[267]7. Kakkaṭakajātakavaṇṇanā
Siṅgī
P2.341M2.308 migoti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ itthiṃ ārabbha kathesi .Sāvatthiyaṃ kireko kuṭumbiko attano bhariyaṃ gahetvā uddhārasodhanatthāya janapadaṃ gantvā uddhāraṃ sodhetvā āgacchanto antarāmagge corehi gahito .
Bhariyā panassa abhirūpā pāsādikā dassanīyā , corajeṭṭhako tassā sinehena kuṭumbikaṃ māretuṃ ārabhi .
Sā pana itthī sīlavatī ācārasampannā patidevatā , sā corajeṭṭhakassa pādesu nipatitvā ‘‘ sāmi , sace mayi sineho atthi , mā mayhaṃ sāmikaṃ mārehi .
Sace māresi , ahampi visaṃ vā khāditvā nāsavātaṃ vā sannirumbhitvā marissāmi , tayā pana saddhiṃ na gamissāmi , mā me akāraṇena sāmikaṃ mārehī ’’ ti yācitvā taṃ vissajjāpesi .
Te ubhopi sotthinā sāvatthiṃ patvā jetavanapiṭṭhivihārena gacchantā ‘‘ vihāraṃ pavisitvā satthāraṃ vandissāmā ’’ ti gandhakuṭipariveṇaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Te satthārā ‘‘ kahaṃ gatattha , upāsakā ’’ ti puṭṭhā ‘‘ uddhārasodhanatthāyā ’’ ti āhaṃsu .
‘‘ Antarāmagge pana ārogyena āgatatthā ’’ ti vutte kuṭumbiko āha –
‘‘ antarāmagge no , bhante , corā gaṇhiṃsu , tatresā maṃ māriyamānaṃ corajeṭṭhakaṃ yācitvā mocesi , imaṃ nissāya mayā jīvitaṃ laddhan ’’ ti .
Satthā ‘‘ na , upāsaka , idānevetāya
V2.283 evaṃ tuyhaṃ jīvitaṃ dinnaṃ , pubbepi paṇḍitānampi jīvitaṃ adāsiyevā ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente himavante mahāudakarahado , tattha mahāsuvaṇṇakakkaṭako ahosi .
So tassa nivāsabhāvena ‘‘ kuḷīradaho ’’ ti paññāyittha .
Kakkaṭako mahā ahosi khalamaṇḍalappamāṇo , hatthī gahetvā vadhitvā khādati .
Hatthī tassa bhayena tattha otaritvā gocaraṃ
P2.342 gaṇhituṃ na sakkonti .Tadā bodhisatto kuḷīradahaṃ upanissāya vasamānaṃ hatthiyūthajeṭṭhakaṃ paṭicca kareṇuyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi .
Athassa mātā ‘‘ gabbhaṃ rakkhissāmī ’’ ti aññaṃ pabbatappadesaṃ gantvā gabbhaṃ rakkhitvā puttaṃ vijāyi .
So anukkamena viññutaṃ patto
M2.309 mahāsarīro thāmasampanno sobhaggappatto añjanapabbato viya ahosi .So ekāya kareṇuyā saddhiṃ saṃvāsaṃ kappetvā ‘‘ kakkaṭakaṃ gaṇhissāmī ’’ ti attano bhariyañca mātarañca ādāya taṃ hatthiyūthaṃ upasaṅkamitvā pitaraṃ passitvā ‘‘ tāta , ahaṃ kakkaṭakaṃ gaṇhissāmī ’’ ti āha .
Atha naṃ pitā ‘‘ na sakkhissasi , tātā ’’ ti vāretvā punappunaṃ vadantaṃ ‘‘ tvaññeva jānissasī ’’ ti āha .
So kuḷīradahaṃ upanissāya vasante sabbavāraṇe sannipātetvā sabbehi saddhiṃ dahasamīpaṃ gantvā ‘‘ kiṃ so kakkaṭako otaraṇakāle gaṇhāti , udāhu gocaraṃ gaṇhanakāle , udāhu uttaraṇakāle ’’ ti pucchitvā ‘‘ uttaraṇakāle ’’ ti sutvā ‘‘ tena hi tumhe kuḷīradahaṃ otaritvā yāvadatthaṃ gocaraṃ gahetvā paṭhamaṃ uttaratha , ahaṃ pacchato bhavissāmī ’’ ti āha .
Vāraṇā tathā kariṃsu .
Kuḷīro pacchato uttarantaṃ bodhisattaṃ mahāsaṇḍāsena kammāro lohasalākaṃ viya aḷadvayena pāde daḷhaṃ gaṇhi , kareṇukā bodhisattaṃ avijahitvā samīpeyeva aṭṭhāsi .
Bodhisatto ākaḍḍhanto kuḷīraṃ cāletuṃ nāsakkhi , kuḷīro pana taṃ ākaḍḍhanto attano abhimukhaṃ karoti .
