[205]5. Gaṅgeyyajātakavaṇṇanā
Sobhati
V2.125P2.151 maccho gaṅgeyyoti idaṃ satthā jetavane viharanto dve daharabhikkhū ārabbha kathesi .Te kira sāvatthivāsino kulaputtā sāsane pabbajitvā asubhabhāvanaṃ anunuyuñjitvā rūpapasaṃsakā hutvā rūpaṃ upalāḷentā vicariṃsu .
Te ekadivasaṃ ‘‘ tvaṃ na sobhasi , ahaṃ sobhāmī ’’ ti rūpaṃ nissāya uppannavivādā avidūre nisinnaṃ ekaṃ mahallakattheraṃ disvā ‘‘ eso amhākaṃ sobhanabhāvaṃ vā asobhanabhāvaṃ vā jānissatī ’’ ti taṃ upasaṅkamitvā ‘‘ bhante , ko amhesu sobhano ’’ ti pucchiṃsu .
So ‘‘ āvuso , tumhehi ahameva sobhanataro ’’ ti āha .
Daharā ‘‘ ayaṃ mahallako amhehi pucchitaṃ akathetvā apucchitaṃ kathetī ’’ ti taṃ paribhāsitvā pakkamiṃsu .
Sā tesaṃ kiriyā bhikkhusaṅghe pākaṭā jātā .
Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , asuko mahallako thero kira te rūpanissitake dahare lajjāpesī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , ime dve daharā idāneva rūpapasaṃsakā , pubbepete rūpameva upalāḷentā vicariṃsū ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gaṅgātīre rukkhadevatā ahosi .
Tadā gaṅgāyamunānaṃ samāgamaṭṭhāne gaṅgeyyo ca yāmuneyyo ca dve macchā ‘‘ ahaṃ sobhāmi , tvaṃ na sobhasī ’’ ti rūpaṃ nissāya vivadamānā avidūre gaṅgātīre kacchapaṃ nipannaṃ disvā ‘‘ eso amhākaṃ sobhanabhāvaṃ vā asobhanabhāvaṃ vā jānissatī ’’ ti taṃ upasaṅkamitvā ‘‘ kiṃ nu kho , samma kacchapa , gaṅgeyyo sobhati , udāhu yāmuneyyo ’’ ti pucchiṃsu .
Kacchapo ‘‘ gaṅgeyyopi sobhati
M2.139 , yāmuneyyopi sobhati , tumhehi pana dvīhi ahameva atirekataraṃ sobhāmī ’’ ti imamatthaṃ pakāsento paṭhamaṃ gāthamāha – 109.
‘‘ Sobhati
P2.152 maccho gaṅgeyyo , atho sobhati yāmuno ;Catuppadoyaṃ puriso , nigrodhaparimaṇḍalo ;
Īsakāyatagīvo ca , sabbeva atirocatī ’’ ti .
Tattha catuppadoyan ti catuppado ayaṃ .
Purisoti attānaṃ sandhāya vadati .
Nigrodhaparimaṇḍaloti sujāto nigrodho viya parimaṇḍalo .
Īsakāyatagīvoti rathīsā viya āyatagīvo
V2.126 .Sabbeva atirocatīti evaṃ saṇṭhānasampanno kacchapo sabbeva atirocati , ahameva sabbe tumhe atikkamitvā sobhāmīti vadati .
Macchā tassa kathaṃ hutvā ‘‘ ambho !
Pāpakacchapa amhehi pucchitaṃ akathetvā aññameva kathesī ’’ ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha –
110.
‘‘ Yaṃ pucchito na taṃ akkhāsi , aññaṃ akkhāsi pucchito ;
Atthappasaṃsako poso , nāyaṃ asmāka ruccatī ’’ ti .
Tattha attappasaṃsakoti attānaṃ pasaṃsanasīlo attukkaṃsako poso .
Nāyaṃ asmāka ruccatīti ayaṃ pāpakacchapo amhākaṃ na ruccati na khamatīti kacchapassa upari udakaṃ khipitvā sakaṭṭhānameva gamiṃsu .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā dve macchā dve daharabhikkhū ahesuṃ , kacchapo mahallako , imassa kāraṇassa paccakkhakārikā gaṅgātīre nibbattarukkhadevatā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Gaṅgeyyajātakavaṇṇanā pañcamā .