[158]8. Suhanujātakavaṇṇanā
Nayidaṃ
M2.27 visamasīlenāti idaṃ satthā jetavane viharanto dve caṇḍabhikkhū ārabbha kathesi .Tasmiñhi samaye jetavanepi eko bhikkhu caṇḍo ahosi pharuso sāhasiko janapadepi .
Athekadivasaṃ jānapado bhikkhu kenacideva karaṇīyena jetavanaṃ agamāsi , sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca tassa caṇḍabhāvaṃ jānanti .
‘‘ Tesaṃ dvinnaṃ caṇḍānaṃ kalahaṃ passissāmā ’’ ti kutūhalena taṃ bhikkhuṃ jetavanavāsikassa pariveṇaṃ pahiṇiṃsu .
Te ubhopi caṇḍā aññamaññaṃ disvāva piyasaṃvāsaṃ saṃsandiṃsu samiṃsu , hatthapādapiṭṭhisambāhanādīni akaṃsu .
Dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , caṇḍā bhikkhū aññesaṃ upari caṇḍā pharusā sāhasikā , aññamaññaṃ pana ubhopi samaggā sammodamānā piyasaṃvāsā jātā ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepete aññesaṃ caṇḍā pharusā sāhasikā , aññamaññaṃ pana samaggā sammodamānā piyasaṃvāsā ca ahesun ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa sabbatthasādhako atthadhammānusāsako amacco ahosi .
So pana rājā thokaṃ dhanalobhapakatiko , tassa
P2.31 mahāsoṇo nāma kūṭaasso atthi .Atha uttarāpathakā assavāṇijā pañca assasatāni ānesuṃ , assānaṃ āgatabhāvaṃ rañño ārocesuṃ .
Tato pubbe pana bodhisatto asse agghāpetvā
V2.25 mūlaṃ aparihāpetvā dāpesi .Rājā taṃ parihāyamāno aññaṃ amaccaṃ pakkosāpetvā ‘‘ tāta , asse agghāpehi , agghāpento ca paṭhamaṃ mahāsoṇaṃ yathā tesaṃ assānaṃ antaraṃ pavisati , tathā vissajjetvā asse ḍaṃsāpetvā vaṇite kārāpetvā dubbalakāle mūlaṃ hāpetvā asse agghāpeyyāsī ’’ ti āha .
So ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā tathā akāsi .
Assavāṇijā anattamanā hutvā tena katakiriyaṃ bodhisattassa ārocesuṃ .
Bodhisatto ‘‘ kiṃ pana tumhākaṃ nagare kūṭaasso natthī ’’ ti pucchi .
‘‘ Atthi sāmi , suhanu nāma kūṭaasso caṇḍo pharuso ’’ ti .
‘‘ Tena
M2.28 hi puna āgacchantā taṃ assaṃ āneyyāthā ’’ ti .Te ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇitvā puna āgacchantā taṃ kūṭassaṃ gāhāpetvā āgacchiṃsu .
Rājā ‘‘ assavāṇijā āgatā ’’ ti sutvā sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā asse oloketvā mahāsoṇaṃ vissajjāpesi .
Assavāṇijāpi mahāsoṇaṃ āgacchantaṃ disvā suhanuṃ vissajjāpesuṃ .
Te aññamaññaṃ patvā sarīrāni lehantā sammodamānā aṭṭhaṃsu .
Rājā bodhisattaṃ pucchi –
‘‘ passasi ime dve kūṭassā aññesaṃ caṇḍā pharusā sāhasikā , aññe asse ḍaṃsitvā gelaññaṃ pāpenti , idāni aññamaññaṃ pana sarīraṃ lehantā sammodamānā aṭṭhaṃsu , kiṃ nāmetan ’’ ti ?
Bodhisatto ‘‘ nayime , mahārāja , visamasīlā , samasīlā samadhātukā ca ete ’’ ti vatvā imaṃ gāthādvayamāha –
15.
‘‘ Nayidaṃ visamasīlena , soṇena suhanū saha ;
Suhanūpi tādisoyeva , yo soṇassa sagocaro .
16.
‘‘ Pakkhandinā
P2.32 pagabbhena , niccaṃ sandānakhādinā ;Sameti pāpaṃ pāpena , sameti asatā asan ’’ ti .
Tattha nayidaṃ visamasīlena , soṇena suhanū sahāti yaṃ idaṃ suhanu kūṭasso soṇena saddhiṃ pemaṃ karoti , idaṃ na attano visamasīlena , atha kho attano samasīleneva saddhiṃ karoti .
Ubhopi hete attano anācāratāya dussīlatāya samasīlā samadhātukā .
Suhanūpi tādisoyeva , yo soṇassa sagocaroti yādiso soṇo , suhanupi tādisoyeva , yo soṇassa sagocaro yaṃgocaro soṇo , sopi taṃgocaroyeva .
Yatheva hi soṇo assagocaro asse ḍaṃsentova carati , tathā suhanupi .
Iminā nesaṃ samānagocarataṃ dasseti .
Te
V2.26 pana ācāragocare ekato katvā dassetuṃ ‘‘ pakkhandinā ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha pakkhandināti assānaṃ upari pakkhandanasīlena pakkhandanagocarena .
Pagabbhenāti kāyapāgabbhiyādisamannāgatena dussīlena .
Niccaṃ sandānakhādināti sadā attano bandhanayottaṃ khādanasīlena khādanagocarena ca .
Sameti pāpaṃ pāpenāti etesu aññatarena pāpena saddhiṃ aññatarassa
M2.29 pāpaṃ dussīlyaṃ sameti .Asatā asan ti etesu aññatarena asatā anācāragocarasampannena saha itarassa asaṃ asādhukammaṃ sameti , gūthādīni viya gūthādīhi ekato saṃsandati sadisaṃ nibbisesameva hotīti .
Evaṃ vatvā ca pana bodhisatto ‘‘ mahārāja , raññā nāma atiluddhena na bhavitabbaṃ , parassa santakaṃ nāma nāsetuṃ na vaṭṭatī ’’ ti rājānaṃ ovaditvā asse agghāpetvā bhūtameva mūlaṃ dāpesi .
Assavāṇijā yathāsabhāvameva mūlaṃ labhitvā haṭṭhatuṭṭhā agamaṃsu .
Rājāpi bodhisattassa ovāde ṭhatvā yathākammaṃ gato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā dve assā ime dve duṭṭhabhikkhū ahesuṃ , rājā ānando , paṇḍitāmacco pana ahameva ahosin ’’ ti .
Suhanujātakavaṇṇanā aṭṭhamā .