[289]9. Nānāchandajātakavaṇṇanā
Nānāchandā , mahārājāti idaṃ satthā jetavane viharanto āyasmato ānandassa aṭṭhavaralābhaṃ ārabbha kathesi .
Vatthu ekādasakanipāte juṇhajātake ( jā .1.11.13 ādayo ) āvibhavissati .
Atīte
P2.427 pana bodhisatto bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tassa aggamahesiyā kucchimhiV2.352 nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggahetvā pitu accayena rajjaṃ pāpuṇi .Tassa ṭhānato apanīto pitu purohito atthi .
So duggato hutvā ekasmiṃ jaragehe vasati .
Athekadivasaṃ bodhisatto aññātakavesena rattibhāge nagaraṃ pariggaṇhanto vicarati .
Tamenaṃ katakammacorā ekasmiṃ surāpāne suraṃ pivitvā aparampi ghaṭenādāya attano gehaṃ gacchantā antaravīthiyaṃ disvā ‘‘ are kosi tvan ’’ ti vatvā paharitvā uttarisāṭakaṃ gahetvā ghaṭaṃ ukkhipāpetvā tāsentā gacchiṃsu .
Sopi kho brāhmaṇo tasmiṃ khaṇe nikkhamitvā antaravīthiyaṃ ṭhito nakkhattaṃ olokento rañño amittānaṃ hatthagatabhāvaṃ ñatvā brāhmaṇiṃ āmantesi .
Sā ‘‘ kiṃ , ayyā ’’ ti vatvā vegena tassa santikaṃ āgatā .
Atha naṃ so āha –
‘‘ bhoti amhākaṃ rājā amittānaṃ vasaṃ gato ’’ ti .
‘‘ Ayya , kiṃ te rañño santike pavattiyā , brāhmaṇā jānissantī ’’ ti .
Rājā
M2.385 brāhmaṇassa saddaṃ sutvā thokaṃ gantvā dhutte āha –‘‘ duggatomhi , sāmi , uttarāsaṅgaṃ gahetvā vissajjetha man ’’ ti .
Te punappunaṃ kathentaṃ kāruññena vissajjesuṃ .
So tesaṃ vasanagehaṃ sallakkhetvā nivatti .
Atha porāṇakapurohito brāhmaṇopi ‘‘ bhoti , amhākaṃ rājā amittahatthato mutto ’’ ti āha .
Rājā tampi sutvā tampi gehaṃ sallakkhetvā pāsādaṃ abhiruhi .
So vibhātāya rattiyā brāhmaṇe pakkosāpetvā ‘‘ kiṃ ācariyā rattiṃ nakkhattaṃ olokayitthā ’’ ti pucchi .
‘‘ Āma , devā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ sobhanan ’’ ti ?
‘‘ Sobhanaṃ , devā ’’ ti .
‘‘ Koci gāho natthī ’’ ti .
‘‘ Natthi , devā ’’ ti .
Rājā ‘‘ asukagehato brāhmaṇaṃ pakkosathā ’’ ti porāṇakapurohitaṃ pakkosāpetvā ‘‘ kiṃ , ācariya , rattiṃ te nakkhattaṃ
P2.428 diṭṭhan ’’ ti pucchi .‘‘ Āma , devā ’’ ti .
‘‘ Atthi koci gāho ’’ ti .
‘‘ Āma , mahārāja , ajja rattiṃ tumhe amittavasaṃ gantvā muhutteneva muttā ’’ ti .
Rājā ‘‘ nakkhattajānanakena nāma evarūpena bhavitabban ’’ ti sesabrāhmaṇe nikkaḍḍhāpetvā ‘‘ brāhmaṇa , pasannosmi te , varaṃ tvaṃ gaṇhā ’’ ti āha .
‘‘ Mahārāja , puttadārena saddhiṃ mantetvā gaṇhissāmī ’’ ti .
‘‘ Gaccha mantetvā ehī ’’ ti .
So gantvā brāhmaṇiñca puttañca suṇisañca dāsiñca pakkositvā ‘‘ rājā me varaṃ dadāti , kiṃ gaṇhāmā ’’ ti pucchi .
Brāhmaṇī ‘‘ mayhaṃ dhenusataṃ ānehī ’’ ti āha , putto chattamāṇavo nāma ‘‘ mayhaṃ kumudavaṇṇehi catūhi sindhavehi yuttaṃ ājaññarathan ’’ ti , suṇisā ‘‘ mayhaṃ maṇikuṇḍalaṃ ādiṃ katvā sabbālaṅkāran ’’ ti , puṇṇā nāma dāsī ‘‘ mayhaṃ udukkhalamusalañceva suppañcā ’’ ti .
Brāhmaṇo pana gāmavaraṃ gahetukāmo rañño santikaṃ gantvā ‘‘ kiṃ
V2.353 , brāhmaṇa , pucchito te puttadāro ’’ ti puṭṭho ‘‘ āma , deva , pucchito , anekacchando ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthādvayamāha – 115.
‘‘ Nānāchandā mahārāja , ekāgāre vasāmase ;
Ahaṃ gāmavaraṃ icche , brāhmaṇī ca gavaṃ sataṃ .
116.
‘‘ Putto ca ājaññarathaṃ , kaññā ca maṇikuṇḍalaṃ ;
Yā cesā puṇṇikā jammī , udukkhalaṃbhikaṅkhatī ’’ ti .
Tattha
M2.386 iccheti icchāmi .Gavaṃ satan ti dhenūnaṃ gunnaṃ sataṃ .
Kaññāti suṇisā .
Yā cesāti yā esā amhākaṃ ghare puṇṇikā nāma dāsī , sā jammī lāmikā suppamusalehi saddhiṃ udukkhalaṃ abhikaṅkhati icchatīti .
Rājā ‘‘ sabbesaṃ icchiticchitaṃ dethā ’’ ti āṇāpento –
117.
‘‘ Brāhmaṇassa
P2.429 gāmavaraṃ , brāhmaṇiyā gavaṃ sataṃ ;Puttassa ājaññarathaṃ , kaññāya maṇikuṇḍalaṃ ;
Yañcetaṃ puṇṇikaṃ jammiṃ , paṭipādethudukkhalan ’’ ti .
– gāthamāha ;
Tattha yañcetan ti yañca etaṃ puṇṇikanti vadati , taṃ jammiṃ udukkhalaṃ paṭipādetha sampaṭicchāpethāti .
Iti rājā brāhmaṇena patthitañca aññañca mahantaṃ yasaṃ datvā ‘‘ ito paṭṭhāya amhākaṃ kattabbakiccesu ussukkaṃ āpajjā ’’ ti vatvā brāhmaṇaṃ attano santike akāsi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā brāhmaṇo ānando ahosi , rājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Nānāchandajātakavaṇṇanā navamā .