Dāsī ca bhariyāti ca sā pavuccati ’’.( a . ni .7.63);[7]
Imā
P2.349 kho , sujāte , purisassa satta bhariyā .Tāsu vadhakasamā corīsamā ayyasamāti imā tisso niraye nibbattanti , itarā catasso nimmānaratidevaloke .
‘‘ Yācīdha
V2.289 bhariyā vadhakāti vuccati , corīti ayyāti ca yā pavuccati ;Dussīlarūpā pharusā anādarā , kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti tā .
‘‘ Yācīdha mātā bhaginī sakhīti ca , dāsīti bhariyāti ca yā pavuccati ;
Sīle ṭhitattā cirarattasaṃvutā , kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti tā ’’ ti .( a . ni .7.63);
Evaṃ satthari imā satta bhariyā dassenteyeva sujātā sotāpattiphale patiṭṭhahi .
‘‘ Sujāte , tvaṃ imāsaṃ sattannaṃ bhariyānaṃ katarā ’’ ti vutte ‘‘ dāsisamā ahaṃ , bhante ’’ ti vatvā tathāgataṃ vanditvā khamāpesi .
Iti satthā sujātaṃ gharasuṇhaṃ ekovādeneva dametvā katabhattakicco jetavanaṃ gantvā bhikkhusaṅghena vatte dassite gandhakuṭiṃ pāvisi .
Dhammasabhāyampi kho , bhikkhū , satthu guṇakathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , ekovādeneva satthā sujātaṃ gharasuṇhaṃ dametvā sotāpattiphale patiṭṭhāpesī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepi mayā sujātā ekovādeneva damitā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchismiṃ nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni
M2.316 uggaṇhitvā pitu accayena rajje patiṭṭhāya dhammena samena rajjaṃ kāresi .Tassa mātā kodhanā ahosi caṇḍā pharusā akkosikā paribhāsikā .
So mātu ovādaṃ dātukāmopi ‘‘ avatthukaṃ kathetuṃ na yuttan ’’ ti tassā anusāsanatthaṃ ekaṃ upamaṃ olokento carati .
Athekadivasaṃ uyyānaṃ agamāsi , mātāpi puttena saddhiṃyeva agamāsi
P2.350 .Atha antarāmagge kikī sakuṇo viravi , bodhisattaparisā taṃ saddaṃ sutvā kaṇṇe pidahitvā ‘‘ ambho , caṇḍavāce pharusavāce mā saddamakāsī ’’ ti āha .
Bodhisatte pana nāṭakaparivārite mātarā saddhiṃ uyyāne vicarante ekasmiṃ supupphitasālarukkhe nilīnā ekā kokilā madhurena sarena vassi .
Mahājano tassā saddena sammatto hutvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ saṇhavāce sakhilavāce muduvāce vassa vassā ’’ ti gīvaṃ ukkhipitvā ohitasoto olokento aṭṭhāsi .
Atha mahāsatto tāni dve kāraṇāni disvā ‘‘ idāni mātaraṃ saññāpetuṃ sakkhissāmī ’’ ti cintetvā ‘‘ amma , antarāmagge kikīsaddaṃ sutvā mahājano ‘ mā saddamakāsi
V2.290 , mā saddamakāsī ’ ti kaṇṇe pidahi , pharusavācā nāma na kassaci piyā ’’ ti vatvā imā gāthā avoca – 55.
‘‘ Na hi vaṇṇena sampannā , mañjukā piyadassanā ;
Kharavācā piyā honti , asmiṃ loke paramhi ca .
56.
‘‘ Nanu passasimaṃ kāḷiṃ , dubbaṇṇaṃ tilakāhataṃ ;
Kokilaṃ saṇhabhāṇena , bahūnaṃ pāṇinaṃ piyaṃ .
57.
‘‘ Tasmā sakhilavācassa , mantabhāṇī anuddhato ;
Atthaṃ dhammañca dīpeti , madhuraṃ tassa bhāsitan ’’ ti .
Tāsaṃ ayamattho – amma , ime sattā piyaṅgusāmādinā sarīravaṇṇena samannāgatā kathānigghosassa madhuratāya mañjukā , abhirūpatāya piyadassanā samānāpi antamaso mātāpitaropi akkosaparibhāsādivasena pavattāya kharavācāya samannāgatattā kharavācā imasmiñca parasmiñca loke piyā nāma na honti antarāmagge kharavācā kikī viya , saṇhabhāṇino
M2.317 pana maṭṭhāya madhurāya vācāya samannāgatā virūpāpi piyā honti .Tena taṃ vadāmi – nanu passasi tvaṃ imaṃ kāḷiṃ dubbaṇṇaṃ sarīravaṇṇatopi kāḷatarehi tilakehi
P2.351 āhataṃ kokilaṃ , yā evaṃ dubbaṇṇā samānāpi saṇhabhāsanena bahūnaṃ piyā jātā .Iti yasmā kharavāco satto loke mātāpitūnampi appiyo , tasmā bahujanassa piyabhāvaṃ icchanto poso sakhilavāco saṇhamaṭṭhamuduvāco assa .
Paññāsaṅkhātāya mantāya paricchinditvā vacanato mantabhāṇī , vinā uddhaccena pamāṇayuttasseva kathanato anuddhato .
Yo hi evarūpo puggalo pāḷiñca atthañca dīpeti , tassa bhāsitaṃ kāraṇasannissitaṃ katvā paraṃ anakkosetvā kathitatāya madhuranti .
Evaṃ bodhisatto imāhi tīhi gāthāhi mātu dhammaṃ desetvā mātaraṃ saññāpesi , sā tato paṭṭhāya ācārasampannā ahosi .
Bodhisattopi mātaraṃ ekovādena nibbisevanaṃ katvā yathākammaṃ gato .
Satthā
V2.291 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā bārāṇasirañño mātā sujātā ahosi , rājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Sujātajātakavaṇṇanā navamā .