māretvā uddhanantaresu pakkhipi .
Brāhmaṇo āgantvā vissamitvā bodhisattaṃ ‘‘ kiṃ , tāta rādha , mātā te anācāraṃ karoti , na karotī ’’ ti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
95.
‘‘ Pavāsā
M2.122 āgato tāta , idāni nacirāgato ;Kaccinnu tāta te mātā , na aññamupasevatī ’’ ti .
Tassattho – ahaṃ , tāta rādha , pavāsā āgato , so camhi idāneva āgato nacirāgato , tena pavattiṃ ajānanto taṃ pucchāmi –
‘‘ kacci nu te , tāta , mātā aññaṃ purisaṃ na upasevatī ’’ ti .
Rādho ‘‘ tāta , paṇḍitā nāma bhūtaṃ vā abhūtaṃ vā aniyyānikaṃ nāma na kathesun ’’ ti ñāpento dutiyaṃ gāthamāha –
96.
‘‘ Na
P2.134 kho panetaṃ subhaṇaṃ , giraṃ saccupasaṃhitaṃ ;Sayetha poṭṭhapādova , mummure upakūthito ’’ ti .
Tattha giran ti vacanaṃ .
Tañhi yathā idāni girā , evaṃ tadā ‘‘ giran ’’ ti vuccati , so suvapotako liṅgaṃ anādiyitvā evamāha .
Ayaṃ panettha attho – tāta , paṇḍitena nāma saccupasaṃhitaṃ yathābhūtaṃ atthayuttaṃ sabhāvavacanampi aniyyānikaṃ na subhaṇaṃ .
Aniyyānikañca saccaṃ bhaṇanto sayetha poṭṭhapādova , mummure upakūthito , yathā poṭṭhapādo kukkuḷe jhāmo sayati , evaṃ sayeyyāti .
‘‘ Upakūdhito ’’ tipi pāṭho , ayamevattho .
Evaṃ bodhisatto brāhmaṇassa dhammaṃ desetvā ‘‘ mayāpi imasmiṃ ṭhāne vasituṃ na sakkā ’’ ti brāhmaṇaṃ āpucchitvā araññameva pāvisi .
Satthā
V2.111 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .‘‘ Tadā poṭṭhapādo ānando ahosi , rādho pana ahameva ahosin ’’ ti .
Rādhajātakavaṇṇanā aṭṭhamā .