[287]7. Lābhagarahajātakavaṇṇanā
Nānummattoti idaṃ satthā jetavane viharanto sāriputtattherassa saddhivihārikaṃ ārabbha kathesi .
Therassa kira saddhivihāriko
P2.421 theraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘ lābhuppattipaṭipadaṃ me , bhante , kathetha , kiṃ karonto cīvarādīnaṃ lābhī hotī ’’ ti pucchi .Athassa thero ‘‘ āvuso , catūhaṅgehi samannāgatassa lābhasakkāro uppajjati , attano abbhantare hirottappaṃ bhinditvā sāmaññaṃ pahāya anummatteneva ummattena viya bhavitabbaṃ , pisuṇavācā vattabbā , naṭasadisena bhavitabbaṃ , vikiṇṇavācena kutūhalena bhavitabban ’’ ti imaṃ lābhuppattipaṭipadaṃ kathesi .
So taṃ paṭipadaṃ garahitvā uṭṭhāya pakkanto .
Thero satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā taṃ pavattiṃ ācikkhi .
Satthā ‘‘ neso , sāriputta , bhikkhu idāneva lābhaṃ garahati , pubbepesa garahiyevā ’’ ti vatvā therena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto soḷasavassikakāleyeva tiṇṇaṃ vedānaṃ aṭṭhārasannañca sippānaṃ pariyosānaṃ patvā disāpāmokkho ācariyo
M2.379 hutvā pañca māṇavakasatāni sippaṃ vācesi .Tatreko māṇavo sīlācārasampanno ekadivasaṃ ācariyaṃ upasaṅkamitvā ‘‘ kathaṃ imesaṃ sattānaṃ lābho uppajjatī ’’ ti
V2.347 lābhuppattipaṭipadaṃ pucchi .Ācariyo ‘‘ tāta , imesaṃ sattānaṃ catūhi kāraṇehi lābho uppajjatī ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –
109.
‘‘ Nānummatto nāpisuṇo , nānaṭo nākutūhalo ;
Mūḷhesu labhate lābhaṃ , esā te anusāsanī ’’ ti .
Tattha nānummattoti na anummatto .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā ummattako nāma itthipurisadārikadārake disvā tesaṃ vatthālaṅkārādīni vilumpati , tato tato macchamaṃsapūvādīni balakkārena gahetvā khādati , evameva yo gihibhūto ajjhattabahiddhasamuṭṭhānaṃ hirottappaṃ pahāya kusalākusalaṃ agaṇetvā nirayabhayaṃ abhāyanto lobhābhibhūto pariyādiṇṇacitto kāmesu pamatto sandhicchedādīni sāhasikakammāni karoti , pabbajitopi hirottappaṃ pahāya kusalākusalaṃ agaṇetvā nirayabhayaṃ abhāyanto satthārā paññattaṃ sikkhāpadaṃ maddanto lobhena abhibhūto pariyādiṇṇacitto cīvarādimattaṃ nissāya attano sāmaññaṃ vijahitvā pamatto vejjakammadūtakammādīni karoti , veḷudānādīni nissāya jīvikaṃ kappeti , ayaṃ anummattopi ummattasadisattā ummatto nāma
P2.422 , evarūpassa khippaṃ lābho uppajjati .Yo pana evaṃ anummatto lajjī kukkuccako , esa mūḷhesu apaṇḍitesu purisesu lābhaṃ na labhati , tasmā lābhatthikena ummattakena viya bhavitabbanti .
Nāpisuṇoti etthāpi yo pisuṇo hoti ,‘‘ asukena idaṃ nāma katan ’’ ti rājakule pesuññaṃ upasaṃharati , so aññesaṃ yasaṃ acchinditvā attano gaṇhāti .
Rājānopi naṃ ‘‘ ayaṃ amhesu sasasneho ’’ ti ucce ṭhāne ṭhapenti , amaccādayopissa ‘‘ ayaṃ no rājakule paribhindeyyā ’’ ti bhayena dātabbaṃ maññanti , evaṃ etarahi pisuṇassa lābho uppajjati .
Yo pana apisuṇo , so mūḷhesu lābhaṃ na labhatīti evamattho veditabbo .
Nānaṭoti lābhaṃ uppādentena naṭena viya bhavitabbaṃ .
Yathā naṭo hirottappaṃ pahāya naccagītavāditehi kīḷaṃ katvā dhanaṃ saṃharati , evameva lābhatthikena
M2.380 hirottappaṃ bhinditvā itthipurisadārikadārakānaṃ soṇḍasahāyena viya nānappakāraṃ keḷiṃ karontena vicaritabbaṃ .Yo evaṃ anaṭo , so mūḷhesu lābhaṃ na labhati .
Nākutūhaloti
V2.348 kutūhalo nāma vippakiṇṇavāco .Rājāno hi amacce pucchanti –
‘‘ asukaṭṭhāne kira ‘ manusso mārito , gharaṃ viluttaṃ , paresaṃ dārā padhaṃsitā ’ ti suyyati , kesaṃ nu kho idaṃ kamman ’’ ti .
Tattha sesesu akathentesuyeva yo uṭṭhahitvā ‘‘ asuko ca asuko ca nāmā ’’ ti vadati , ayaṃ kutūhalo nāma .
Rājāno tassa vacanena te purise pariyesitvā nisedhetvā ‘‘ imaṃ nissāya no nagaraṃ niccoraṃ jātan ’’ ti tassa mahantaṃ yasaṃ denti , sesāpi janā ‘‘ ayaṃ no rājapurisehi puṭṭho suyuttaduyuttaṃ katheyyā ’’ ti bhayena tasseva dhanaṃ denti , evaṃ kutūhalassa lābho uppajjati .
Yo pana akutūhalo , esa na mūḷhesu labhati lābhaṃ .
Esā te anusāsanīti esā amhākaṃ santikā tuyhaṃ lābhānusiṭṭhīti .
Antevāsiko ācariyassa kathaṃ sutvā lābhaṃ garahanto –
110.
‘‘ Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ , dhanalābhañca brāhmaṇa ;
Yā vutti vinipātena , adhammacaraṇena vā .
111.
‘‘ Api ce pattamādāya , anagāro paribbaje ;
Esāva jīvikā seyyo , yā cādhammena esanā ’’ ti .
– gāthādvayamāha ;
Tattha yā vuttīti yā jīvitavutti .
Vinipātenāti attano vinipātena .
Adhammacaraṇenāti adhammakiriyāya visamakiriyāya vadhabandhanagarahādīhi attānaṃ vinipātetvā adhammaṃ caritvā yā vutti , tañca yasadhanalābhañca
P2.423 sabbaṃ dhiratthu nindāmi garahāmi , na me etenatthoti adhippāyo .Pattamādāyāti bhikkhābhājanaṃ gahetvā .
Anagāro paribbajeti ageho pabbajito hutvā careyya , na ca sappuriso kāyaduccaritādivasena adhammacariyaṃ careyya .
Kiṃkāraṇā ?
Esāva jīvikā seyyo .
Yā cādhammena esanāti , yā
M2.381 esā adhammena jīvikapariyesanā , tato esā pattahatthassa parakulesu bhikkhācariyāva seyyo , sataguṇena sahassaguṇena sundarataroti dasseti .Evaṃ māṇavo pabbajjāya guṇaṃ vaṇṇetvā nikkhamitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā dhammena bhikkhaṃ pariyesanto abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā
V2.349 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā māṇavo lābhagarahī bhikkhu ahosi , ācariyo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Lābhagarahajātakavaṇṇanā sattamā .