[152]2. Siṅgālajātakavaṇṇanā
Asamekkhitakammantan ti
V2.5 idaṃ satthā kūṭāgārasālāyaṃ viharanto vesālivāsikaṃ ekaṃ nhāpitaputtaṃ ārabbha kathesi .Tassa kira pitā rājūnaṃ rājorodhānaṃ rājakumārānaṃ rājakumārikānañca massukaraṇakesasaṇṭhapanaaṭṭhapadaṭṭhapanādīni sabbakiccāni karoti saddho pasanno tisaraṇagato samādinnapañcasīlo , antarantare satthu dhammaṃ suṇanto kālaṃ vītināmeti .
So ekasmiṃ divase rājanivesane kammaṃ kātuṃ gacchanto attano puttaṃ gahetvā gato .
So tattha ekaṃ devaccharāpaṭibhāgaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ licchavikumārikaṃ disvā kilesavasena paṭibaddhacitto hutvā pitarā saddhiṃ rājanivesanā nikkhamitvā ‘‘ etaṃ kumārikaṃ labhamāno jīvissāmi , alabhamānassa me ettheva maraṇan ’’ ti āhārupacchedaṃ katvā mañcakaṃ parissajitvā nipajji .
Atha naṃ pitā upasaṅkamitvā ‘‘ tāta , avatthumhi chandarāgaṃ mā kari , hīnajacco tvaṃ nhāpitaputto , licchavikumārikā khattiyadhītā jātisampannā , na sā tuyhaṃ anucchavikā , aññaṃ te jātigottehi sadisaṃ kumārikaṃ ānessāmī ’’ ti āha .
So pitu kathaṃ na gaṇhi .
Atha naṃ mātā bhātā bhaginī cūḷapitā cūḷamātāti sabbepi ñātakā ceva mittasuhajjā ca sannipatitvā saññāpentāpi saññāpetuṃ nāsakkhiṃsu .
So tattheva sussitvā parisussitvā jīvitakkhayaṃ pāpuṇi .
Athassa pitā sarīrakiccapetakiccāni katvā tanusoko
P2.6 ‘‘ satthāraṃ vandissāmī ’’ ti bahuṃ gandhamālāvilepanaṃ gahetvā mahāvanaṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘ kiṃ nu kho , upāsaka , bahūni divasāni na dissasī ’’ ti vutte tamatthaṃ ārocesi .Satthā ‘‘ na kho , upāsaka , idāneva tava putto avatthusmiṃ
M2.6 chandarāgaṃ uppādetvā vināsaṃ pāpuṇi , pubbepi pattoyevā ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese sīhayoniyaṃ nibbatti .
Tassa cha kaniṭṭhabhātaro ekā ca bhaginī ahosi , sabbepi kañcanaguhāyaṃ vasanti .
Tassā pana guhāya avidūre rajatapabbate ekā phalikaguhā atthi , tattheko siṅgālo vasati .
Aparabhāge sīhānaṃ mātāpitaro kālamakaṃsu .
Te bhaginiṃ sīhapotikaṃ kañcanaguhāyaṃ ṭhapetvā gocarāya pakkamitvā maṃsaṃ āharitvā tassā denti .
So siṅgālo taṃ sīhapotikaṃ disvā paṭibaddhacitto ahosi .
Tassā pana mātāpitūnaṃ dharamānakāle okāsaṃ nālattha , so sattannampi tesaṃ gocarāya pakkantakāle phalikaguhāya otaritvā kañcanaguhāya dvāraṃ gantvā sīhapotikāya
V2.6 purato lokāmisapaṭisaṃyuttaṃ evarūpaṃ rahassakathaṃ kathesi –‘‘ sīhapotike , ahampi catuppado , tvampi catuppadā , tvaṃ me pajāpatī hohi , ahaṃ te pati bhavissāmi , te mayaṃ samaggā sammodamānā vasissāma , tvaṃ ito paṭṭhāya maṃ kilesavasena saṅgaṇhāhī ’’ ti .
Sā tassa vacanaṃ sutvā cintesi –
‘‘ ayaṃ siṅgālo catuppadānaṃ antare hīno paṭikuṭṭho caṇḍālasadiso , mayaṃ uttamarājakulasammatā , esa kho mayā saddhiṃ asabbhiṃ ananucchavikaṃ kathaṃ katheti , ahaṃ evarūpaṃ kathaṃ sutvā jīvitena kiṃ karissāmi , nāsāvātaṃ sannirujjhitvā marissāmī ’’ ti .
Athassā etadahosi –
‘‘ mayhaṃ evameva maraṇaṃ ayuttaṃ , bhātikā tāva me āgacchantu , tesaṃ kathetvā
P2.7 marissāmī ’’ ti .Siṅgālopi tassā santikā paṭivacanaṃ alabhitvā ‘‘ idāni esā mayhaṃ kujjhatī ’’ ti domanassappatto phalikaguhāyaṃ pavisitvā nipajji .
Atheko sīhapotako mahiṃsavāraṇādīsu aññataraṃ vadhitvā maṃsaṃ khāditvā bhaginiyā bhāgaṃ āharitvā ‘‘ amma , maṃsaṃ khādassū ’’ ti āha .
‘‘ Bhātika , nāhaṃ maṃsaṃ khādāmi , marissāmī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ kāraṇā ’’ ti ?
Sā taṃ pavattiṃ ācikkhi .
