[223]3. Puṭabhattajātakavaṇṇanā
Name
M2.186 namantassa bhaje bhajantan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi .Sāvatthinagaravāsī kireko kuṭumbiko ekena janapadakuṭumbikena saddhiṃ vohāraṃ akāsi .
So
P2.203 attano bhariyaṃ ādāya tassa dhāraṇakassa santikaṃ agamāsi .Dhāraṇako ‘‘ dātuṃ na sakkomī ’’ ti na kiñci adāsi , itaro kujjhitvā bhattaṃ abhuñjitvāva nikkhami .
Atha naṃ antarāmagge chātajjhattaṃ disvā maggapaṭipannā purisā ‘‘ bhariyāyapi datvā bhuñjāhī ’’ ti bhattapuṭaṃ adaṃsu .
So taṃ gahetvā tassā adātukāmo hutvā ‘‘ bhadde , idaṃ corānaṃ tiṭṭhanaṭṭhānaṃ , tvaṃ purato yāhī ’’ ti uyyojetvā sabbaṃ bhattaṃ bhuñjitvā tucchapuṭaṃ dassetvā ‘‘ bhadde , abhattakaṃ tucchapuṭameva adaṃsū ’’ ti āha .
Sā tena ekakeneva bhuttabhāvaṃ ñatvā domanassappattā ahosi .
Te ubhopi jetavanapiṭṭhivihārena gacchantā ‘‘ pānīyaṃ pivissāmā ’’ ti jetavanaṃ pavisiṃsu .
Satthāpi tesaññeva āgamanaṃ olokento maggaṃ gahetvā ṭhitaluddako viya gandhakuṭichāyāya nisīdi , te satthāraṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā nisīdiṃsu .
Satthā tehi saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ‘‘ kiṃ , upāsike , ayaṃ te bhattā hitakāmo sasneho ’’ ti pucchi .
‘‘ Bhante , ahaṃ etassa sasnehā , ayaṃ pana mayhaṃ nisneho , tiṭṭhantu aññepi divasā , ajjevesa antarāmagge puṭabhattaṃ labhitvā mayhaṃ adatvā attanāva bhuñjī ’’ ti .
‘‘ Upāsike , niccakālampi tvaṃ etassa hitakāmā sasnehā , ayaṃ pana nisnehova .
Yadā pana paṇḍite nissāya tava guṇe jānāti , tadā te sabbissariyaṃ niyyādetī ’’ ti vatvā tāya yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto amaccakule nibbattitvā vayappatto
V2.171 tassa atthadhammānusāsako ahosi .Atha rājā ‘‘ padubbheyyāpi me ayan ’’ ti attano puttaṃ āsaṅkanto nīhari .
So attano bhariyaṃ gahetvā nagarā nikkhamma ekasmiṃ kāsikagāmake vāsaṃ kappesi .
So aparabhāge pitu kālakatabhāvaṃ
M2.187 sutvā ‘‘ kulasantakaṃ rajjaṃ gaṇhissāmī ’’ ti bārāṇasiṃ paccāgacchanto antarāmagge ‘‘ bhariyāyapi datvā bhuñjāhī ’’ ti bhattapuṭaṃ labhitvā tassā adatvā sayameva taṃ bhuñji .Sā ‘‘ kakkhaḷo
P2.204 vatāyaṃ puriso ’’ ti domanassappattā ahosi .So bārāṇasiyaṃ rajjaṃ gahetvā taṃ aggamahesiṭṭhāne ṭhapetvā ‘‘ ettakameva etissā alan ’’ ti na aññaṃ sakkāraṃ vā sammānaṃ vā karoti ,‘‘ kathaṃ yāpesī ’’ tipi naṃ na pucchati .
Bodhisatto cintesi –
‘‘ ayaṃ devī rañño bahūpakārā sasnehā , rājā panetaṃ kismiñci na maññati , sakkārasammānamassā kāressāmī ’’ ti taṃ upasaṅkamitvā upacāraṃ katvā ekamantaṃ ṭhatvā ‘‘ kiṃ , tātā ’’ ti vutte ‘‘ kathaṃ samuṭṭhāpetuṃ mayaṃ , devi , tumhe upaṭṭhahāma , kiṃ nāma mahallakānaṃ pitūnaṃ vatthakhaṇḍaṃ vā bhattapiṇḍaṃ vā dātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti āha .
