[256]6. Jarūdapānajātakavaṇṇanā
Jarūdapānaṃ khaṇamānāti idaṃ satthā jetavane viharanto sāvatthivāsino vāṇije ārabbha kathesi .
Te kira sāvatthiyaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā sakaṭāni pūretvā vohāratthāya gamanakāle tathāgataṃ nimantetvā saraṇāni gahetvā sīlesu patiṭṭhāya satthāraṃ vanditvā ‘‘ mayaṃ , bhante , vohāratthāya dīghamaggaṃ gamissāma , bhaṇḍaṃ vissajjetvā siddhippattā sotthinā paccāgantvā pana tumhe vandissāmā ’’ ti vatvā maggaṃ paṭipajjiṃsu .
Te kantāramagge purāṇaudapānaṃ disvā ‘‘ imasmiṃ udapāne pānīyaṃ natthi , mayañca pipāsitā , khaṇissāma nan ’’ ti khaṇantā paṭipāṭiyā bahuṃ
P2.295 ayaṃ … pe … veḷuriyaṃ labhiṃsu .Te teneva santuṭṭhā hutvā tesaṃ ratanānaṃ sakaṭāni
M2.269 pūretvā sotthināV2.246 sāvatthiṃ paccāgamiṃsu .Te ābhataṃ dhanaṃ paṭisāmetvā mayaṃ ‘‘ siddhippattā bhattaṃ dassāmā ’’ ti tathāgataṃ nimantetvā dānaṃ datvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā attano dhanassa laddhākāraṃ satthu ārocesuṃ .
Satthā ‘‘ tumhe kho upāsakā tena dhanena santuṭṭhā hutvā pamāṇaññutāya dhanañca jīvitañca alabhittha , porāṇakā pana asantuṭṭhā amattaññuno paṇḍitānaṃ vacanaṃ akatvā jīvikkhayaṃ pattā ’’ ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṃ vāṇijakule nibbattitvā vayappatto satthavāhajeṭṭhako ahosi .
So bārāṇasiyaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā sakaṭāni pūretvā bahū vāṇije ādāya tameva kantāraṃ paṭipanno tameva udapānaṃ addasa .
Tattha te vāṇijā ‘‘ pānīyaṃ pivissāmā ’’ ti taṃ udapānaṃ khaṇantā paṭipāṭiyā bahūni ayādīni labhiṃsu .
Te bahumpi ratanaṃ labhitvā tena asantuṭṭhā ‘‘ aññampi ettha ito sundarataraṃ bhavissatī ’’ ti bhiyyosomattāya taṃ khaṇiṃsuyeva .
Atha bodhisatto te āha –
‘‘ bho vāṇijā , lobho nāmesa vināsamūlaṃ , amhehi bahu dhanaṃ laddhaṃ , ettakeneva santuṭṭhā hotha , mā atikhaṇathā ’’ ti .
Te tena nivāriyamānāpi khaṇiṃsuyeva .
So ca udapāno nāgapariggahito , athassa heṭṭhā vasanakanāgarājā attano vimāne bhijjante leḍḍūsū ca paṃsūsu ca patamānesu kuddho ṭhapetvā bodhisattaṃ avasese sabbepi nāsikavātena paharitvā jīvitakkhayaṃ
P2.296 pāpetvā nāgabhavanā nikkhamma sakaṭāni yojetvā sabbaratanānaṃ pūretvā bodhisattaṃ sukhayānake nisīdāpetvā nāgamāṇavakehi saddhiṃ sakaṭāni yojāpento bodhisattaṃ bārāṇasiṃ netvā gharaṃ pavesetvā taṃ paṭisāmetvā attano nāgabhavanameva gato .Bodhisatto taṃ dhanaṃ vissajjetvā sakalajambudīpaṃ unnaṅgalaṃ katvā dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā jīvitapariyosāne saggapuraṃ pūresi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imā gāthā avoca –
16.
‘‘ Jarūdapānaṃ
M2.270 khaṇamānā , vāṇijā udakatthikā ;Ajjhagamuṃ ayasaṃ lohaṃ , tipusīsañca vāṇijā ;
Rajataṃ jātarūpañca , muttā veḷuriyā bahū .
17.
‘‘ Te ca tena asantuṭṭhā , bhiyyo bhiyyo akhāṇisuṃ ;
Te tatthāsīviso ghoro , tejassī tejasā hani .
18.
‘‘ Tasmā
V2.247 khaṇe nātikhaṇe , atikhātañhi pāpakaṃ ;Khātena ca dhanaṃ laddhaṃ , atikhātena nāsitan ’’ ti .
Tattha ayasan ti kāḷalohaṃ .
Lohan ti tambalohaṃ .
Muttāti muttāyo .
Te ca tena asantuṭṭhāti te ca vāṇijā tena dhanena asantuṭṭhā .
Te tatthāti te vāṇijā tasmiṃ udapāne .
Tejassīti visatejena samannāgato .
Tejasā hanīti visatejena ghātesi .
Atikhātena nāsitan ti atikhaṇena tañca dhanaṃ jīvitañca nāsitaṃ .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā nāgarājā sāriputto ahosi , satthavāhajeṭṭhako pana ahameva ahosin ’’ ti .
Jarūdapānajātakavaṇṇanā chaṭṭhā .