[212]2. Ucchiṭṭhabhattajātakavaṇṇanā
Añño
M2.153 uparimo vaṇṇoti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi .So hi bhikkhu satthārā ‘‘ saccaṃ kira , tvaṃ bhikkhu , ukkaṇṭhitosī ’’ ti puṭṭho ‘‘ saccan ’’ ti vatvā ‘‘ ko taṃ ukkaṇṭhāpesī ’’ ti vutte ‘‘ purāṇadutiyikā ’’ ti āha .
Atha naṃ satthā ‘‘ bhikkhu ayaṃ te itthī anatthakārikā , pubbepi attano jārassa ucchiṭṭhakaṃ bhojesī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ ṭhāne bhikkhaṃ caritvā jīvikakappake kapaṇe naṭakakule nibbattitvā vayappatto duggato durūpako hutvā bhikkhaṃ caritvā jīvikaṃ kappesi .
Tadā kāsiraṭṭhe ekasmiṃ gāmake ekassa brāhmaṇassa brāhmaṇī dussīlā pāpadhammā aticāraṃ carati .
Athekadivasaṃ brāhmaṇe kenacideva karaṇīyena
P2.168 bahi gate tassā jāro taṃ khaṇaṃ oloketvā taṃ gehaṃ pāvisi .Sā tena saddhiṃ aticaritvā ‘‘ muhuttaṃ accha , bhuñjitvāva gamissasī ’’ ti bhattaṃ sampādetvā sūpabyañjanasampannaṃ uṇhabhattaṃ vaḍḍhetvā ‘‘ tvaṃ bhuñjā ’’ ti tassa datvā sayaṃ brāhmaṇassa āgamanaṃ olokayamānā dvāre aṭṭhāsi .
Bodhisatto brāhmaṇiyā jārassa bhuñjanaṭṭhāne piṇḍaṃ paccāsīsanto aṭṭhāsi .
Tasmiṃ
V2.140 khaṇe brāhmaṇo gehābhimukho āgacchati .Brāhmaṇī taṃ āgacchantaṃ disvā vegena pavisitvā ‘‘ uṭṭhehi , brāhmaṇo āgacchatī ’’ ti jāraṃ koṭṭhe otāretvā brāhmaṇassa pavisitvā nisinnakāle phalakaṃ upanetvā hatthadhovanaṃ datvā itarena bhuttāvasiṭṭhassa sītabhattassa upari uṇhabhattaṃ vaḍḍhetvā brāhmaṇassa adāsi .
So bhatte hatthaṃ otāretvā upari uṇhaṃ heṭṭhā ca bhattaṃ sītalaṃ disvā cintesi –
‘‘ iminā aññassa bhuttādhikena ucchiṭṭhabhattena bhavitabban ’’ ti .
So brāhmaṇiṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
123.
‘‘ Añño uparimo vaṇṇo , añño vaṇṇo ca heṭṭhimo ;
Brāhmaṇī tveva pucchāmi , kiṃ heṭṭhā kiñca upparī ’’ ti .
Tattha vaṇṇoti ākāro .
Ayañhi uparimassa uṇhabhāvaṃ heṭṭhimassa ca sītabhāvaṃ pucchanto evamāha .
Kiṃ heṭṭhā kiñca upparīti vuḍḍhitabhattena
M2.154 nāma upari sītalena , heṭṭhā uṇhena bhavitabbaṃ , idañca pana na tādisaṃ , tena taṃ pucchāmi –‘‘ kena kāraṇena upari bhattaṃ uṇhaṃ , heṭṭhimaṃ sītalan ’’ ti .
Brāhmaṇī attanā katakammassa uttānabhāvabhayena brāhmaṇe punappunaṃ kathentepi tuṇhīyeva ahosi .
Tasmiṃ khaṇe naṭaputtassa etadahosi –
‘‘ koṭṭhe nisīdāpitapāpapurisena jārena bhavitabbaṃ , iminā gehassāmikena , brāhmaṇī pana attanā katakammassa pākaṭabhāvabhayena kiñci na katheti , handāhaṃ imissā katakammaṃ pakāsetvā jārassa koṭṭhake nisīdāpitabhāvaṃ brāhmaṇassa kathemī ’’ ti .
So brāhmaṇassa gehā nikkhantakālato
P2.169 paṭṭhāya itarassa gehapavesanaṃ aticaraṇaṃ aggabhattabhuñjanaṃ brāhmaṇiyā dvāre ṭhatvā maggaṃ olokanaṃ itarassa koṭṭhe otāritabhāvanti sabbaṃ taṃ pavattiṃ ācikkhitvā dutiyaṃ gāthamāha – 124.
‘‘ Ahaṃ naṭosmi bhaddante , bhikkhakosmi idhāgato ;
Ayañhi koṭṭhamotiṇṇo , ayaṃ so yaṃ gavesasī ’’ ti .
Tattha ahaṃ naṭosmi , bhaddanteti , sāmi , ahaṃ naṭajātiko .
Bhikkhakosmi idhāgatoti svāhaṃ imaṃ ṭhānaṃ bhikkhako bhikkhaṃ pariyesamāno āgatosmi .
Ayañhi koṭṭhamotiṇṇoti ayaṃ pana etissā jāro imaṃ bhattaṃ bhuñjanto tava bhayena koṭṭhaṃ otiṇṇo .
Ayaṃ so yaṃ gavesasīti yaṃ tvaṃ kassa nu kho iminā ucchiṭṭhakena bhavitabbanti gavesasi , ayaṃ so .
Cūḷāya
V2.141 naṃ gahetvā koṭṭhā nīharitvā yathā na punevarūpaṃ pāpaṃ karoti , tathā assa satiṃ janehīti vatvā pakkāmi .Brāhmaṇo ubhopi te yathā naṃ na punevarūpaṃ pāpaṃ karonti , tajjanapothanehi tathā sikkhāpetvā yathākammaṃ gato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhito bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .
‘‘ Tadā brāhmaṇī purāṇadutiyikā ahosi , brāhmaṇo ukkaṇṭhito bhikkhu , naṭaputto pana ahameva ahosin ’’ ti .
Ucchiṭṭhabhattajātakavaṇṇanā dutiyā .