[171]1. Kalyāṇadhammajātakavaṇṇanā
Kalyāṇadhammoti
V2.52 idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ badhirasassuṃ ārabbha kathesi .Sāvatthiyañhi eko kuṭumbiko saddho pasanno tisaraṇagato pañcasīlena samannāgato .
So ekadivasaṃ bahūni sappiādīni bhesajjāni ceva pupphagandhavatthādīni ca gahetvā ‘‘ jetavane satthu santike dhammaṃ sossāmī ’’ ti agamāsi .
Tassa tattha gatakāle sassu khādanīyabhojanīyaṃ gahetvā dhītaraṃ daṭṭhukāmā taṃ gehaṃ agamāsi , sā ca thokaṃ badhiradhātukā hoti .
Sā dhītarā saddhiṃ bhuttabhojanā
M2.58 bhattasammadaṃ vinodayamānā dhītaraṃ pucchi –‘‘ kiṃ , amma , bhattā te sammodamāno avivadamāno piyasaṃvāsaṃ vasatī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ , amma , kathetha yādiso tumhākaṃ jāmātā sīlena ceva ācārasampadāya ca , tādiso pabbajitopi dullabho ’’ ti .
Upāsikā dhītu vacanaṃ sādhukaṃ asallakkhetvā ‘‘ pabbajito ’’ ti padameva gahetvā ‘‘ amma , kasmā te bhattā pabbajito ’’ ti mahāsaddaṃ akāsi .
Taṃ sutvā sakalagehavāsino ‘‘ amhākaṃ kira kuṭumbiko pabbajito ’’ ti viraviṃsu .
Tesaṃ saddaṃ sutvā dvārena sañcarantā ‘‘ kiṃ nāma kiretan ’’ ti pucchiṃsu .
‘‘ Imasmiṃ kira gehe kuṭumbiko pabbajito ’’ ti .
Sopi kho kuṭumbiko dasabalassa dhammaṃ sutvā vihārā nikkhamma nagaraṃ pāvisi .
Atha naṃ antarāmaggeyeva eko puriso disvā ‘‘ samma , tvaṃ kira pabbajitoti tava gehe puttadāraparijano paridevatī ’’ ti āha .
Athassa
P2.64 etadahosi –‘‘ ayaṃ apabbajitameva kira maṃ ‘ pabbajito ’ ti vadati , uppanno kho pana me kalyāṇasaddo na antaradhāpetabbo , ajjeva mayā pabbajituṃ vaṭṭatī ’’ ti tatova nivattitvā satthu santikaṃ gantvā ‘‘ kiṃ nu kho , upāsaka , idāneva buddhupaṭṭhānaṃ katvā gantvā idāneva paccāgatosī ’’ ti vutte tamatthaṃ ārocetvā ‘‘ bhante , kalyāṇasaddo nāma uppanno na antaradhāpetuṃ vaṭṭati , tasmā pabbajitukāmo hutvā āgatomhī ’’ ti āha .
So pabbajjañca upasampadañca labhitvā sammā paṭipanno nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Idaṃ kira kāraṇaṃ bhikkhusaṅghe pākaṭaṃ jātaṃ .
Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , asuko nāma kuṭumbiko ‘ uppanno kalyāṇasaddo
V2.53 na antaradhāpetabbo ’ ti pabbajitvā idāni arahattaṃ patto ’’ ti .Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ bhikkhave , porāṇakapaṇḍitāpi ‘ uppanno kalyāṇasaddo virādhetuṃ na vaṭṭatī ’ ti pabbajiṃsuyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto pitu accayena seṭṭhiṭṭhānaṃ pāpuṇi .
So ekadivasaṃ nivesanā nikkhamitvā rājupaṭṭhānaṃ agamāsi .
Athassa sassu ‘‘ dhītaraṃ passissāmī ’’ ti taṃ gehaṃ agamāsi , sā thokaṃ badhiradhātukāti sabbaṃ
M2.59 paccuppannavatthusadisameva .Taṃ pana rājupaṭṭhānaṃ gantvā attano gharaṃ āgacchantaṃ disvā eko puriso ‘‘ tumhe kira pabbajitāti tumhākaṃ gehe mahāparidevo pavattatī ’’ ti āha .
Bodhisatto ‘‘ uppanno kalyāṇasaddo nāma na antaradhāpetuṃ vaṭṭatī ’’ ti tatova nivattitvā rañño santikaṃ gantvā ‘‘ kiṃ , mahāseṭṭhi , idāneva gantvā puna āgatosī ’’ ti vutte ‘‘ deva , gehajano kira maṃ apabbajitameva ‘ pabbajito ’ ti vatvā paridevati , uppanno kho pana kalyāṇasaddo na antaradhāpetabbo , pabbajissāmahaṃ , pabbajjaṃ me anujānāhī ’’ ti etamatthaṃ pakāsetuṃ imā gāthā āha –
41.
‘‘ Kalyāṇadhammoti
P2.65 yadā janinda , loke samaññaṃ anupāpuṇāti ;Tasmā na hiyyetha naro sapañño , hiriyāpi santo ghuramādiyanti .
42.
‘‘ Sāyaṃ samaññā idha majja pattā , kalyāṇadhammoti janinda loke ;
Tāhaṃ samekkhaṃ idha pabbajissaṃ , na hi matthi chando idha kāmabhoge ’’ ti .
Tattha kalyāṇadhammoti sundaradhammo .
Samaññaṃ anupāpuṇātīti yadā sīlavā kalyāṇadhammo pabbajitoti idaṃ paññattivohāraṃ pāpuṇāti .
Tasmā na hiyyethāti tato sāmaññato na parihāyetha .
Hiriyāpi santo dhuramādiyantīti , mahārāja , sappurisā nāma ajjhattasamuṭṭhitāya hiriyā bahiddhasamuṭṭhitena ottappenapi etaṃ pabbajitadhuraṃ gaṇhanti .
Idha majja pattāti idha mayā ajja pattā .
Tāhaṃ samekkhan ti taṃ ahaṃ guṇavasena laddhasamaññaṃ samekkhanto passanto .
Na hi matthi chandoti na hi me atthi chando .
Idha kāmabhogeti imasmiṃ loke kilesakāmavatthukāmaparibhogehi .
Bodhisatto
V2.54 evaṃ vatvā rājānaṃ pabbajjaṃ anujānāpetvā himavantapadesaṃ gantvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi .Satthā
M2.60 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā rājā ānando ahosi , bārāṇasiseṭṭhi pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kalyāṇadhammajātakavaṇṇanā paṭhamā .