[156]6. Alīnacittajātakavaṇṇanā
Alīnacittaṃ nissāyāti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ossaṭṭhavīriyaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi .
Vatthu ekādasanipāte saṃvarajātake ( jā .1.11.97 ādayo ) āvibhavissati .
So pana bhikkhu satthārā ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ , bhikkhu , vīriyaṃ ossajī ’’ ti vutte ‘‘ saccaṃ , bhagavā ’’ ti
P2.18 āha .Atha naṃ satthā ‘‘ nanu tvaṃ , bhikkhu , pubbe vīriyaṃ avissajjetvā maṃsapesisadisassa daharakumārassa dvādasayojanike bārāṇasinagare rajjaṃ gahetvā adāsi , idāni kasmā evarūpe sāsane pabbajitvā vīriyaṃ ossajasī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasito avidūre vaḍḍhakīgāmo ahosi , tattha pañcasatā vaḍḍhakī vasanti .
Te nāvāya
M2.17 uparisotaṃ gantvā araññe gehasambhāradārūni koṭṭetvā tattheva ekabhūmikadvibhūmikādibhede gehasambhāre sajjetvā thambhato paṭṭhāya sabbadārūsu saññaṃ katvā nadītīraṃ netvā nāvaṃ āropetvā anusotena nagaraṃ āgantvā ye yādisāni gehāni ākaṅkhanti , tesaṃ tādisāni katvā kahāpaṇe gahetvā puna tattheva gantvā gehasambhāre āharanti .Evaṃ tesaṃ jīvikaṃ kappentānaṃ ekasmiṃ kāle khandhāvāraṃ bandhitvā dārūni koṭṭentānaṃ avidūre eko hatthī khadirakhāṇukaṃ akkami .
Tassa so khāṇuko pādaṃ vijjhi , balavavedanā vattanti , pādo uddhumāyitvā pubbaṃ gaṇhi .
So vedanāppatto
V2.16 tesaṃ dārukoṭṭanasaddaṃ sutvā ‘‘ ime vaḍḍhakī nissāya mayhaṃ sotthi bhavissatī ’’ ti maññamāno tīhi pādehi tesaṃ santikaṃ gantvā avidūre nipajji , vaḍḍhakī taṃ uddhumātapādaṃ disvā upasaṅkamitvā pāde khāṇukaṃ disvā tikhiṇavāsiyā khāṇukassa samantato odhiṃ datvā rajjuyā bandhitvā ākaḍḍhantā khāṇuṃ nīharitvā pubbaṃ mocetvā uṇhodakena dhovitvā tadanurūpehi bhesajjehi makkhetvā nacirasseva vaṇaṃ phāsukaṃ kariṃsu .Hatthī arogo hutvā cintesi –
‘‘ mayā ime vaḍḍhakī nissāya jīvitaṃ laddhaṃ , idāni tesaṃ mayā upakāraṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
So tato paṭṭhāya vaḍḍhakīhi saddhiṃ
P2.19 rukkhe nīharati , tacchentānaṃ parivattetvā deti , vāsiādīni upasaṃharati , soṇḍāya veṭhetvā kāḷasuttakoṭiyaṃ gaṇhāti .Vaḍḍhakīpissa bhojanavelāya ekekaṃ piṇḍaṃ dentā pañca piṇḍasatāni denti .
Tassa pana hatthissa putto sabbaseto hatthājānīyapotako atthi , tenassa etadahosi –
‘‘ ahaṃ etarahi mahallako .
Idāni mayā imesaṃ vaḍḍhakīnaṃ kammakaraṇattāya puttaṃ datvā gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
So vaḍḍhakīnaṃ anācikkhitvāva araññaṃ pavisitvā puttaṃ ānetvā ‘‘ ayaṃ hatthipotako mama putto , tumhehi mayhaṃ jīvitaṃ dinnaṃ , ahaṃ vo vejjavetanatthāya imaṃ dammi , ayaṃ tumhākaṃ ito paṭṭhāya kammāni karissatī ’’ ti vatvā ‘‘ ito paṭṭhāya , puttaka , yaṃ mayā kattabbaṃ kammaṃ , taṃ tvaṃ karohī ’’ ti puttaṃ ovaditvā vaḍḍhakīnaṃ datvā sayaṃ araññaṃ pāvisi .
