[290]10. Sīlavīmaṃsakajātakavaṇṇanā
Sīlaṃ
V2.354 kireva kalyāṇan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ sīlavīmaṃsakabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi .Vatthu pana paccuppannampi atītampi heṭṭhā ekakanipāte sīlavīmaṃsakajātake ( jā .1.1.86) vitthāritameva .
Idha pana bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tassa purohito sīlasampanno ‘‘ attano sīlaṃ vīmaṃsissāmī ’’ ti heraññikaphalakato dve divase ekekaṃ kahāpaṇaṃ gaṇhi .
Atha naṃ tatiyadivase ‘‘ coro ’’ ti gahetvā rañño santikaṃ nayiṃsu .
So antarāmagge ahituṇḍike sappaṃ kīḷāpente addasa .
Atha naṃ rājā disvā ‘‘ kasmā evarūpaṃ akāsī ’’ ti pucchi
M2.387 .Brāhmaṇo ‘‘ attano sīlaṃ vīmaṃsitukāmatāyā ’’ ti vatvā imā gāthā avoca –
118.
‘‘ Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ , sīlaṃ loke anuttaraṃ ;
Passa ghoraviso nāgo , sīlavāti na haññati .
119.
‘‘ Sohaṃ
P2.430 sīlaṃ samādissaṃ , loke anumataṃ sivaṃ ;Ariyavuttisamācāro , yena vuccati sīlavā .
120.
‘‘ Ñātīnañca piyo hoti , mittesu ca virocati ;
Kāyassa bhedā sugatiṃ , upapajjati sīlavā ’’ ti .
Tattha sīlan ti ācāro .
Kirāti anussavatthe nipāto .
Kalyāṇan ti sobhanaṃ ,‘‘ sīlaṃ kireva kalyāṇan ’’ ti evaṃ paṇḍitā vadantīti attho .
Passāti attānameva vadati .
Na haññatīti parampi na viheṭheti , parehipi na viheṭhīyati .
Samādissan ti samādiyissāmi .
Anumataṃ sivan ti ‘‘ khemaṃ nibbhayan ’’ ti evaṃ paṇḍitehi sampaṭicchitaṃ .
Yena vuccatīti yena sīlena sīlavā puriso ariyānaṃ buddhādīnaṃ paṭipattiṃ samācaranto ‘‘ ariyavuttisamācāro ’’ ti vuccati , tamahaṃ samādiyissāmīti attho .
Virocatīti pabbatamatthake aggikkhandho viya virocati .
Evaṃ bodhisatto tīhi gāthāhi sīlassa vaṇṇaṃ pakāsento rañño dhammaṃ desetvā ‘‘ mahārāja , mama gehe pitu santakaṃ mātu santakaṃ attanā uppāditaṃ tayā dinnañca bahu dhanaṃ atthi
V2.355 , pariyanto nāma na paññāyati , ahaṃ pana sīlaṃ vīmaṃsanto heraññikaphalakato kahāpaṇe gaṇhiṃ .Idāni mayā imasmiṃ loke jātigottakulapadesānaṃ lāmakabhāvo , sīlasseva ca jeṭṭhakabhāvo ñāto , ahaṃ pabbajissāmi , pabbajjaṃ me anujānāhī ’’ ti anujānāpetvā raññā punappunaṃ yāciyamānopi nikkhamma himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā
M2.388 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā sīlavīmaṃsako purohito brāhmaṇo ahameva ahosin ’’ ti .
Sīlavīmaṃsakajātakavaṇṇanā dasamā .
Abbhantaravaggo catuttho .
Tassuddānaṃ –
Duma kaṃsavaruttamabyagghamigā , maṇayo maṇi sālukamavhayano ;
Anusāsaniyopi ca macchavaro , maṇikuṇḍalakena kirena dasāti .