**ပဒသိဒ္ဓိ**။ ။ဗဟုဒ္ဓိဟိသမာသ်ပြုလျှင် တဒ္ဓိတ် ဣက-ပစ္စည်းသက်၍ မဖြစ်၊ ထို့ကြောင့် “အညပဒတ္ထသမာသံ အကတာ”ဟု ဆိုသည်။ “အဋ္ဌ + အင်္ဂါနိ အဌင်္ဂါနိ”ဟု ရှေးဦးစွာ အသမာဟာရဒိဂုတွဲပြီးမှ တပုဒ်တည်းဖြစ်သောအခါ အဿတ္ထိအနက်၌ န္တိတ် ဣက-ပစ္စည်း သက်နိုင်သောကြောင့် “ အဋ္ဌင်္ဂါနိ အဿ သန္တိတိ အဋ္ဌင်္ဂိကောတိ ပသိဒ္ဓိ ဒဗ္ဗာ ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာ၌ “အဋ္ဌ+အင်္ဂါနိ အ”ဟု မဆိုဘဲ “အဋ္ဌင်္ဂါနိ အ” ဟု ဆိုသည်။
ဧဝံ၊ တူ။
သာဝဇ္ဇကတ္တဗ္ဗကိရိယာ သမုဋ္ဌာပကမိစ္ဆာကမ္မန္တပ္ပဟာနေန၊ အပြစ်နှင့်တကွဖြစ်သော ပြုထိုက်သော ကိစ္စ, အမူအရာကြိယာကို ကောင်းစွာဖြစ်စေတတ်သော မိစ္ဆာကမ္မန္တကို ပယ်နိုင်ခြင်းကြောင့်။
သမ္မာကမ္မန္တော၊ သမ္မာကမ္မန္တသည်။
နိရဝဇ္ဇ သမုဋ္ဌာပန ကိစ္စဝါ၊ အပြစ်မရှိသော အမှုကို ကောင်းစွာဖြစ်စေခြင်း ကိစ္စရှိသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
စ၊ သည်သာမကသေး။
သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ၊ သမ္မာကမ္မန္တနှင့် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို။
သမုဋ္ဌာပေန္တော ဧဝ၊ ကောင်းစွာ ဖြစ်စေလျက်သာ။
ပဝတ္တတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
သမုဋ္ဌာပန လက္ခဏောတိ၊ ဟူ၍။
(သင်္ဂဟကာရေန) ဝုတ္တော၊ ဝါ၊ တနည်း။ မုသာဝါဒါဒီဟိ၊ မုသာဝွဒ အစရှိသည်တို့မှ။ ဝိရမဏကာလေ၊ ရှောင်ကြဉ်ရာအခါ၌. ဝိရတိယော၊ ဝိရတိတို့ကို၎င်း။ သုဘာသိတာဒိ ဝါစာဘာသနာဒိကာလေ၊ သုဘာသိတ အစရှိသော စကားကို ပြောဆိုရာ အစရှိသော အခါ၌။ စေတနာယော စ၊ စေတနာတို့ကို၎င်း။ ယောဇေတဗ္ဗာ၊ ယှဉ်စေထိုက်ကုန်၏။
မဂ္ဂက္ခဏေ၊ မဂ်ခဏ၌။
ဝိရတိယောဝ၊ ဝိရတီတို့ချည်းသာ။
(ဧဝဖင့် စေတနာကိုကန့်)။
(ဟောန္တိ)၊
(ကသ္မာ) စေတနာနံ၊ စေတနာတို့၏။
အမဂ္ဂင်္ဂတ္တာ၊ မဂ္ဂင် မဟုတ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
ဧကဿ၊ တခုတည်းသော။
ဉာဏဿ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟူသော ဉာဏ်၏။
ဒုက္ခာဒိဉာဏတာ ဝိယ၊ ဒုက္ခ အစရှိသည်ကို သိတတ်သောဉာဏ်၏ အဖြစ်ကဲ့သို့၎င်း။
ဧကာယ၊ တခုသော။
ဝိရတိယာ၊ ဝိရတိ၏။
မသာဝါဒါဒိဝိရတိဘာဝေါ ဝိယ စ၊ မုသာဝါဒိဒိဝိရတိ၏ အဖြစ်ကဲ့သို့၎င်း။
