[183]3. Vālodakajātakavaṇṇanā
Vālodakaṃ
V2.79 apparasaṃ nihīnan ti idaṃ satthā jetavane viharanto pañcasate vighāsāde ārabbha kathesi .Sāvatthiyaṃ kira pañcasatā upāsakā gharāvāsapalibodhaṃ puttadārassa niyyādetvā satthu
P2.96 dhammadesanaṃ suṇantā ekatova vicaranti .Tesu keci sotāpannā , keci sakadāgāmino , keci anāgāmino , ekopi puthujjano nāma natthi , satthāraṃ nimantentāpi te upāsake antokaritvāva nimantenti .
Tesaṃ pana dantakaṭṭhamukhodakavatthagandhamāladāyakā pañcasatā cūḷupaṭṭhākā vighāsādā hutvā vasanti .
Te bhuttapātarāsā niddāyitvā uṭṭhāya aciravatiṃ gantvā nadītīre unnadantā mallayuddhaṃ yujjhanti .
Te pana pañcasatā upāsakā appasaddā appanigghosā paṭisallānamanuyuñjanti .
Satthā tesaṃ vighāsādānaṃ uccāsaddaṃ sutvā ‘‘ kiṃ eso , ānanda , saddo ’’ ti theraṃ pucchitvā ‘‘ vighāsādasaddo , bhante ’’ ti vutte ‘‘ na kho , ānanda , ime vighāsādā idāneva vighāsaṃ khāditvā unnadanti , pubbepi unnadantiyeva , imepi upāsakā na idāneva sannisinnā , pubbepi sannisinnāyevā ’’ ti vatvā therena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto amaccakule nibbattitvā vayappatto rañño atthadhammānusāsako ahosi .
Athekasmiṃ kāle so rājā ‘‘ paccanto kupito ’’ ti sutvā pañcasate sindhave kappāpetvā caturaṅginiyā senāya gantvā paccantaṃ vūpasametvā bārāṇasimeva paccāgantvā ‘‘ sindhavā kilantā allarasameva nesaṃ muddikapānaṃ dethā ’’ ti āṇāpesi .
Sindhavā gandhapānaṃ pivitvā assasālaṃ gantvā attano attano ṭhānesu aṭṭhaṃsu .
Tesaṃ pana
M2.88 dinnāvasiṭṭhakaṃ apparasaṃ bahukasaṭaṃ ahosi .Manussā ‘‘ idaṃ kiṃ karomā ’’ ti rājānaṃ pucchiṃsu .
Rājā udakena madditvā makacipilotikāhi parissāvetvā ‘‘ ye gadrabhā sindhavānaṃ nivāpaṃ pahiṃsu , tesaṃ dāpethā ’’ ti dāpesi .
Gadrabhā kasaṭaudakaṃ pivitvā mattā hutvā viravantā rājaṅgaṇe vicariṃsu .
Rājā mahāvātapānaṃ vivaritvā rājaṅgaṇaṃ olokayamāno samīpe ṭhitaṃ bodhisattaṃ āmantetvā ‘‘ passa , ime
P2.97 gadrabhā kasaṭodakaṃ pivitvā mattā hutvā viravantā uppatantā vicaranti , sindhavakule jātasindhavā pana gandhapānaṃ pivitvā nissaddā sannisinnā na uppilavanti , kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha – 65.
‘‘ Vālodakaṃ apparasaṃ nihīnaṃ , pitvā mado jāyati gadrabhānaṃ ;
Imañca pitvāna rasaṃ paṇītaṃ , mado na sañjāyati sindhavānan ’’ ti .
Tattha
V2.80 vālodakan ti makacivālehi parissāvitaudakaṃ .‘‘ Vāludakan ’’ tipi pāṭho .
Nihīnan ti nihīnarasabhāvena nihīnaṃ .
Na sañjāyatīti sindhavānaṃ mado na jāyati , kiṃ nu kho kāraṇanti pucchi .
Athassa kāraṇaṃ ācikkhanto bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha –
66.
‘‘ Appaṃ pivitvāna nihīnajacco , so majjatī tena janinda puṭṭho ;
Dhorayhasīlī ca kulamhi jāto , na majjatī aggarasaṃ pivitvā ’’ ti .
Tattha tena janinda puṭṭhoti janinda uttamarāja yo nihīnajacco , tena nihīnajaccabhāvena puṭṭho majjati pamajjati .
Dhorayhasīlīti dhorayhasīlo dhuravahanakaācārena sampanno jātisindhavo .
Aggarasan ti sabbapaṭhamaṃ gahitaṃ muddikarasaṃ pivitvāpi na majjati .
Rājā bodhisattassa vacanaṃ sutvā gadrabhe rājaṅgaṇā nīharāpetvā tasseva ovāde ṭhito dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā pañcasatā
M2.89 gadrabhā ime vighāsādā ahesuṃ , pañcasatā sindhavā ime upāsakā , rājā ānando , paṇḍitāmacco pana ahameva ahosin ’’ ti .Vālodakajātakavaṇṇanā tatiyā .