[233]3. Vikaṇṇakajātakavaṇṇanā
Kāmaṃ
P2.227 yahiṃ icchasi tena gacchāti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi .So hi dhammasabhaṃ ānīto ‘‘ saccaṃ kira , tvaṃ bhikkhu , ukkaṇṭhito ’’ ti satthārā puṭṭho ‘‘ saccan ’’ ti vatvā ‘‘ kasmā ukkaṇṭhitosī ’’ ti vutte ‘‘ kāmaguṇakāraṇā ’’ ti āha .
Atha naṃ satthā ‘‘ kāmaguṇā nāmete bhikkhu vikaṇṇakasallasadisā , sakiṃ hadaye patiṭṭhaṃ labhamānā vikaṇṇakaṃ viya viddhaṃ suṃsumāraṃ maraṇameva pāpentī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bodhisatto bārāṇasiyaṃ dhammena rajjaṃ kārento ekadivasaṃ uyyānaṃ gantvā pokkharaṇītīraṃ sampāpuṇi .
Naccagītāsu kusalā naccagītāni
M2.208 payojesuṃ , pokkharaṇiyaṃ macchakacchapā gītasaddalolatāya sannipatitvā raññāva saddhiṃ gacchanti .Rājā tālakkhandhappamāṇaṃ macchaghaṭaṃ disvā ‘‘ kiṃ nu kho ime macchā mayā saddhiṃyeva carantī ’’ ti amacce pucchi .
Amaccā ‘‘ ete , deva , upaṭṭhahantī ’’ ti āhaṃsu .
Rājā ‘‘ ete kira maṃ upaṭṭhahantī ’’ ti tussitvā tesaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesi .
Devasikaṃ taṇḍulambaṇaṃ pācesi .
Macchā bhattavelāya ekacce āgacchanti , ekacce nāgacchanti , bhattaṃ nassati .
Rañño tamatthaṃ ārocesuṃ .
Rājā ‘‘ ito paṭṭhāya sattavelāya bheriṃ paharitvā bherisaññāya macchesu sannipatitesu bhattaṃ dethā ’’ ti āha .
Tato paṭṭhāya bhattakammiko bheriṃ paharāpetvā sannipatitānaṃ macchānaṃ bhattaṃ deti .
Tepi bherisaññāya sannipatitvā bhuñjanti .
Tesu evaṃ sannipatitvā bhuñjantesu eko suṃsumāro āgantvā macche khādi .
Bhattakammiko rañño ārocesi .
Rājā taṃ sutvā ‘‘ suṃsumāraṃ macchānaṃ khādanakāle vikaṇṇakena
V2.191 vijjhitvā gaṇhā ’’ ti āhaP2.228 .So ‘‘ sādhū ’’ ti gantvā nāvāya ṭhatvā macche khādituṃ āgataṃ suṃsumāraṃ vikaṇṇakena pahari , taṃ tassa antopiṭṭhiṃ pāvisi .
So vedanāppatto hutvā taṃ gahetvāva palāyi .
Bhattakammiko tassa viddhabhāvaṃ ñatvā taṃ ālapanto paṭhamaṃ gāthamāha –
165.
‘‘ Kāmaṃ yahiṃ icchasi tena gaccha , viddhosi mammamhi vikaṇṇakena ;
Hatosi bhattena suvāditena , lolo ca macche anubandhamāno ’’ ti .
Tattha kāman ti ekaṃsena .
Yahiṃ icchasi tena gacchāti yasmiṃ icchasi , tasmiṃ gaccha .
Mammamhīti mammaṭṭhāne .
Vikaṇṇakenāti vikaṇṇakasallena .
Hatosi bhattena suvāditena , lolo ca macche anubandhamānoti tvaṃ bherivāditasaññāya bhatte dīyamāne lolo hutvā khādanatthāya macche anubandhamāno tena savāditena bhattena hato , gataṭṭhānepi te jīvitaṃ natthīti attho .
So attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā jīvitakkhayaṃ patto .
Satthā
M2.209 imaṃ kāraṇaṃ dassetvā abhisambuddho hutvā dutiyaṃ gāthamāha – 166.
‘‘ Evampi lokāmisaṃ opatanto , vihaññatī cittavasānuvattī ;
So haññatī ñātisakhāna majjhe , macchānugo soriva suṃsumāro ’’ ti .
Tattha lokāmisan ti pañca kāmaguṇā .
Te hi loko iṭṭhato kantato manāpato gaṇhāti , tasmā ‘‘ lokāmisan ’’ ti vuccati .
Opatantoti taṃ lokāmisaṃ anupatanto kilesavasena cittavasānuvattī puggalo vihaññati kilamati , so haññatīti so evarūpo puggalo ñātīnañca sakhānañca majjhe so vikaṇṇakena viddho macchānugo suṃsumāro viya pañca kāmaguṇe manāpāti gahetvā haññati kilamati mahāvināsaṃ pāpuṇātiyevāti .
Evaṃ
P2.229 satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .‘‘ Tadā suṃsumāro devadatto , macchā buddhaparisā , bārāṇasirājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Vikaṇṇakajātakavaṇṇanā tatiyā .