(တထာ၊ တူ)။
ဧကာယ၊ တခုတည်းသော။
စေတနာယ၊ စေတနာ၏။
သမ္မာဝါစာဒိ ကိစ္စတ္တယသာဓနသဘာဝါဘာဝါ၊ သမ္မာဝါစာ အစရှိသော ကိစ္စ ၃ ပါး အပေါင်းကို ပြီးစေခြင်းသဘော၏ မရှိခြင်းကြောင့်။
ဝါ၊ မရှိသည့်အတွက်။
သမ္မာဝါစာဒိဘာဝါသိဒ္ဓိတော၊ သမ္မာဝါစာ အစရှိသည်၏ အဖြစ်၏ မပြီးစီခြင်းကြောင့်၎င်း။
**စေတနာနံ အမဂ္ဂင်္ဂတ္တာ**။ ။ဤဟိတ်၏ တွဲဘက်ဟိတ်တို့ကား သမ္မာဝါစာ၊ ဘာဝါ- သိဒ္ဓိတော တံ သိဒ္ဓိယယူ အင်္ဂဣယက္ကာ သိဒ္ဓိတော စ-တည်း၊ ထို့ကြောင့်“ပဓာနအားဖြင့် ဟိတ်၃-ပါးသာ”ဟုမှတ်ပါ၊သမ္မာဝါစာဒိကိစ္စတ္တယသာနေသဘာဝါဘာဝါကား-သမ္မာဝါစာ- ဝိဘာဝါသိဒ္ဓိတော၏ အကူဟိတ်တည်း၊ဝိယ ၂-ခုကား ထိုအကူဟိတ်၏ ဝိသဒိသူပမာတည်း။
တံ သိဒ္ဓိယံ၊ ထို သမ္မာဝါစာ အစရှိသည်၏ အဖြစ်၏ ပြီးစီး ခြင်းသည်။
(သတိ) စ၊ ရှိပြန်သော်လည်း။
အင်္ဂတ္တယတ္တာ သိဒ္ဓိတော စ၊ အင်္ဂါ ၃ ပါး အပေါင်း၏ မပြီးစီးခြင်းကြောင့်၎င်းတည်း။
ပုဂ္ဂဘာဂေပိ မဂ္ဂက္ခဏေပိ သမ္မာသမာဓိ ဧဝါတိ၊ ကား။ သမာဓိ ဥပကာရကာနံ၊ သမာဓိအားလျော်သော ကျေးဇူးကို ပြုတတ်ကုန်သော။ အဘိနိရောပနာနုမဇ္ဇနသမ္ပိယာယန ဗြူဟန သန္တသုခါနံ၊ အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ခြင်း , အဖန်ဖန် ပွတ်တိုက်ခြင်း, လွန်စွာ မြတ်နိုးခြား, တိုးပွါးစေခြင်း, ငြိမ်သက်သော သုခရှိကုန်သော။ [ဝိတက်, ဝိစာရ, ပီတိ, သုခ, ဥပေက္ခာ တို့၏ သဘောကို အစဉ်အတိုင်း ပြထားသည်။] ဝိတက္ကာဒီနံ၊ ဝိတက် အစရှိသည်တို့၏။ ဝသေန၊ အစွမ်းဖြင့်။ စတူဟိ၊ ကုန်သော။ ဈာနေဟိ၊ ဈာန်တို့ဖြင့်။ သမ္မာသမာဓိ၊ ကို။ ယဒိပိ ဝိဘတ္တော၊ အကယ်၍ကား အကျယ်ဝေဘန်အပ်ပါပေပြီ။ တထာပိ၊ ထိုသို့ အကျယ်ဝေဘန် အပ်ပါသော်လည်း။ ဝါယာမော၊ ဝါယာမသည်။ အနုပ္ပန္နာကုသလာနုပ္ပါဒနာဒိစတုဝါယာမကိစ္စံ၊ မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ်ကို မဖြစ်စေခြင်း အစရှိသော ၄ ပါးသော ဝါယာမ၏ ကိစ္စကို။ (သာဓေတိ) ဝိယ၊ ပြီးစေသကဲ့သို့၎င်း။ သတိ၊ သတိသည်။ အသုဘာ သုခါ နိစ္စာ နတ္ထေသု၊ အသုဘဖြစ်ကုန်, အသုခဖြစ်ကုန်, အနိစ္စဖြစ်ကုန်, အနတ္တဖြစ်ကုန်သော။ ကာယာဒီသု၊ ကာယ အစရှိသည်တို့၌။ (ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မတို့၌)။ သုဘာဒိသညာပဟာန စတုသတိကိစ္စံ၊ သုဘ အစရှိသော သညာကို ပယ်ခြင်းဟူသော ၄ ပါးသော သတိ၏ ကိစ္စကို။ (သာဓေတိ) ဝိယ စ၊ ၎င်း။
