[235]5. Vacchanakhajātakavaṇṇanā
Sukhā
V2.194M2.212 gharā vacchanakhāti idaṃ satthā jetavane viharanto rojamallaṃ ārabbha kathesi .So kirāyasmato ānandassa gihisahāyo .
So ekadivasaṃ āgamanatthāya therassa sāsanaṃ pāhesi , thero satthāraṃ āpucchitvā agamāsi .
So theraṃ nānaggarasabhojanaṃ bhojetvā ekamantaṃ nisinno therena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā theraṃ gihibhogehi pañcahi kāmaguṇehi nimantento ‘‘ bhante ānanda , mama gehe pahūtaṃ saviññāṇakaaviññāṇakaratanaṃ , idaṃ majjhe bhinditvā tuyhaṃ dammi , ehi ubho agāraṃ ajjhāvasāmā ’’ ti .
Thero tassa kāmaguṇesu ādīnavaṃ kathetvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ gantvā ‘‘ diṭṭho te , ānanda , rojo ’’ ti satthārā pucchito ‘‘ āma , bhante ’’ ti vatvā ‘‘ kimassa kathesī ’’ ti vutte ‘‘ bhante , maṃ rojo gharāvāsena nimantesi , athassāhaṃ gharāvāse ceva kāmaguṇesu ca ādīnavaṃ kathesin ’’ ti .
Satthā ‘‘ na kho , ānanda , rojo mallo idāneva pabbajite gharāvāsena nimantesi , pubbepi nimantesiyevā ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte
P2.232 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto aññatarasmiṃ nigamagāme brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantapadese ciraṃ vasitvā loṇambilasevanatthāya bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase bārāṇasiṃ pāvisi .Athassa bārāṇasiseṭṭhi ācāravihāre pasīditvā gehaṃ netvā bhojetvā uyyāne vasanatthāya paṭiññaṃ gahetvā taṃ paṭijagganto uyyāne vasāpesi .
Te aññamaññaṃ uppannasinehā ahesuṃ .
Athekadivasaṃ bārāṇasiseṭṭhi bodhisatte pemavissāsavasena evaṃ cintesi –
‘‘ pabbajjā nāma dukkhā , mama sahāyaṃ vacchanakhaparibbājakaṃ uppabbājetvā sabbaṃ vibhavaṃ majjhe bhinditvā tassa datvā dvepi samaggavāsaṃ vasissāmā ’’ ti .
So ekadivasaṃ bhattakiccapariyosāne tena saddhiṃ madhurapaṭisanthāraṃ katvā ‘‘ bhante vacchanakha , pabbajjā nāma dukkhā , sukho gharāvāso , ehi ubho samaggā kāme paribhuñjantā vasāmā ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –
169.
‘‘ Sukhā
M2.213 gharā vacchanakha , sahiraññā sabhojanā ;Yattha bhutvā pivitvā ca , sayeyyātha anussuko ’’ ti .
Tattha
V2.195 sahiraññāti sattaratanasampannā .Sabhojanāti bahukhādanīyabhojanīyā .
Yattha bhutvā pivitvā cāti yesu sahiraññabhojanesu gharesu nānaggarasāni bhojanāni paribhuñjitvā nānāpānāni ca pivitvā .
Sayeyyātha anussukoti yesu alaṅkatasirisayanapiṭṭhe anussuko hutvā sayeyyāsi , te gharā nāma ativiya sukhāti .
Athassa taṃ sutvā bodhisatto ‘‘ mahāseṭṭhi , tvaṃ aññāṇatāya kāmagiddho hutvā gharāvāsassa guṇaṃ , pabbajjāya ca aguṇaṃ kathesi , gharāvāsassa te aguṇaṃ kathessāmi , suṇāhi dānī ’’ ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha –
170.
‘‘ Gharā
P2.233 nānīhamānassa , gharā nābhaṇato musā ;Gharā nādinnadaṇḍassa , paresaṃ anikubbato ;
Evaṃ chiddaṃ durabhisambhavaṃ , ko gharaṃ paṭipajjatī ’’ ti .
Tattha gharā nānīhamānassāti niccakālaṃ kasigorakkhādikaraṇena anīhamānassa avāyamantassa gharā nāma natthi , gharāvāso na patiṭṭhātīti attho .
Gharā nābhaṇato musāti khettavatthuhiraññasuvaṇṇādīnaṃ atthāya amusābhaṇatopi gharā nāma natthi .
Gharā nādinnadaṇḍassa , paresaṃ anikubbatoti nādinnadaṇḍassāti aggahitadaṇḍassa , nikkhittadaṇḍassa paresaṃ anikubbato gharā nāma natthi .
Yo pana ādinnadaṇḍo hutvā paresaṃ dāsakammakarādīnaṃ tasmiṃ tasmiṃ aparādhe aparādhānurūpaṃ vadhabandhanachedanatāḷanādivasena karoti , tasseva gharāvāso saṇṭhahatīti attho .
Evaṃ chiddaṃ durabhisambhavaṃ , ko gharaṃ paṭipajjatīti taṃ dāni evaṃ etesaṃ īhanādīnaṃ akaraṇe sati tāya tāya parihāniyā chiddaṃ karaṇepi sati niccameva kātabbato durabhisambhavaṃ durārādhanīyaṃ , niccaṃ karontassapi vā durabhisambhavameva duppūraṃ gharāvāsaṃ ‘‘ ahaṃ nipparitasso hutvā ajjhāvasissāmī ’’ ti ko paṭipajjatīti .
Evaṃ mahāsatto gharāvāsassa dosaṃ kathetvā uyyānameva agamāsi .
Satthā
M2.214 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā bārāṇasiseṭṭhi rojo mallo ahosi , vacchanakhaparibbājako pana ahameva ahosin ’’ ti .
Vacchanakhajātakavaṇṇanā pañcamā .