‘‘ Idāni kahaṃ so siṅgālo ’’ ti ca vutte phalikaguhāyaṃ nipannaṃ siṅgālaṃ ‘‘ ākāse nipanno ’’ ti maññamānā ‘‘ bhātika , kiṃ na passasi , eso rajatapabbate ākāse nipanno ’’ ti .
Sīhapotako tassa phalikaguhāyaṃ nipannabhāvaṃ ajānanto ‘‘ ākāse nipanno ’’ ti saññī
M2.7 hutvā ‘‘ māressāmi nan ’’ ti sīhavegena pakkhanditvā phalikaguhaṃ hadayeneva pahari .So hadayena phalitena tattheva jīvitakkhayaṃ patvā pabbatapāde pati .
Athāparo āgacchi , sā tassapi tatheva kathesi .
Sopi tatheva katvā jīvitakkhayaṃ patvā pabbatapāde pati .
Evaṃ chasupi bhātikesu matesu sabbapacchā bodhisatto āgacchi .
Sā tassapi taṃ kāraṇaṃ ārocetvā ‘‘ idāni so kuhin ’’ ti vutte ‘‘ eso rajatapabbatamatthake ākāse nipanno ’’ ti āha .
Bodhisatto cintesi –
‘‘ siṅgālānaṃ ākāse patiṭṭhā nāma natthi , phalikaguhāyaṃ nipannako bhavissatī ’’ ti .
So pabbatapādaṃ otaritvā cha bhātike mate disvā ‘‘ ime attano bālatāya pariggaṇhanapaññāya abhāvena phalikaguhabhāvaṃ ajānitvā hadayena paharitvā matā bhavissanti , asamekkhitvā atituritaṃ karontānaṃ kammaṃ nāma evarūpaṃ hotī ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –
3.
‘‘ Asamekkhitakammantaṃ , turitābhinipātinaṃ ;
Sāni kammāni tappenti , uṇhaṃvajjhohitaṃ mukhe ’’ ti .
Tattha
V2.7P2.8 asamekkhitakammantaṃ , turitābhinipātinan ti yo puggalo yaṃ kammaṃ kattukāmo hoti , tattha dosaṃ asamekkhitvā anupadhāretvā turito hutvā vegeneva taṃ kammaṃ kātuṃ abhinipatati pakkhandati paṭipajjati , taṃ asamekkhitakammantaṃ turitābhinipātinaṃ evaṃ sāni kammāni tappenti , socenti kilamenti .Yathā kiṃ ?
Uṇhaṃvajjhohitaṃ mukheti , yathā bhuñjantena ‘‘ idaṃ sītalaṃ idaṃ uṇhan ’’ ti anupadhāretvā uṇhaṃ ajjhoharaṇīyaṃ mukhe ajjhoharitaṃ ṭhapitaṃ mukhampi kaṇṭhampi kucchimpi dahati soceti kilameti , evaṃ tathārūpaṃ puggalaṃ sāni kammāni tappenti .
Iti so sīho imaṃ gāthaṃ vatvā ‘‘ mama bhātikā anupāyakusalatāya ‘ siṅgālaṃ māressāmā ’ ti ativegena pakkhanditvā sayaṃ matā , ahaṃ pana evarūpaṃ akatvā siṅgālassa phalikaguhāyaṃ nipannasseva hadayaṃ phālessāmī ’’ ti siṅgālassa ārohanaorohanamaggaṃ sallakkhetvā tadabhimukho hutvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadi , pathaviyā saddhiṃ ākāsaṃ ekaninnādaṃ ahosi .
Siṅgālassa phalikaguhāyaṃ nipannasseva sītatasitassa hadayaṃ phali , so tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi .
Satthā
M2.8 ‘‘ evaṃ so siṅgālo sīhanādaṃ sutvā jīvitakkhayaṃ patto ’’ ti vatvā abhisambuddho hutvā dutiyaṃ gāthamāha – 4.
‘‘ Sīho ca sīhanādena , daddaraṃ abhinādayi ;
Sutvā sīhassa nigghosaṃ , siṅgālo daddare vasaṃ ;
Bhīto santāsamāpādi , hadayañcassa apphalī ’’ ti .
Tattha sīhoti cattāro sīhā – tiṇasīho , paṇḍusīho , kāḷasīho , surattahatthapādo kesarasīhoti .
Tesu kesarasīho idha adhippeto .
Daddaraṃ abhinādayīti tena asanipātasaddasadisena bheravatarena sīhanādena taṃ rajatapabbataṃ abhinādayi ekaninnādaṃ akāsi .
Daddare vasan ti phalikamissake rajatapabbate vasanto .
Bhīto santāsamāpādīti maraṇabhayena bhīto cittutrāsaṃ āpādi .
Hadayañcassa apphalīti tena cassa bhayena hadayaṃ phalīti .
Evaṃ
V2.8P2.9 sīho siṅgālaṃ jīvitakkhayaṃ pāpetvā bhātaro ekasmiṃ ṭhāne paṭicchādetvā tesaṃ matabhāvaṃ bhaginiyā ācikkhitvā taṃ samassāsetvā yāvajīvaṃ kañcanaguhāyaṃ vasitvā yathākammaṃ gato .Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi .
‘‘ Tadā siṅgālo nhāpitaputto ahosi , sīhapotikā licchavikumārikā , cha kaniṭṭhabhātaro aññataratherā ahesuṃ , jeṭṭhabhātikasīho pana ahameva ahosin ’’ ti .
Siṅgālajātakavaṇṇanā dutiyā .