ဧကော၊ တပါးတည်းသော။ သမာဓိ၊ သမာဓိသည်။ စတုက္ကဇ္ဈာနသမာဓိကိစ္စံ၊ စတုက္ကဇ္ဈာနနှင့်ယှဉ်သော သမာဓိ၏ ကိစ္စကို။ န သာဓေတိ၊ မပြီးစေနိုင်။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ၊ မဂ်၏ ရှေ့အဘို့ဖြစ်သော ဥပစာရ ဈာန်ခဏ၌လည်း။ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိစိတ္တေ၊ ပဌမဈာန်နှင့်ယှဉ်သော သမာဓိစိတ်၌။ ဈာနသမာဓိ၊ ဈာန်နှင့်ယှဉ်သော သမာဓိသည်။ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိဧဝ၊ ပဌမဈာန်နှင့် ယှဉ်သော သမာဓိတပါးသာတည်း။ မဂ္ဂက္ခဏေပိ၊ မဂ်ခဏ၌လည်း။ (ပဌမဇ္ဈာန သမာဓိဧဝ၊ သာတည်း)။ [ဒုတိယဇ္ဈာနသမာဓိ, တတိယဇ္ဈာနသမာဓိတို့ကို ပေယျာလ မြှုပ်သည်။] တထာ၊ တူ။ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ၊ ၌လည်း။ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ စိတ္တေ၊ စတုတ္ထဈာန်နှင့်ယှဉ်သော သမာဓိစိတ်၌။ ဈာနသမာဓိ၊ ဈာန်နှင့် ယှဉ်သော သမာဓိသည်။ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိဧဝ၊ သာတည်း။ မဂ္ဂက္ခဏေပိ၊ မဂ်ခဏ၌ လည်း။ (စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိဧဝ၊ သာတည်း)။ ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
ပါဒကဇ္ဈာနနိယာမေန ဟောတီတိ၊ ကား။
ဣဓ၊ ဤ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ၌။
ပါဒကဇ္ဈာနနိယာမံ၊ ပါဒကဇ္ဈာနနိယာမကို (ဈာနင်, မဂ္ဂင်အထူးကို သတ်မှတ်သော ပါဒကဈာန်ကို)။
ဓုရံ၊ ပဓာနကို။
ကတွာ၊ ၍။
(သင်္ဂဟကာရော)၊
အာဟ၊
ပန၊ ကား။
အဋ္ဌသာလိနိယံ၊ အဋ္ဌသာလိနီ၌။
ဝိပဿနာနိယာမံ၊ ကို။
(ဓုရံ ကတွာ သင်္ဂဟကာရော, အာဟ)၊
(ကသ္မာ၊ နည်း)။
တတ္ထ၊ ထို အဋ္ဌသာလိနီ၌။
သဗ္ဗဝါဒါဝိရောဓတော၊ အလုံးစုံသော ဝါဒ ၃ မျိုး၏ မဆန့်ကျင်ပုံကို ပြခြင်းကြောင့်၎င်း။
["တတ္ထ" နေရာ၌ "တဿ" ရှိလျှင် ကောင်း၏" တဿ၊ ထို ဝိပဿနာ နိယာမ၏" ဟု ပေးပါ။]
ပန၊ ကား။
ဣဓ၊ ဤ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ၌။