‘‘ Tāta , ahaṃ attanāva kiñci na labhāmi , tumhākaṃ kiṃ dassāmi , nanu labhanakāle adāsiṃ , idāni pana me rājā na kiñci deti .
Tiṭṭhatu aññaṃ dānaṃ , rajjaṃ gaṇhituṃ āgacchanto antarāmagge bhattapuṭaṃ labhitvā bhattamattampi me adatvā attanāva bhuñjī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ pana , amma , rañño santike evaṃ kathetuṃ sakkhissathā ’’ ti ?
‘‘ Sakkhissāmi , tātā ’’ ti .
‘‘ Tena hi ajjeva mama rañño santike ṭhitakāle mayi pucchante evaṃ kathetha ajjeva vo guṇaṃ jānāpessāmī ’’ ti evaṃ vatvā bodhisatto purimataraṃ gantvā rañño santike aṭṭhāsi .
Sāpi gantvā rañño samīpe aṭṭhāsi .
Atha naṃ bodhisatto ‘‘ amma , tumhe ativiya kakkhaḷā , kiṃ nāma pitūnaṃ vatthakhaṇḍaṃ vā bhattapiṇḍamattaṃ vā dātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti āha .
‘‘ Tāta , ahameva rañño santikā kiñci na labhāmi , tumhākaṃ kiṃ dassāmī ’’ ti ?
‘‘ Nanu aggamahesiṭṭhānaṃ te laddhan ’’ ti ?
‘‘ Tāta , kismiñci sammāne asati aggamahesiṭṭhānaṃ kiṃ karissati , idāni me tumhākaṃ rājā kiṃ dassati , so antarāmagge bhattapuṭaṃ labhitvā tato kiñci adatvā
P2.205 sayameva bhuñjī ’’ ti .Bodhisatto ‘‘ evaṃ kira , mahārājā ’’ ti pucchi .
Rājā adhivāsesi .
Bodhisatto tassa adhivāsanaṃ viditvā ‘‘ tena hi , amma , rañño appiyakālato paṭṭhāya kiṃ tumhākaṃ idha vāsena .
Lokasmiñhi appiyasampayogo ca dukkho , tumhākaṃ idha vāse sati rañño appiyasampayogova
V2.172 dukkhaṃM2.188 bhavissati , ime sattā nāma bhajante bhajanti , abhajanabhāvaṃ ñatvā aññattha gantabbaṃ , mahanto lokasannivāso ’’ ti vatvā imā gāthā avoca – 145.
‘‘ Name namantassa bhaje bhajantaṃ , kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ ;
Nānatthakāmassa kareyya atthaṃ , asambhajantampi na sambhajeyya .
146.
‘‘ Caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirā , apetacittena na sambhajeyya ;
Dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā , aññaṃ samekkheyya mahā hi loko ’’ ti .
Tattha name namantassa bhaje bhajantan ti yo attano namati , tasseva paṭinameyya .
Yo ca bhajati , tameva bhajeyya .
Kiccānukubbassa kareyya kiccan ti attano uppannakiccaṃ anukubbantasseva tassapi uppannakiccaṃ paṭikareyya .
Caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirāti attānaṃ jahantaṃ jaheyyeva , tasmiṃ taṇhāsaṅkhātaṃ vanathaṃ na kareyya .
Apetacittenāti vigatacittena vipallatthacittena .
Na sambhajeyyāti tathārūpena saddhiṃ na samāgaccheyya .
Dijo duman ti yathā sakuṇo pubbe phalitampi rukkhaṃ phale khīṇe ‘‘ khīṇaphalo ayan ’’ ti ñatvā taṃ chaḍḍetvā aññaṃ samekkhati pariyesati , evaṃ aññaṃ samekkheyya .
Mahā hi esa loko , atha tumhe sasnehaṃ ekaṃ purisaṃ labhissathāti .
Taṃ sutvā bārāṇasirājā deviyā sabbissariyaṃ adāsi .
Tato paṭṭhāya samaggā sammodamānā vasiṃsu .
Satthā
P2.206 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne dve jayampatikā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu .‘‘ Tadā jayampatikā ime dve jayampatikā ahesuṃ , paṇḍitāmacco pana ahameva ahosin ’’ ti .
Puṭabhattajātakavaṇṇanā tatiyā .