Tato paṭṭhāya hatthipotako vaḍḍhakīnaṃ vacanakaro ovādakkhamo hutvā sabbakiccāni karoti .
Tepi taṃ pañcahi piṇḍasatehi posenti , so
M2.18 kammaṃ katvā nadiṃ otaritvā nhatvā kīḷitvā āgacchati , vaḍḍhakīdārakāpi taṃ soṇḍādīsu gahetvā udakepi thalepi tena saddhiṃ kīḷanti .Ājānīyā pana hatthinopi assāpi purisāpi udake uccāraṃ vā passāvaṃ vā na karonti , tasmā sopi udake uccārapassāvaṃ akatvā bahinadītīreyeva karoti .
Athekasmiṃ divase uparinadiyā devo vassi , atha sukkhaṃ hatthilaṇḍaṃ udakena nadiṃ otaritvā gacchantaṃ bārāṇasīnagaratitthe ekasmiṃ gumbe laggetvā aṭṭhāsi .
Atha rañño hatthigopakā ‘‘ hatthī nhāpessāmā ’’ ti pañca hatthisatāni nayiṃsu .
Ājānīyalaṇḍassa gandhaṃ ghāyitvā ekopi hatthī nadiṃ otarituṃ na ussahi .
Sabbepi naṅguṭṭhaṃ ukkhipitvā palāyituṃ ārabhiṃsu , hatthigopakā hatthācariyānaṃ ārocesuṃ .
Te ‘‘ udake paripanthena bhavitabban ’’ ti udakaṃ sodhāpetvā tasmiṃ
P2.20 gumbe taṃ ājānīyalaṇḍaṃ disvā ‘‘ idamettha kāraṇan ’’ ti ñatvā cāṭiṃ āharāpetvā udakassa pūretvā taṃ tattha madditvā hatthīnaṃ sarīre siñcāpesuṃ , sarīrāni sugandhāni ahesuṃ .Tasmiṃ kāle te nadiṃ otaritvā nhāyiṃsu .
Hatthācariyā
V2.17 rañño taṃ pavattiṃ ārocetvā ‘‘ taṃ hatthājānīyaṃ pariyesitvā ānetuṃ vaṭṭati , devā ’’ ti āhaṃsu .Rājā nāvāsaṅghāṭehi nadiṃ pakkhanditvā uddhaṃgāmīhi nāvāsaṅghāṭehi vaḍḍhakīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ sampāpuṇi .
Hatthipotako nadiyaṃ kīḷanto bherisaddaṃ sutvā gantvā vaḍḍhakīnaṃ santike aṭṭhāsi .
Vaḍḍhakī rañño paccuggamanaṃ katvā ‘‘ deva , sace dārūhi attho , kiṃ kāraṇā āgatattha , kiṃ pesetvā āharāpetuṃ na vaṭṭatī ’’ ti āhaṃsu .
‘‘ Nāhaṃ , bhaṇe , dārūnaṃ atthāya āgato , imassa pana hatthissa atthāya āgatomhī ’’ ti .
‘‘ Gāhāpetvā gacchatha , devā ’’ ti .
Hatthipotako gantuṃ na icchi .
‘‘ Kiṃ kārāpeti , bhaṇe , hatthī ’’ ti ?
‘‘ Vaḍḍhakīnaṃ posāvanikaṃ āharāpeti , devā ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhaṇe ’’ ti rājā hatthissa catunnaṃ pādānaṃ soṇḍāya naṅguṭṭhassa ca santike satasahassasatasahassakahāpaṇe ṭhapāpesi .
Hatthī ettakenāpi agantvā sabbavaḍḍhakīnaṃ dussayugesu vaḍḍhakībhariyānaṃ nivāsanasāṭakesu dinnesu saddhiṃkīḷitānaṃ dārakānañca dārakaparihāre kate nivattitvā vaḍḍhakī ca itthiyo ca dārake ca oloketvā raññā saddhiṃ agamāsi .
