[282]2. Seyyajātakavaṇṇanā
Seyyaṃso
V2.329 seyyaso hotīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kosalarañño amaccaṃ ārabbha kathesi .So kira rañño bahūpakāro sabbakiccanipphādako ahosi .
Rājā ‘‘ bahūpakāro me ayan ’’ ti tassa mahantaṃ yasaṃ adāsi .
Taṃ asahamānā aññe rañño pesuññaṃ upasaṃharitvā taṃ paribhindiṃsu .
Rājā tesaṃ vacanaṃ saddahitvā dosaṃ anupaparikkhitvāva taṃ sīlavantaṃ niddosaṃ saṅkhalikabandhanena bandhāpetvā bandhanāgāre pakkhipāpesi .
So tattha ekako vasanto sīlasampattiṃ nissāya cittekaggataṃ labhitvā ekaggacitto saṅkhāre sammasitvā sotāpattiphalaṃ pāpuṇi .
Athassa rājā aparabhāge niddosabhāvaṃ ñatvā saṅkhalikabandhanaṃ bhindāpetvā purimayasato mahantataraṃ yasaṃ adāsi .
So ‘‘ satthāraṃ vandissāmī ’’ ti bahūni mālāgandhādīni ādāya vihāraṃ gantvā tathāgataṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi .
Satthā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto ‘‘ anattho kira te uppannoti assumhā ’’ ti āha .
‘‘ Āma , bhante , uppanno , ahaṃ pana tena anatthena atthaṃ akāsiṃ , bandhanāgāre nisīditvā sotāpattiphalaṃ nibbattesin ’’ ti .
Satthā ‘‘ na kho , upāsaka , tvaññeva anatthena atthaṃ āhari , porāṇakapaṇḍitāpi attano anatthena atthaṃ āhariṃ suyevā ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni
M2.360 uggaṇhitvā pitu accayena rajje patiṭṭhāya dasa rājadhamme akopetvā dānaṃ deti , pañca sīlāni rakkhatiP2.401 , uposathakammaṃ karoti .Athasseko amacco antepure padussi .
Pādamūlikādayo ñatvā ‘‘ asukaamacco antepure paduṭṭho ’’ ti rañño ārocesuṃ .
Rājā pariggaṇhanto yathāsabhāvato ñatvā pakkosāpetvā ‘‘ mā maṃ ito paṭṭhāya upaṭṭhāhī ’’ ti nibbisayaṃ akāsi .
So gantvā aññataraṃ sāmantarājānaṃ upaṭṭhahīti sabbaṃ vatthu heṭṭhā mahāsīlavajātake ( jā .1.1.51) kathitasadisameva .
Idhāpi so rājā tikkhattuṃ vīmaṃsitvā tassa amaccassa vacanaṃ saddahitvā ‘‘ bārāṇasirajjaṃ gaṇhissāmī ’’ ti mahantena parivārena rajjasīmaṃ pāpuṇi .
Bārāṇasirañño sattasatamattā mahāyodhā taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘ deva , asuko nāma kira rājā bārāṇasirajjaṃ gaṇhissāmī ’ ti janapadaṃ bhindanto āgacchati , ettheva naṃ gantvā gaṇhissāmā ’’ ti āhaṃsu .
‘‘ Mayhaṃ paravihiṃsāya laddhena rajjena kiccaṃ natthi , mā kiñci karitthā ’’ ti ?
Corarājā
V2.330 āgantvā nagaraṃ parikkhipi , puna amaccā rājānaṃ upasaṅkamitvā ‘‘ deva , mā evaṃ karittha , gaṇhissāma nan ’’ ti āhaṃsu .Rājā ‘‘ na labbhā kiñci kātuṃ , nagaradvārāni vivarathā ’’ ti vatvā sayaṃ amaccagaṇaparivuto mahātale rājapallaṅke nisīdi .
Corarājā catūsu dvāresu manusse pothento nagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ abhiruyha amaccaparivutaṃ rājānaṃ gāhāpetvā saṅkhalikāhi bandhāpetvā bandhanāgāre pakkhipāpesi .
Rājā bandhanāgāre nisinnova corarājānaṃ mettāyanto mettajjhānaṃ uppādesi .