သမ္မတိတဇ္ဈာန ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝါဒနိဝတ္တနတော၊ သမ္မသိတဇ္ဈာန ဝါဒ, ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝါဒကို တားမြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်းတည်း။
သဗ္ဗ ။ပေ။ သဒိသတာ
။ ။ သဗ္ဗဿ မဂ္ဂဿ အညမညံ သဒိသတာ, တထာ အ- သတိသတ၁ စ ကော့သဒိသတာ စဈာနင်္ဂသေန သဗ္ဗသသသဗ္ဗာသဒိသဧကစ္စသဒိသာ တာ၊ သော ဝေ ဝိသေသောတိ ယောဇေတဗ္ဗ။’အနုဋီကာ။ဆိုလိုရင်းကား’မဂ် ၄-ပါးလုံး ပဌမဇ္ဈာနိကမဂ်ချည်းဖြစ်လျှင် သို့မဟုတ် ဒုတိယဇ္ဈာနိက စသည် အလားတူ တခုတည်း သာဖြစ်လျှင် သဗ္ဗသင်္ဂြိုသတာ ဖြစ်၏၊ ပဌမမဂ်က ပဌမဈာနိကမဂ်, ဒုတိယမဂ်က ဒုတိယ ဇ္ဈာနိကမဂ်, တတိယမဂ်က တတိယဇ္ဈာနိကမဂ်, စတုတ္ထမဂ်က စတုတ္ထဇ္ဈာနိကမဂ်၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် မဂ် ၄-ပါးတို့ ဈာနင်ယှဉ်ပုံမတူကြလျှင် သဗ္ဗအသဒိသတာဖြစ်၏၊ မဂ် ၄-ပါးတို့ ဈာနင်ယှဉ်ပုံ အချို့ သာတူ၍ အချို့ မတူလျှင် ဧကစ္စသဿိသတာ ဖြစ်၏။
သမ္မသိတ ။ပေ။ နိဝတ္တနတော။ ။ ဤ အဋ္ဌကထာဆရာသည် “ ပါဒကဇ္ဈာန” နိယာမေန တာဝ” စသည်ဖြင့် ပါဒကဗျာနဝါဒကို ရှေးဦးစွာ ပဓာနပြု၍ ပြ၏၊ ထိုသို့ ပြသဖြင့် နောက်၌လာမည့် “ ကေစိ ပန ထေရော ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ နိယာမန္တိ” အရ ဝိပဿနာဖြင့် သုံးသပ်အပ်သော သမ္ပသိတဝါဒကို၎င်း “ကေစိ ပုဂ္ဂလ- ဇ္ဈာသယော နိယာမေတိ” အရ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝါဒကို၎င်း တားမြစ်ပြီး ဖြစ်၏၊ ပြကား ပြ၏၊ ပြသော်လည်း အပာန အနေအားဖြင့် ပြသောကြောင့် ထို ၂-ဝါဒကို တားဖြစ် သည်ဟူလို။ [ သမ္မသိတ ။ပေ။ နိဝတ္တနတောတိ ပဌမတ္တေရဝါဒံ ၀ဒန္တော (ဆိုသော အဋ္ဌကထာဆရာသည်) တဒဇ္ဈာသယံ (ထိုဒုတိယဝါဒ တတိယဝါဒကို ပယ်မြစ်လိုသော အဇ္ဈာသယကို) ပုရုက္ခတွာ ဝဒတီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္ထံ။---၊]
**ယေသု ပန သံသယော ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗံ**။ ။ အရူပဘုံ၌ စတုတ္ထနည်းအားဖြင့် စတုတ္ထဈာန်ဖြစ်ခြင်း, ပဉ္စကနည်းဖြင့် ပဉ္စမဈာန်ဖြစ်ခြင်း၌ ယုံမှားဘွယ်မရှိ၊ ထို့ကြောင့် မဂ်ရသောအခါ စတုတ္ထဈာန်မဂ်, ပဉ္စမဈာန်မဂ် ခြင်း၌လည်း ယုံမှားဘွယ်မရှိ၊ တိက စတုက္ကဈာန်မဂ်ကို ရခြင်း၌သာ ယုံမှားဘွယ်ရှိသောကြောင့် “အာရမ္မံ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ” ဟု