So maraṇabhayatajjito baddharavaṃ ravi , sabbe vāraṇā maraṇabhayatajjitā koñcanādaṃ katvā muttakarīsaṃ cajamānā palāyiṃsu , kareṇukāpissa saṇṭhātuṃ asakkontī palāyituṃ ārabhi .
Atha naṃ
P2.343 so attano baddhabhāvaṃ saññāpetvā tassā apalāyanatthaṃ paṭhamaṃ gāthamāha – 49. Tattha
V2.284 siṅgī migoti siṅgī suvaṇṇavaṇṇo migo .Dvīhi aḷehi siṅgakiccaṃ sādhentehi yuttatāya siṅgīti attho .
Migoti pana sabbapāṇasaṅgāhakavasena idha kuḷīro vutto .
Āyatacakkhunettoti ettha dassanaṭṭhena cakkhu , nayanaṭṭhena nettaṃ , āyatāni cakkhusaṅkhātāni nettāni
M2.310 assāti āyatacakkhunetto , dīghaakkhīti attho .Aṭṭhimevassa tacakiccaṃ sādhetīti aṭṭhittaco .
Tenābhibhūtoti tena migena abhibhūto ajjhotthato niccalaṃ gahito hutvā .
Kapaṇaṃ rudāmīti kāruññappatto hutvā rudāmi viravāmi .
Mā heva man ti maṃ evarūpaṃ byasanappattaṃ attano pāṇasamaṃ piyasāmikaṃ tvaṃ mā heva jahīti .
Atha sā kareṇukā nivattitvā taṃ assāsayamānā dutiyaṃ gāthamāha –
50.
‘‘ Ayya na taṃ jahissāmi , kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ ;
Pathabyā cāturantāya , suppiyo hosi me tuvan ’’ ti .
Tattha saṭṭhihāyanan ti jātiyā saṭṭhivassakālasmiñhi kuñjarā thāmena parihāyanti , sā ahaṃ evaṃ thāmahīnaṃ imaṃ byasanaṃ pattaṃ taṃ na jahissāmi , mā bhāyi , imissā hi catūsu disāsu samuddaṃ patvā ṭhitāya cāturantāya pathaviyā tvaṃ mayhaṃ suṭṭhu piyoti .
Atha naṃ santhambhetvā ‘‘ ayya , idāni taṃ kuḷīrena saddhiṃ thokaṃ kathāsallāpaṃ labhamānā vissajjāpessāmī ’’ ti vatvā kuḷīraṃ yācamānā tatiyaṃ gāthamāha –
51.
‘‘ Ye
P2.344 kuḷīrā samuddasmiṃ , gaṅgāya yamunāya ca ;Tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭho , muñca rodantiyā patin ’’ ti .
Tassattho – ye samudde vā gaṅgāya vā yamunāya vā kuḷīrā , sabbesaṃ vaṇṇasampattiyā ca mahantattena ca tvameva seṭṭho uttamo .
Tena taṃ yācāmi , mayhaṃ rodamānāya sāmikaṃ muñcāti .
Kuḷīro tassā kathayamānāya itthisadde nimittaṃ gahetvā ākaḍḍhiyamānaso hutvā vāraṇassa pādato aḷe viniveṭhento ‘‘ ayaṃ vissaṭṭho idaṃ nāma karissatī ’’ ti na kiñci aññāsi .
Atha naṃ vāraṇo pādaṃ ukkhipitvā piṭṭhiyaṃ akkami , tāvadeva aṭṭhīni bhijjiṃsu .
Vāraṇo tuṭṭharavaṃ
V2.285 ravi , sabbe vāraṇā sannipatitvā kuḷīraṃ nīharitvā mahītale ṭhapetvā maddantā cuṇṇavicuṇṇamakaṃsu .Tassa dve aḷā sarīrato bhijjitvā ekamante patiṃsu .
So ca kuḷīradaho gaṅgāya ekābaddho
M2.311 , gaṅgāya pūraṇakāle gaṅgodakena pūrati , udake mandībhūte dahato udakaṃ gaṅgaṃ otarati .Atha dvepi te aḷā uplavitvā gaṅgāya vuyhiṃsu .
Tesu eko samuddaṃ pāvisi , ekaṃ dasabhātikarājāno udake kīḷamānā labhitvā āḷiṅgaṃ nāma mudiṅgaṃ akaṃsu .
Samuddaṃ pana paviṭṭhaṃ asurā gahetvā ālambaraṃ nāma bheriṃ kāresuṃ .
Te aparabhāge sakkena saṅgāme parājitā taṃ chaḍḍetvā palāyiṃsu , atha naṃ sakko attano atthāya gaṇhāpesi .
‘‘ Ālambaramegho viya thanatī ’’ ti taṃ sandhāya vadanti .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ubho jayampatikā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu
P2.345 .‘‘ Tadā kareṇukā ayaṃ upāsikā ahosi , vāraṇo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kakkaṭakajātakavaṇṇanā sattamā .