5. Ruhakavaggo
[191]1. Ruhakajātakavaṇṇanā
Api
V2.94 ruhaka chinnāpīti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi .Vatthu aṭṭhakanipāte indriyajātake ( jā .1.8.60 ādayo ) āvibhavissati .
Satthā pana taṃ bhikkhuṃ ‘‘ ayaṃ te bhikkhu itthī anatthakārikā , pubbepi te esā sarājikāya parisāya majjhe lajjāpetvā gehā nikkhamanākāraṃ kāresī ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā vayappatto pitu accayena rajje patiṭṭhāya dhammena rajjaṃ kāresi .
Tassa ruhako nāma purohito ahosi , tassa purāṇī nāma brāhmaṇī bhariyā .
Rājā brāhmaṇassa assabhaṇḍakena alaṅkaritvā assaṃ adāsi .
So taṃ assaṃ āruyha rañño upaṭṭhānaṃ gacchati .
Atha naṃ alaṅkataassassa piṭṭhe nisīditvā gacchantaṃ āgacchantañca disvā tahiṃ tahiṃ ṭhitā manussā ‘‘ aho
M2.104 assassa rūpaṃ , aho asso sobhatī ’’ ti assameva pasaṃsanti .So gehaṃ āgantvā pāsādaṃ abhiruyha bhariyaṃ āmantesi –
‘‘ bhadde
P2.114 , amhākaṃ asso ativiya sobhati , ubhosu passesu ṭhitā manussā amhākaṃ assameva vaṇṇentī ’’ ti .Sā pana brāhmaṇī thokaṃ chinnikā dhuttikadhātukā , tena naṃ evamāha –
‘‘ ayya , tvaṃ assassa sobhanakāraṇaṃ na jānāsi , ayaṃ asso attano alaṅkataṃ assabhaṇḍakaṃ nissāya sobhati , sace tvampi asso viya sobhitukāmo assabhaṇḍakaṃ piḷandhitvā antaravīthiṃ oruyha asso viya pāde koṭṭayamāno gantvā rājānaṃ passa , rājāpi taṃ vaṇṇayissati , manussāpi taññeva vaṇṇayissantī ’’ ti .
So ummattakajātiko brāhmaṇo tassā vacanaṃ sutvā ‘‘ iminā nāma kāraṇena sā maṃ vadatī ’’ ti ajānitvā tathāsaññī hutvā tathā akāsi .
Ye ye passanti , te te parihāsaṃ karontā ‘‘ sobhati ācariyo ’’ ti vadiṃsu .
Rājā pana naṃ ‘‘ kiṃ , ācariya , pittaṃ te kupitaṃ
V2.95 , ummattakosi jāto ’’ tiādīni vatvā lajjāpesi .Tasmiṃ kāle brāhmaṇo ‘‘ ayuttaṃ mayā katan ’’ ti lajjito brāhmaṇiyā kujjhitvā ‘‘ tāyamhi sarājikāya parisāya antare lajjāpito , pothetvā taṃ nikkaḍḍhissāmī ’’ ti gehaṃ agamāsi .
Dhuttikabrāhmaṇī tassa kujjhitvā āgamanabhāvaṃ ñatvā puretaraññeva cūḷadvārena nikkhamitvā rājanivesanaṃ gantvā catūhapañcāhaṃ tattheva ahosi .
Rājā taṃ kāraṇaṃ ñatvā purohitaṃ pakkosāpetvā ‘‘ ācariya , mātugāmassa nāma doso hotiyeva , brāhmaṇiyā khamituṃ vaṭṭatī ’’ ti khamāpanatthāya paṭhamaṃ gāthamāha –
81.
‘‘ Api ruhaka chinnāpi , jiyā sandhīyate puna ;
Sandhīyassu purāṇiyā , mā kodhassa vasaṃ gamī ’’ ti .
Tatrāyaṃ saṅkhepattho – bho ruhaka , nanu chinnāpi dhanujiyā puna sandhīyati ghaṭīyati , evameva tvampi purāṇiyā saddhiṃ sandhīyassu , kodhassa vasaṃ mā gamīti .
Taṃ
P2.115M2.105 sutvā ruhako dutiyaṃ gāthamāha – 82.
‘‘ Vijjamānesu vākesu , vijjamānesu kārisu ;
Aññaṃ jiyaṃ karissāmi , alaññeva purāṇiyā ’’ ti .
Tassattho – mahārāja , dhanukāramuduvākesu ca jiyakārakesu ca manussesu vijjamānesu aññaṃ jiyaṃ karissāmi , imāya chinnāya purāṇiyā jiyāya alaṃ , natthi me koci atthoti .
Evañca pana vatvā taṃ nīharitvā aññaṃ brāhmaṇiṃ ānesi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi – saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .
‘‘ Tadā , brāhmaṇī , purāṇadutiyikā ahosi , ruhako ukkaṇṭhitabhikkhu , bārāṇasirājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Ruhakajātakavaṇṇanā paṭhamā .