[195]5. Pabbatūpattharajātakavaṇṇanā
Pabbatūpatthare rammeti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarājānaṃ ārabbha kathesi .
Kosalarañño kira eko amacco antepure padussi .
Rājāpi parivīmaṃsamāno taṃ tathato ñatvā ‘‘ satthu ārocessāmī ’’ ti jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ‘‘ bhante , amhākaṃ antepure eko amacco padussi , tassa kiṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti pucchi .
Atha naṃ satthā ‘‘ upakārako te , mahārāja , so ca amacco sā ca itthī piyā ’’ ti pucchitvā ‘‘ āma , bhante , ativiya upakārako sakalaṃ rājakulaṃ sandhāreti , sāpi me itthī piyā ’’ ti vutte ‘‘ mahārāja ,‘ attano upakārakesu sevakesu piyāsu ca itthīsu dubbhituṃ na sakkā ’ ti pubbepi rājāno paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā majjhattāva ahesun ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto amaccakule nibbattitvā vayappatto tassa atthadhammānusāsako ahosi .
Athassa rañño eko amacco antepure padussi .
Rājā naṃ tathato ñatvā ‘‘ amaccopi me bahūpakāro , ayaṃ itthīpi me piyā , dvepi ime nāsetuṃ na sakkā
P2.126 , paṇḍitāmaccaṃ pañhaṃ pucchitvā sace sahitabbaṃ bhavissati , sahissāmi , no ce , na sahissāmī ’’ ti bodhisattaṃ pakkosāpetvā āsanaṃ datvā ‘‘ paṇḍita , pañhaṃ pucchissāmī ’’ ti vatvā ‘‘ pucchatha , mahārāja , vissajjessāmī ’’ ti vutte pañhaṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha – 89.
‘‘ Pabbatūpatthare
V2.104M2.115 ramme , jātā pokkharaṇī sivā ;Taṃ siṅgālo apāpāyi , jānaṃ sīhena rakkhitan ’’ ti .
Tattha pabbatūpatthare rammeti himavantapabbatapāde pattharitvā ṭhite aṅgaṇaṭṭhāneti attho .
Jātā pokkharaṇī sivāti sivā sītalā madhurodakā pokkharaṇī nibbattā , apica kho pokkharasañchannā nadīpi pokkharaṇīyeva .
Apāpāyīti apa -iti upasaggo , apāyīti attho .
Jānaṃ sīhena rakkhitan ti sā pokkharaṇī sīhaparibhogā sīhena rakkhitā , sopi naṃ siṅgālo ‘‘ sīhena rakkhitā ayan ’’ ti jānantova apāyi .
Taṃ kiṃ maññati , bālo siṅgālo sīhassa abhāyitvā piveyya evarūpaṃ pokkharaṇinti ayametthādhippāyo .
Bodhisatto ‘‘ addhā etassa antepure eko amacco paduṭṭho bhavissatī ’’ ti ñatvā dutiyaṃ gāthamāha –
90.
‘‘ Pivanti ce mahārāja , sāpadāni mahānadiṃ ;
Na tena anadī hoti , khamassu yadi te piyā ’’ ti .
Tattha sāpadānīti na kevalaṃ siṅgālova , avasesāni sunakhapasadabiḷāramigādīni sabbasāpadāni taṃ pokkharasañchannattā ‘‘ pokkharaṇī ’’ ti laddhanāmaṃ nadiṃ pivanti ce .
Na tena anadī hotīti nadiyañhi dvipadacatuppadāpi ahimacchāpi sabbe pipāsitā pānīyaṃ pivanti , na sā tena kāraṇena anadī nāma hoti , nāpi ucchiṭṭhanadī .
Kasmā ?
Sabbesaṃ sādhāraṇattā .
Yathā nadī yena kenaci pītā na dussati , evaṃ itthīpi kilesavasena sāmikaṃ atikkamitvā aññena saddhiṃ saṃvāsaṃ gatā neva anitthī hoti .
Kasmā ?
Sabbesaṃ sādhāraṇabhāvena .
Nāpi ucchiṭṭhitthī .
Kasmā ?
Odakantikatāya suddhabhāvena .
Khamassu yadi te piyāti yadi pana te sā itthī piyā , so ca amacco bahūpakāro , tesaṃ ubhinnampi khamassu majjhattabhāvena tiṭṭhāhīti .
Evaṃ
P2.127 mahāsatto rañño ovādaṃ adāsi .Rājā tassa ovāde ṭhatvā ‘‘ puna evarūpaṃ pāpakammaṃ mā karitthā ’’ ti vatvā ubhinnampi khami .
Tato paṭṭhāya
M2.116 te oramiṃsu .Rājāpi dānādīni puññāni katvā jīvitapariyosāne saggapuraṃ pūresi .
Kosalarājāpi imaṃ dhammadesanaṃ sutvā tesaṃ ubhinnampi khamitvā majjhatto ahosi .
Satthā
V2.105 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā rājā ānando ahosi , paṇḍitāmacco pana ahameva ahosin ’’ ti .
Pabbatūpattharajātakavaṇṇanā pañcamā .