Tassa mettānubhāvena corarañño kāye ḍāho uppajji , sakalasarīraṃ yamakaukkāhi jhāpiyamānaṃ viya jātaṃ .
So mahādukkhābhitunno ‘‘ kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti pucchi .
‘‘ Tumhe sīlavantaṃ rājānaṃ bandhanāgāre pakkhipetha , tena vo idaṃ dukkhaṃ uppannaṃ bhavissatī ’’ ti .
So gantvā bodhisattaṃ khamāpetvā ‘‘ tumhākaṃ rajjaṃ tumhākameva hotū ’’ ti rajjaṃ tasseva
P2.402 niyyādetvā ‘‘ ito paṭṭhāya tumhākaṃ paccatthiko me bhāro hotū ’’ ti vatvā paduṭṭhāmaccassa rājāṇaṃ kāretvā attano nagarameva gato .Bodhisatto alaṅkatamahātale samussitasetacchatte rājapallaṅke nisinno amaccehi saddhiṃ sallapanto purimā dvegāthā avoca –
94.
‘‘ Seyyaṃso
M2.361 seyyaso hoti , yo seyyamupasevati ;Ekena sandhiṃ katvāna , sataṃ vajjhe amocayiṃ .
95.
‘‘ Tasmā sabbena lokena , sandhiṃ katvāna ekato ;
Pecca saggaṃ nigaccheyya , idaṃ suṇātha kāsiyā ’’ ti .
Tattha seyyaṃso seyyaso hoti , yo seyyamupasevatīti anavajjauttamadhammasaṅkhāto seyyo aṃso koṭṭhāso assāti seyyaṃso , kusaladhammanissitapuggalo .
Yo punappunaṃ taṃ seyyaṃ kusaladhammabhāvanaṃ kusalābhirataṃ vā uttamapuggalamupasevati , so seyyaso hoti pāsaṃsataro ceva uttaritaro ca hoti .
Ekena sandhiṃ katvāna , sataṃ vajjhe amocayin ti tadamināpi cetaṃ veditabbaṃ – ahañhi seyyaṃ mettābhāvanaṃ upasevanto tāya mettābhāvanāya ekena coraraññā sandhiṃ santhavaṃ katvā mettābhāvanaṃ bhāvetvā tumhe satajane vajjhe amocayiṃ .
Dutiyagāthāya attho – yasmā ahaṃ ekena saddhiṃ ekato mettābhāvanāya sandhiṃ katvā tumhe vajjhappatte satajane mocayiṃ , tasmā veditabbamevetaṃ , tasmā sabbena lokena saddhiṃ mettābhāvanāya
V2.331 sandhiṃ katvā ekato puggalo pecca paraloke saggaṃ nigaccheyya .Mettāya hi upacāraṃ kāmāvacare paṭisandhiṃ deti , appanā brahmaloke .
Idaṃ mama vacanaṃ sabbepi tumhe kāsiraṭṭhavāsino suṇāthāti .
Evaṃ mahāsatto mahājanassa mettābhāvanāya guṇaṃ vaṇṇetvā dvādasayojanike bārāṇasinagare setacchattaṃ pahāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbaji .
Satthā
P2.403 sammāsambuddho hutvā tatiyaṃ gāthamāha – 96.
‘‘ Idaṃ vatvā mahārājā , kaṃso bārāṇasiggaho ;
Dhanuṃ kaṇḍañca nikkhippa , saṃyamaṃ ajjhupāgamī ’’ ti .
Tattha mahanto rājāti mahārājā .
Kaṃsoti tassa nāmaṃ .
Bārāṇasiṃ gahetvā ajjhāvasanato bārāṇasiggaho .
So rājā idaṃ vacanaṃ vatvā dhanu ñca sarasaṅkhātaṃ kaṇḍañca nikkhippa ohāya chaḍḍetvā sīlasaṃyamaṃ
M2.362 upagato pabbajito , pabbajitvā ca pana jhānaṃ uppādetvā aparihīnajjhāno brahmaloke uppannoti .Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā corarājā ānando ahosi , bārāṇasirājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Seyyajātakavaṇṇanā dutiyā .