[263]3. Cūḷapalobhanajātakavaṇṇanā
Abhijjamāne
V2.272P2.328 vārismin ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhumeva ārabbha kathesi .Tañhi satthā dhammasabhaṃ ānītaṃ ‘‘ saccaṃ kira , tvaṃ bhikkhu , ukkaṇṭhitosī ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccaṃ , bhante ’’ ti vutte ‘‘ bhikkhu , itthiyo nāmetā porāṇake suddhasattepi saṃkilesesun ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto rājā aputtako hutvā attano itthiyo ‘‘ puttapatthanaṃ karothā ’’ ti āha .
Tā putte patthenti .
Evaṃ addhāne gate bodhisatto brahmalokā cavitvā aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti .
Taṃ jātamattaṃ nhāpetvā thaññapāyanatthāya dhātiyā adaṃsu .
So pāyamāno rodati , atha naṃ aññissā adaṃsu .
Mātugāmahatthagato neva tuṇhī hoti .
Atha naṃ ekassa pādamūlikassa adaṃsu , tena gahitamattoyeva tuṇhī ahosi .
Tato paṭṭhāya purisāva
M2.297 taṃ gahetvā caranti .Thaññaṃ pāyentā duhitvā vā pāyenti , sāṇiantarena vā thanaṃ mukhe ṭhapenti .
Tenassa anitthigandhakumāroti nāmaṃ kariṃsu .
Tassa aparāparaṃ vaddhamānassapi mātugāmaṃ nāma dassetuṃ na sakkā .
Tenassa rājā visuṃyeva nisajjādiṭṭhānāni jhānāgārañca kāresi .
So tassa soḷasavassikakāle cintesi –
‘‘ mayhaṃ añño putto natthi , ayaṃ pana kumāro kāme na paribhuñjati , rajjampi na icchissati , dulladdho vata me putto ’’ ti .
Atha naṃ ekā naccagītavāditakusalā purise paricaritvā attano vase kātuṃ paṭibalā taruṇanāṭakitthī upasaṅkamitvā ‘‘ deva , kiṃ nu cintesī ’’ ti āha , rājā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi .
‘‘ Hotu , deva
P2.329 , ahaṃ taṃ palobhetvā kāmarasaṃ jānāpessāmī ’’ ti .‘‘ Sace me puttaṃ anitthigandhakumāraṃ palobhetuṃ sakkissasi , so rājā bhavissati , tvaṃ aggamahesī ’’ ti .
Sā ‘‘ mameso bhāro , tumhe mā cintayitthā ’’ ti vatvā ārakkhamanusse upasaṅkamitvā āha –
‘‘ ahaṃ paccūsasamaye āgantvā ayyaputtassa sayanaṭṭhāne bahijhānāgāre ṭhatvā gāyissāmi .
Sace so kujjhati , mayhaṃ katheyyātha , ahaṃ apagacchissāmi .
Sace suṇāti , vaṇṇaṃ me katheyyāthā ’’ ti .
Te ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchiṃsu .
Sāpi paccūsakāle tasmiṃ padese ṭhatvā tantissarena gītassaraṃ , gītassarena tantissaraṃ anatikkamitvā madhurena saddena gāyi , kumāro suṇantova nipajji , punadivase ca āsannaṭṭhāne ṭhatvā
V2.273 gāyituṃ āṇāpesi , punadivase jhānāgāre ṭhatvā gāyituṃ āṇāpesi , punadivase attano samīpe ṭhatvāti evaṃ anukkameneva taṇhaṃ uppādetvā lokadhammaṃ sevitvā kāmarasaṃ ñatvā ‘‘ mātugāmaṃ nāma aññesaṃ na dassāmī ’’ ti asiṃ gahetvā antaravīthiṃ otaritvā purise anubandhanto vicari .Atha naṃ rājā gāhāpetvā tāya kumārikāya saddhiṃ nagarā nīharāpesi .