Rājā
M2.19 taṃ ādāya nagaraṃ gantvā nagarañca hatthisālañca alaṅkārāpetvā hatthiṃ nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāretvā hatthisālaṃ pavesetvā sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā abhisekaṃ datvā opavayhaṃ katvā attano sahāyaṭṭhāne ṭhapetvā upaḍḍharajjaṃ hatthissaP2.21 datvā attanā samānaparihāraṃ akāsi .Hatthissa āgatakālato paṭṭhāya rañño sakalajambudīpe rajjaṃ hatthagatameva ahosi .
Evaṃ kāle gacchante bodhisatto tassa rañño aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi .
Tassā gabbhaparipākakāle rājā kālamakāsi .
Hatthī pana sace rañño kālakatabhāvaṃ jāneyya , tatthevassa hadayaṃ phaleyya , tasmā hatthiṃ rañño kālakatabhāvaṃ ajānāpetvāva upaṭṭhahiṃsu .
Rañño pana kālakatabhāvaṃ sutvā ‘‘ tucchaṃ kira rajjan ’’ ti anantarasāmantakosalarājā mahatiyā senāya āgantvā nagaraṃ parivāresi .
Nagaravāsino dvārāni pidahitvā kosalarañño sāsanaṃ pahiṇiṃsu –
‘‘ amhākaṃ rañño aggamahesī paripuṇṇagabbhā ‘ ito kira sattame divase puttaṃ vijāyissatī ’ ti aṅgavijjāpāṭhakā āhaṃsu .
Sace sā puttaṃ vijāyissati , mayaṃ sattame divase yuddhaṃ dassāma , na rajjaṃ , ettakaṃ kālaṃ āgamethā ’’ ti .
Rājā ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchi .
Devī sattame divase puttaṃ vijāyi .
Tassa nāmaggahaṇadivase pana mahājanassa alīnacittaṃ paggaṇhanto jātoti ‘‘ alīnacittakumāro ’’ tvevassa nāmaṃ akaṃsu .
Jātadivasatoyeva panassa paṭṭhāya nāgarā kosalaraññā saddhiṃ yujjhiṃsu .
Ninnāyakattā saṅgāmassa mahantampi balaṃ yujjhamānaṃ thokaṃ thokaṃ osakkati .
Amaccā deviyā tamatthaṃ ārocetvā ‘‘ mayaṃ
V2.18 evaṃ osakkamāne bale parājayabhāvassa bhāyāma , amhākaṃ pana rañño kālakatabhāvaṃ , puttassa jātabhāvaṃ , kosalarañño āgantvā yujjhānabhāvañca rañño sahāyako maṅgalahatthī na jānāti , jānāpema nan ’’ ti pucchiṃsu .Sā ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā puttaṃ alaṅkaritvā dukūlacumbaṭake nipajjāpetvā pāsādā oruyha amaccagaṇaparivutā hatthisālaṃ gantvā bodhisattaṃ hatthissa pādamūle
P2.22 nipajjāpetvā ‘‘ sāmi , sahāyo te kālakato , mayaṃ tuyhaṃ hadayaphālanabhayena nārocayimha , ayaṃ te sahāyassa putto , kosalarājā āgantvā nagaraM2.20 ṃ parivāretvā tava puttena saddhiṃ yujjhati , balaṃ osakkati , tava puttaṃ tvaññeva vā mārehi , rajjaṃ vāssa gaṇhitvā dehī ’’ ti āha .Tasmiṃ kāle hatthī bodhisattaṃ soṇḍāya parāmasitvā ukkhipitvā kumbhe ṭhapetvā roditvā bodhisattaṃ otāretvā deviyā hatthe nipajjāpetvā ‘‘ kosalarājaṃ gaṇhissāmī ’’ ti hatthisālato nikkhami .
Athassa amaccā vammaṃ paṭimuñcitvā alaṅkaritvā nagaradvāraṃ avāpuritvā taṃ parivāretvā nikkhamiṃsu .
