[154]4. Uragajātakavaṇṇanā
Idhūragānaṃ pavaro paviṭṭhoti idaṃ satthā jetavane viharanto seṇibhaṇḍanaṃ ārabbha kathesi .
Kosalarañño kira sevakā seṇipamukhā dve mahāmattā aññamaññaṃ diṭṭhaṭṭhāne kalahaṃ karonti , tesaṃ veribhāvo sakalanagare pākaṭo jāto .
Te neva rājā , na ñātimittā samagge kātuṃ sakkhiṃsu .
Athekadivasaṃ satthā paccūsasamaye bodhaneyyabandhave olokento tesaṃ ubhinnampi sotāpattimaggassa upanissayaṃ disvā punadivase ekakova sāvatthiyaṃ piṇḍāya pavisitvā tesu ekassa gehadvāre aṭṭhāsi .
So nikkhamitvā pattaṃ gahetvā satthāraṃ antonivesanaṃ pavesetvā āsanaṃ paññapetvā nisīdāpesi .
Satthā nisīditvā tassa mettābhāvanāya ānisaṃsaṃ kathetvā kallacittataṃ ñatvā saccāni pakāsesi , so saccapariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Satthā
V2.11 tassa sotāpannabhāvaṃ ñatvā tameva pattaṃ gāhāpetvā uṭṭhāya itarassa gehadvāraṃ agamāsi .Sopi nikkhamitvā satthāraṃ vanditvā ‘‘ pavisatha , bhante ’’ ti gharaṃ pavesetvā nisīdāpesi .
Itaropi pattaṃ gahetvā satthārā saddhiṃyeva pāvisi .
Satthā tassa ekādasa mettānisaṃse vaṇṇetvā kallacittataṃ ñatvā saccāni pakāsesi , saccapariyosāne sopi sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Iti te ubhopi sotāpannā
M2.12 hutvā aññamaññaṃ accayaṃ dassetvā khamāpetvā samaggā sammodamānā ekajjhāsayā ahesuṃ .Taṃ divasaññeva ca bhagavato sammukhāva ekato bhuñjiṃsu .
Satthā bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā vihāraṃ agamāsi .
Te bahūni mālāgandhavilepanāni ceva sappimadhuphāṇitādīni ca ādāya satthārā saddhiṃyeva nikkhamiṃsu .
Satthā bhikkhusaṅghena vatte
P2.13 dassite sugatovādaṃ datvā gandhakuṭiṃ pāvisi .Bhikkhū sāyanhasamaye dhammasabhāyaṃ satthu guṇakathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , satthā adantadamako , ye nāma dve mahāmatte ciraṃ vāyamamānopi neva rājā samagge kātuṃ sakkhi , na ñātimittādayo sakkhiṃsu , te ekadivaseneva tathāgatena damitā ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idānevāhaṃ ime dve jane samagge akāsiṃ , pubbepete mayā samaggā katāyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bārāṇasiyaṃ ussave ghosite mahāsamajjaṃ ahosi .
Bahū manussā ceva devanāgasupaṇṇādayo ca samajjadassanatthaṃ sannipatiṃsu .
Tatrekasmiṃ ṭhāne eko nāgo ca supaṇṇo ca samajjaṃ passamānā ekato aṭṭhaṃsu .
Nāgo supaṇṇassa supaṇṇabhāvaṃ ajānanto aṃse hatthaṃ ṭhapesi .
Supaṇṇo ‘‘ kena me aṃse hattho ṭhapito ’’ ti nivattitvā olokento nāgaṃ sañjāni .
Nāgopi olokento supaṇṇaṃ sañjānitvā maraṇabhayatajjito nagarā nikkhamitvā nadīpiṭṭhena palāyi .
Supaṇṇopi ‘‘ taṃ gahessāmī ’’ ti anubandhi .
Tasmiṃ samaye bodhisatto tāpaso hutvā tassā nadiyā tīre paṇṇasālāya vasamāno divā darathapaṭippassambhanatthaṃ udakasāṭikaṃ nivāsetvā vakkalaṃ bahi ṭhapetvā nadiṃ otaritvā nhāyati .
Nāgo ‘‘ imaṃ pabbajitaṃ nissāya jīvitaṃ labhissāmī ’’ ti pakativaṇṇaṃ vijahitvā maṇikkhandhavaṇṇaṃ māpetvā vakkalantaraṃ pāvisi .
Supaṇṇo anubandhamāno taṃ tattha paviṭṭhaṃ disvā vakkale garubhāvena aggahetvā bodhisattaṃ āmantetvā ‘‘ bhante , ahaṃ chāto , tumhākaṃ vakkalaṃ gaṇhatha , imaṃ nāgaṃ khādissāmī ’’ ti imamatthaṃ pakāsetuṃ paṭhamaṃ gāthamāha –
7.
‘‘ Idhūragānaṃ
V2.12P2.14M2.13 pavaro paviṭṭho , selassa vaṇṇena pamokkhamicchaṃ ;Brahmañca vaṇṇaṃ apacāyamāno , bubhukkhito no vitarāmi bhottun ’’ ti .
Tattha idhūragānaṃ pavaro paviṭṭhoti imasmiṃ vakkale uragānaṃ pavaro nāgarājā paviṭṭho .
Selassa vaṇṇenāti maṇivaṇṇena , maṇikkhandho hutvā paviṭṭhoti attho .
Pamokkhamicchan ti mama santikā mokkhaṃ icchamāno .
Brahmañca vaṇṇaṃ apacāyamānoti ahaṃ pana tumhākaṃ brahmavaṇṇaṃ seṭṭhavaṇṇaṃ pūjento garuṃ karonto .
Bubhukkhito no vitarāmi bhottun ti etaṃ nāgaṃ vakkalantaraṃ paviṭṭhaṃ chātopi samāno bhakkhituṃ na sakkomīti .
Bodhisatto udake ṭhitoyeva supaṇṇarājassa thutiṃ katvā dutiyaṃ gāthamāha –
8.
‘‘ So brahmagutto cirameva jīva , dibyā ca te pātubhavantu bhakkhā ;
Yo brahmavaṇṇaṃ apacāyamāno , bubhukkhito no vitarāsi bhottun ’’ ti .
Tattha so brahmaguttoti so tvaṃ brahmagopito brahmarakkhito hutvā .
Dibyā ca te pātubhavantu bhakkhāti devatānaṃ paribhogārahā bhakkhā ca tava pātubhavantu , mā pāṇātipātaṃ katvā nāgamaṃsakhādako ahosi .
Iti bodhisatto udake ṭhitova anumodanaṃ katvā uttaritvā vakkalaṃ nivāsetvā te ubhopi gahetvā assamapadaṃ gantvā mettābhāvanāya vaṇṇaṃ kathetvā dvepi jane samagge akāsi .
Te tato paṭṭhāya samaggā sammodamānā sukhaṃ vasiṃsu .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā nāgo ca supaṇṇo ca ime dve mahāmattā ahesuṃ , tāpaso pana ahameva ahosin ’’ ti .
Uragajātakavaṇṇanā catutthā .