[255]5. Sukajātakavaṇṇanā
Yāva
V2.243M2.266 so mattamaññāsīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ atibahuṃ bhuñjitvā ajīraṇena kālakataṃ bhikkhuṃ ārabbhaP2.292 kathesi .Tasmiṃ kira evaṃ kālakate dhammasabhāyaṃ bhikkhū tassa aguṇakathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , asuko nāma bhikkhu attano kucchippamāṇaṃ ajānitvā atibahuṃ bhuñjitvā jīrāpetuṃ asakkonto kālakato ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesa atibhojanapaccayeneva mato ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese sukayoniyaṃ nibbattitvā anekānaṃ sukasahassānaṃ samuddānugate himavantapadese vasantānaṃ rājā ahosi .
Tasseko putto ahosi , tasmiṃ balappatte bodhisatto dubbalacakkhuko ahosi .
Sukānaṃ kira sīgho vego hoti , tena tesaṃ mahallakakāle paṭhamaṃ cakkhumeva dubbalaṃ hoti .
Bodhisattassa putto mātāpitaro kulāvake ṭhapetvā gocaraṃ āharitvā posesi .
So ekadivasaṃ gocarabhūmiṃ gantvā pabbatamatthake ṭhito samuddaṃ olokento ekaṃ dīpakaṃ passi .
Tasmiṃ pana suvaṇṇavaṇṇaṃ madhuraphalaṃ ambavanaṃ atthi .
So punadivase gocaravelāya uppatitvā tasmiṃ ambavane otaritvā ambarasaṃ pivitvā ambapakkaṃ ādāya āgantvā mātāpitūnaṃ adāsi .
Bodhisatto taṃ khādanto rasaṃ sañjānitvā ‘‘ tāta , nanu imaṃ asukadīpake ambapakkan ’’ ti vatvā ‘‘ āma , tātā ’’ ti vutte ‘‘ tāta , etaṃ dīpakaṃ gacchantā nāma sukā dīghamāyuṃ pālentā nāma natthi , mā kho tvaṃ puna taṃ dīpakaṃ agamāsī ’’ ti āha .
So tassa vacanaṃ aggahetvā agamāsiyeva .
Athekadivasaṃ bahuṃ ambarasaṃ pivitvā mātāpitūnaṃ atthāya ambapakkaṃ ādāya samuddamatthakenāgacchanto
P2.293 atidhātatāya kilantakāyo niddāyābhibhūto , so niddāyantopi āgacchateva , tuṇḍena panassa gahitaṃ ambapakkaṃ pati .So anukkamena āgamanavīthiṃ jahitvā osīdanto udakapiṭṭheneva āgacchanto udake pati .
Atha naṃ eko maccho gahetvā
M2.267 khādi .Bodhisatto tasmiṃ āgamanavelāya anāgacchanteyeva ‘‘ samudde patitvā mato bhavissatī ’’ ti aññāsi .
Athassa mātāpitaropi āhāraṃ alabhamānā sussitvā mariṃsu .
Satthā
V2.244 imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imā gāthā avoca – 13.
‘‘ Yāva so mattamaññāsi , bhojanasmiṃ vihaṅgamo ;
Tāva addhānamāpādi , mātarañca aposayi .
14.
‘‘ Yato ca kho bahutaraṃ , bhojanaṃ ajjhavāhari ;
Tato tattheva saṃsīdi , amattaññū hi so ahu .
15.
‘‘ Tasmā mattaññutā sādhu , bhojanasmiṃ agiddhatā ;
Amattaññū hi sīdanti , mattaññū ca na sīdare ’’ ti .
Tattha yāva soti yāva so vihaṅgamo bhojane mattamaññāsi .
Tāva addhānamāpādīti tatthakaṃ kālaṃ jīvitaaddhānaṃ āpādi , āyuṃ vindi .
Mātarañcāti desanāsīsametaṃ , mātāpitaro ca aposayīti attho .
Yato ca khoti yasmiñca kho kāle .
Bhojanaṃ ajjhavāharīti ambarasaṃ ajjhohari .
Tatoti tasmiṃ kāle .
Tattheva saṃsīdīti tasmiṃ samuddeyeva osīdi nimujji , macchabhojanataṃ āpajji .
Tasmā mattaññutā sādhūti yasmā bhojane amattaññū suko samudde osīditvā mato , tasmā bhojanasmiṃ agiddhitāsaṅkhāto mattaññubhāvo sādhu , pamāṇajānanaṃ sundaranti attho .
Atha vā ‘‘ paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti , neva davāya na madāya … pe … phāsuvihāro cā ’’ ti .
‘‘ Allaṃ sukkhañca bhuñjanto , na bāḷhaṃ suhito siyā ;
Ūnudaro mitāhāro , sato bhikkhu paribbaje .
‘‘ Cattāro
P2.294 pañca ālope , abhutvā udakaṃ pive ;Alaṃ phāsuvihārāya , pahitattassa bhikkhuno .( theragā .982-983);
‘‘ Manujassa
V2.245M2.268 sadā satīmato , mattaṃ jānato laddhabhojane ;Tanū tassa bhavanti vedanā , saṇikaṃ jīrati āyuṃ pālayan ’’ ti .( saṃ . ni .1.124)–
Evaṃ vaṇṇitā mattaññutāpi sādhu .
‘‘ Kantāre puttamaṃsaṃva , akkhassabbhañjanaṃ yathā ;
Evaṃ āhari āharaṃ , yāpanatthamamucchito ’’ ti .( visuddhi .1.19)–
Evaṃ vaṇṇitā agiddhitāpi sādhu .
Pāḷiyaṃ pana ‘‘ agiddhimā ’’ ti likhitaṃ , tato ayaṃ aṭṭhakathāpāṭhova sundarataro .
Amattaññū hi sīdantīti bhojane pamāṇaṃ ajānantā hi rasataṇhāvasena pāpakammaṃ katvā catūsu apāyesu sīdanti .
Mattaññū ca na sīdareti ye pana bhojane pamāṇaṃ jānanti , te diṭṭhadhammepi samparāyepi na sīdantīti .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne bahū sotāpannāpi sakadāgāminopi anāgāminopi arahantopi ahesuṃ .
‘‘ Tadā sukarājaputto bhojane amattaññū bhikkhu ahosi , sukarājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Sukajātakavaṇṇanā pañcamā .