Hatthī nagarā nikkhamitvā koñcanādaṃ katvā mahājanaṃ santāsetvā palāpetvā balakoṭṭhakaṃ bhinditvā kosalarājānaṃ cūḷāya gahetvā ānetvā bodhisattassa pādamūle nipajjāpetvā māraṇatthāyassa uṭṭhite vāretvā ‘‘ ito paṭṭhāya appamatto hohi ,‘ kumāro daharo ’ ti saññaṃ mā karī ’’ ti ovaditvā uyyojesi .
Tato paṭṭhāya sakalajambudīpe rajjaṃ bodhisattassa hatthagatameva jātaṃ , añño paṭisattu nāma uṭṭhahituṃ samattho nāhosi .
Bodhisatto sattavassikakāle abhisekaṃ katvā alīnacittarājā nāma hutvā dhammena rajjaṃ kāretvā jīvitapariyosāne saggapuraṃ pūresi .
Satthā imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthādvayamāha –
11.
‘‘ Alīnacittaṃ nissāya , pahaṭṭhā mahatī camū ;
Kosalaṃ senāsantuṭṭhaṃ , jīvaggāhaṃ agāhayi .
12.
‘‘ Evaṃ nissayasampanno , bhikkhu āraddhavīriyo ;
Bhāvayaṃ kusalaṃ dhammaṃ , yogakkhemassa pattiyā ;
Pāpuṇe anupubbena , sabbasaṃyojanakkhayan ’’ ti .
Tattha
P2.23 alīnacittaṃ nissāyāti alīnacittaṃ rājakumāraṃ nissāya .Pahaṭṭhā mahatī camūti ‘‘ paveṇīrajjaṃ no diṭṭhan ’’ ti haṭṭhatuṭṭhā hutvā mahatī senā .
Kosalaṃ senāsantuṭṭhan ti kosalarājānaṃ
V2.19 sena rajjena asantuṭṭhaṃ pararajjalobhena āgataṃ .Jīvaggāhaṃ agāhayīti amāretvāva sā camū taṃ rājānaṃ hatthinā jīvaggāhaṃ gaṇhāpesi .
Evaṃ nissayasampannoti yathā sā camū , evaṃ aññopi kulaputto nissayasampanno kalyāṇamittaṃ
M2.21 buddhaṃ vā buddhasāvakaṃ vā nissayaṃ labhitvā .Bhikkhūti parisuddhādhivacanametaṃ .
Āraddhavīriyoti paggahitavīriyo catudosāpagatena vīriyena samannāgato .
Bhāvayaṃ kusalaṃ dhamman ti kusalaṃ niravajjaṃ sattatiṃsabodhipakkhiyasaṅkhātaṃ dhammaṃ bhāvento .
Yogakkhemassa pattiyāti catūhi yogehi khemassa nibbānassa pāpuṇanatthāya taṃ dhammaṃ bhāvento .
Pāpuṇe anupubbena , sabbasaṃyojanakkhayan ti evaṃ vipassanato paṭṭhāya imaṃ kusalaṃ dhammaṃ bhāvento so kalyāṇamittupanissayasampanno bhikkhu anupubbena vipassanāñāṇāni ca heṭṭhimamaggaphalāni ca pāpuṇanto pariyosāne dasannampi saṃyojanānaṃ khayante uppannattā sabbasaṃyojanakkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ pāpuṇāti .
Yasmā vā nibbānaṃ āgamma sabbasaṃyojanāni khīyanti , tasmā tampi sabbasaṃyojanakkhayameva , evaṃ anupubbena nibbānasaṅkhātaṃ sabbasaṃyojanakkhayaṃ pāpuṇātīti attho .
Iti bhagavā amatamahānibbānena dhammadesanāya kūṭaṃ gahetvā uttaripi saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ossaṭṭhavīriyo bhikkhu arahatte patiṭṭhahi .
‘‘ Tadā mātā mahāmāyā , pitā suddhodanamahārājā ahosi , rajjaṃ gahetvā dinnahatthī ayaṃ ossaṭṭhavīriyo bhikkhu , hatthissa pitā sāriputto , sāmantakosalarājā moggallāno , alīnacittakumāro pana ahameva ahosin ’’ ti .
Alīnacittajātakavaṇṇanā chaṭṭhā .