[268]8. Ārāmadūsakajātakavaṇṇanā
Yo ve sabbasametānan ti idaṃ satthā dakkhiṇāgirijanapade aññataraṃ uyyānapālaputtaṃ ārabbha kathesi .
Satthā kira vutthavasso jetavanā nikkhamitvā dakkhiṇāgirijanapade cārikaṃ cari .
Atheko upāsako buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā uyyāne nisīdāpetvā yāgukhajjakehi santappetvā ‘‘ ayyā , uyyānacārikaṃ caritukāmā iminā uyyānapālena saddhiṃ carantū ’’ ti vatvā ‘‘ ayyānaṃ phalāphalāni dadeyyāsī ’’ ti uyyānapālaṃ āṇāpesi .
Bhikkhū caramānā ekaṃ chiddaṭṭhānaṃ disvā ‘‘ idaṃ ṭhānaṃ chiddaṃ viraḷarukkhaṃ , kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti pucchiṃsu .
Atha nesaṃ uyyānapālo ācikkhi –
‘‘ eko kira uyyānapālaputto uparopakesu udakaṃ āsiñcanto ‘ mūlappamāṇena āsiñcissāmī ’ ti uppāṭetvā mūlappamāṇena udakaṃ āsiñci , tena taṃ ṭhānaṃ chiddaṃ jātan ’’ ti .
Bhikkhū satthu santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocesuṃ .
Satthā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva pubbepi so kumārako ārāmadūsakoyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
M2.312 bārāṇasiyaṃ vissasene nāma raññe rajjaṃ kārente ussave ghuṭṭhe uyyānapālo ‘‘ ussavaṃ kīḷissāmī ’’ ti uyyānavāsino makkaṭe āha –‘‘ idaṃ uyyānaṃ tumhākaṃ bahūpakāraṃ
V2.286 , ahaṃ sattāhaṃ ussavaṃ kīḷissāmi , tumhe satta divase uparopakesu udakaṃ āsiñcathā ’’ ti .Te ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchiṃsu .
So tesaṃ cammaghaṭake datvā pakkāmi .
Makkaṭā udakaṃ āsiñcantā uparopakesu āsiñciṃsu .
Atha ne makkaṭajeṭṭhako āha –
‘‘ āgametha tāva , udakaṃ nāma sabbakālaṃ dullabhaṃ , taṃ rakkhitabbaṃ , uparopake uppāṭetvā mūlappamāṇaṃ
P2.346 ñatvā dīghamūlakesu bahuṃ , rassamūlakesu appaṃ udakaṃ siñcituṃ vaṭṭatī ’’ ti .Te ‘‘ sādhū ’’ ti vatvā ekacce uparopake uppāṭetvā gacchanti , ekacce te ropetvā udakaṃ siñcanti .
Tasmiṃ kāle bodhisatto bārāṇasiyaṃ ekassa kulassa putto ahosi , so kenacideva karaṇīyena uyyānaṃ gantvā te makkaṭe tathā karonte disvā ‘‘ ko tumhe evaṃ kāretī ’’ ti pucchitvā ‘‘ vānarajeṭṭhako ’’ ti vutte ‘‘ jeṭṭhakassa tāva vo ayaṃ paññā , tumhākaṃ pana kīdisī bhavissatī ’’ ti tamatthaṃ pakāsento imaṃ paṭhamaṃ gāthamāha –
52.
‘‘ Yo ve sabbasametānaṃ , ahuvā seṭṭhasammato ;
Tassāyaṃ edisī paññā , kimeva itarā pajā ’’ ti .
Tattha sabbasametānan ti imesaṃ sabbesaṃ samānajātīnaṃ .
Ahuvāti ahosi .
Kimeva itarā pajāti yā itarā etesu lāmikā pajā , kīdisā nu kho tassā paññāti .
Tassa kathaṃ sutvā vānarā dutiyaṃ gāthamāhaṃsu –
53.
‘‘ Evameva tuvaṃ brahme , anaññāya vinindasi ;
Kathaṃ mūlaṃ adisvāna , rukkhaṃ jaññā patiṭṭhitan ’’ ti .
Tattha brahmeti ālapanamattaṃ .
Ayaṃ panettha saṅkhepattho – tvaṃ , bho purisa , kāraṇākāraṇaṃ ajānitvā evameva amhe vinindasi , rukkhaṃ nāma ‘‘ gambhīre patiṭṭhito vā esa , na vā ’’ ti mūlaṃ anuppāṭetvā kathaṃ ñātuṃ sakkā , tena mayaṃ uppāṭetvā mūlappamāṇena udakaṃ āsiñcāmāti .
Taṃ
M2.313 sutvā bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha – 54.
‘‘ Nāhaṃ
V2.287 tumhe vinindāmi , ye caññe vānarā vane ;Vissasenova gārayho , yassatthā rukkharopakā ’’ ti .
Tattha vissasenova gārayhoti bārāṇasirājā vissasenoyeva ettha garahitabbo .
Yassatthā rukkharopakāti yassatthāya tumhādisā rukkharopakā jātāti .
Satthā
P2.347 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā vānarajeṭṭhako ārāmadūsakakumāro ahosi , paṇḍitapuriso pana ahameva ahosin ’’ ti .
Ārāmadūsakajātakavaṇṇanā aṭṭhamā .