[160]10. Vinīlajātakavaṇṇanā
Evameva nūna rājānan ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa sugatālayaṃ ārabbha kathesi .
Devadatte hi gayāsīsagatānaṃ dvinnaṃ aggasāvakānaṃ sugatālayaṃ dassetvā nipanne ubhopi therā
V2.31 dhammaṃ desetvā attano nissitake ādāya veḷuvanaṃ agamiṃsu .Te satthārā ‘‘ sāriputta , devadatto tumhe disvā kiṃ
P2.39 akāsī ’’ ti puṭṭhā ‘‘ bhante , sugatālayaṃ dassetvā mahāvināsaṃ pāpuṇī ’’ ti ārocesuṃ .Satthā ‘‘ na kho , sāriputta , devadatto idāneva mama anukiriyaṃ karonto vināsaṃ patto , pubbepi pāpuṇiyevā ’’ ti vatvā therehi yācito atītaṃ āhari .
Atīte videharaṭṭhe mithilāyaṃ videharāje rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti .
So vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā pitu accayena rajje patiṭṭhāsi .
Tadā ekassa suvaṇṇahaṃsarājassa gocarabhūmiyaṃ kākiyā saddhiṃ saṃvāso ahosi .
Sā puttaṃ vijāyi .
So neva mātupatirūpako ahosi , na pitu .
Athassa vinīlakadhātukattā ‘‘ vinīlako ’’ tveva nāmaṃ akaṃsu .
Haṃsarājā abhiṇhaṃ gantvā puttaṃ passati .
Apare panassa dve haṃsapotakā puttā ahesuṃ .
Te pitaraṃ abhiṇhaṃ manussapathaṃ gacchantaṃ disvā pucchiṃsu –
‘‘ tāta , tumhe kasmā abhiṇhaṃ manussapathaṃ gacchathā ’’ ti ?
‘‘ Tātā , ekāya me kākiyā saddhiṃ saṃvāsamanvāya eko putto jāto ,‘ vinīlako ’ tissa nāmaṃ , tamahaṃ daṭṭhuṃ gacchāmī ’’ ti .
‘‘ Kahaṃ panete
M2.35 vasantī ’’ ti ?‘‘ Videharaṭṭhe mithilāya avidūre asukasmiṃ nāma ṭhāne ekasmiṃ tālagge vasantī ’’ ti .
‘‘ Tāta , manussapatho nāma sāsaṅko sappaṭibhayo , tumhe mā gacchatha , mayaṃ gantvā taṃ ānessāmā ’’ ti dve haṃsapotakā pitarā ācikkhitasaññāya tattha gantvā taṃ vinīlakaṃ ekasmiṃ daṇḍake nisīdāpetvā mukhatuṇḍakena daṇḍakoṭiyaṃ ḍaṃsitvā mithilānagaramatthakena pāyiṃsu .
Tasmiṃ khaṇe videharājā sabbasetacatusindhavayuttarathavare nisīditvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karoti .
Vinīlako taṃ disvā cintesi –
‘‘ mayhaṃ videharaññā kiṃ nānākāraṇaṃ , esa catusindhavayuttarathe nisīditvā nagaraṃ anusañcarati , ahaṃ pana haṃsayuttarathe nisīditvā gacchāmī ’’ ti .
So ākāsena gacchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
19.
‘‘ Evameva
P2.40 nūna rājānaṃ , vedehaṃ mithilaggahaṃ ;Assā vahanti ājaññā , yathā haṃsā vinīlakan ’’ ti .
Tattha evamevāti evaṃ eva , nūnāti parivitakke nipāto .
Ekaṃsepi vaṭṭatiyeva .
Vedehan ti videharaṭṭhasāmikaṃ .
Mithilaggahan ti mithilagehaṃ , mithilāyaṃ gharaṃ pariggahetvā vasamānanti attho .
Ājaññāti kāraṇākāraṇājānanakā .
Yathā haṃsā vinīlakan ti yathā ime haṃsā maṃ vinīlakaṃ vahanti , evameva vahantīti .
Haṃsapotakā
V2.32 tassa vacanaṃ sutvā kujjhitvā ‘‘ idheva naṃ pātetvā gamissāmā ’’ ti cittaṃ uppādetvāpi ‘‘ evaṃ kate pitā no kiṃ vakkhatī ’’ ti garahabhayena pitu santikaṃ netvā tena katakiriyaṃ pitu ācikkhiṃsu .Atha naṃ pitā kujjhitvā ‘‘ kiṃ tvaṃ mama puttehi adhikatarosi , yo mama putte abhibhavitvā rathe yuttasindhave viya karosi , attano pamāṇaṃ na jānāsi .
Imaṃ ṭhānaṃ tava agocaro , attano mātu vasanaṭṭhānameva gacchāhī ’’ ti tajjetvā dutiyaṃ gāthamāha –
20.
‘‘ Vinīla duggaṃ bhajasi , abhūmiṃ tāta sevasi ;
Gāmantakāni sevassu , etaṃ mātālayaṃ tavā ’’ ti .
Tattha vinīlāti taṃ nāmenālapati .
Duggaṃ bhajasīti imesaṃ vasena giriduggaṃ bhajasi .
Abhūmiṃ , tāta , sevasīti , tāta , girivisamaṃ nāma tava abhūmi
M2.36 , taṃ sevasi upagacchasi .Etaṃ mātālayaṃ tavāti etaṃ gāmantaṃ ukkāraṭṭhānaṃ āmakasusānaṭṭhānañca tava mātu ālayaṃ gehaṃ vasanaṭṭhānaṃ , tattha gacchāhīti .
Evaṃ taṃ tajjetvā ‘‘ gacchatha , naṃ mithilanagarassa ukkārabhūmiyaññeva otāretvā ethā ’’ ti putte āṇāpesi , te tathā akaṃsu .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā vinīlako devadatto ahosi , dve haṃsapotakā dve aggasāvakā ahesuṃ , pitā ānando ahosi , videharājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Vinīlajātakavaṇṇanā dasamā .
Daḷhavaggo paṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Rājovādañca siṅgālaṃ , sūkaraṃ uragaṃ bhaggaṃ ;
Alīnacittaguṇañca , suhanu moravinīlaṃ .