Ubhopi araññaṃ pavisitvā adhogaṅgaṃ gantvā ekasmiṃ passe gaṅgaṃ , ekasmiṃ samuddaṃ katvā ubhinnamantare assamapadaṃ māpetvā vāsaṃ kappayiṃsu .
Kumārikā paṇṇasālāyaṃ nisīditvā kandamūlādīni pacati , bodhisatto araññato phalāphalaṃ āharati .
Athekadivasaṃ
M2.298 tasmiṃ phalāphalatthāya gate samuddadīpakā eko tāpaso bhikkhācāratthāya ākāsena gacchanto dhūmaṃ disvā assamapade otari .Atha naṃ sā ‘‘ nisīda , yāva paccatī ’’ ti nisīdāpetvā itthikuttena palobhetvā jhānā cāvetvā brahmacariyamassa antaradhāpesi .
So pakkhacchinnakāko viya hutvā
P2.330 taṃ jahituṃ asakkonto sabbadivasaṃ tattheva ṭhatvā bodhisattaṃ āgacchantaṃ disvā vegena samuddābhimukho palāyi .Atha naṃ so ‘‘ paccāmitto me ayaṃ bhavissatī ’’ ti asiṃ gahetvā anubandhi .
Tāpaso ākāse uppatanākāraṃ dassetvā samudde pati .
Bodhisatto ‘‘ esa tāpaso ākāsenāgato bhavissati , jhānassa parihīnattā samudde patito , mayā dānissa avassayena bhavituṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā velante ṭhatvā imā gāthā avoca –
37.
‘‘ Abhijjamāne vārismiṃ , sayaṃ āgamma iddhiyā ;
Missībhāvitthiyā gantvā , saṃsīdasi mahaṇṇave .
38.
‘‘ Āvaṭṭanī mahāmāyā , brahmacariyavikopanā ;
Sīdanti naṃ viditvāna , ārakā parivajjaye .
39.
‘‘ Yaṃ etā upasevanti , chandasā vā dhanena vā ;
Jātavedova saṃ ṭhānaṃ , khippaṃ anudahanti nan ’’ ti .
Tattha abhijjamāne vārismin ti imasmiṃ udake acalamāne akampamāne udakaṃ anāmasitvā sayaṃ ākāseneva iddhiyā āgantvā .
Missībhāvitthiyāti lokadhammavasena itthiyā
V2.274 saddhiṃ missībhāvaṃ .Āvaṭṭanī mahāmāyāti itthiyo nāmetā kāmāvaṭṭena āvaṭṭanato āvaṭṭanī , anantāhi itthimāyāhi samannāgatattā mahāmāyā nāma .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Māyā cetā marīcī ca , soko rogo cupaddavo ;
Kharā ca bandhanā cetā , maccupāso guhāsayo ;
Tāsu yo vissase poso , so naresu narādhamo ’’ ti .( jā .2.21.118);
Brahmacariyavikopanāti
M2.299 seṭṭhacariyassa methunaviratibrahmacariyassa vikopanā .Sīdantīti itthiyo nāmetā isīnaṃ brahmacariyavikopanena apāyesu sīdanti .
Sesaṃ purimanayeneva yojetabbaṃ .
Etaṃ pana bodhisattassa vacanaṃ sutvā tāpaso samuddamajjhe ṭhitoyeva naṭṭhajjhānaṃ puna uppādetvā ākāsena attano vasanaṭṭhānameva gato .
Bodhisatto cintesi –
‘‘ ayaṃ tāpaso evaṃ bhāriko samāno simbalitūlaṃ viya ākāsena gato , mayāpi iminā
P2.331 viya jhānaṃ uppādetvā ākāsena carituṃ vaṭṭatī ’’ ti .So assamaṃ gantvā taṃ itthiṃ manussapathaṃ netvā ‘‘ gaccha , tvan ’’ ti uyyojetvā araññaṃ pavisitvā manuññe bhūmibhāge assamaṃ māpetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .
‘‘ Tadā anitthigandhakumāro ahameva ahosin ’’ ti .
Cūḷapalobhanajātakavaṇṇanā tatiyā .