အဋ္ဌသာလိနီ၌ ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစကားဖြင့် “ အာရုပ္ပ စတုက္ကပဉ္စကဗျာခုံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ” ဟု လည်း ဆိုအပ်ပြီးဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဤ၌ ဆိုထားပါသည်’ဟူလို။ တဇ္ဈာနိကံ၊ ထို ပဌမဈာန်နှင့်ယှဉ်သော။
ပဌမဖလာဒိံ၊ ပဌမဖိုလ် အစရှိသည်ကို။
ပါဒကံ၊ အခြေခံကို။
ကတွာ၊ ပြု၍။
ဥပရိမဂ္ဂဘာဝနာယ၊ အထက်မဂ်ကို ဖြစ်စေရာအခါ၌။
တဿ၊ ထို ပုဂ္ဂိုလ်၏။
တတ္ထ၊ ထို အရူပဘုံ၌။
တံ ဈာနိကာဝ၊ ထို ပဌမဈာန်နှင့် ယှဉ်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော။
တယော၊ ကုန်သော။
မဂ္ဂါ၊ တို့သည်။
ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ (အယံ)၊ ဤသည်ကား။
အဓိပ္ပါယော၊ အဋ္ဌကထာ ဆရာ၏ အလိုတည်း။
ပန၊ ဆက်။
တိကစတုက္ကဇ္ဈာနိကံ၊ တိကဈာန်, စတုက္ကဈာန်နှင့် ယှဉ်သော။
မဂ္ဂံ၊ မဂ္ကို။
ဘာဝေတွာ၊ မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်စေ၍။
တတ္ထ၊ ထို အရူပဘုံ၌။
ဥပ္ပန္နဿ၊ ဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏။
အရူပဇ္ဈာနံ၊ အရူပဈာန်ကို၎င်း။
တဇ္ဈာနိကံ၊ ထို အရူပဈာန်နှင့်ယှဉ်သော။
ဖလဉ္စ၊ ဖိုလ်ကို၎င်း။
ပါဒကံ၊ ကို။
ကတွာ၊
ဥပရိမဂ္ဂဘာဝနာယ၊ အထက်မဂ်ကို ဖြစ်စေရာအခါ၌။
အညဈာနိကာပိ၊ အခြားသော ဈာန်နှင့်ယှဉ်သော မဂ်တို့သည်လည်း။
ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကုန်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဈာနင်္ဂါဒိနိယာမိကာ၊ ဈာနင် အစရှိသည်ကို သတ်မှတ်တတ်သော။
ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရသမာပတ္တိ၊ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရသမာပတ်သည်။
ပါဒကံ၊ အခြေခံသည်။
(ဟောတိ)၊
သမ္မသိတဗ္ဗာ၊ သုံးသပ်ထိုက်သော သမာပတ်သည်။
(ပါဒကံ၊ သည်)။
န (ဟောတိ)၊
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဖလဿာပိ၊ ဖိုလ်၏လည်း။
ပါဒကတာ၊ အခြေခံ၏ အဖြစ်ကို။
ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ၏။
ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရသမာပတ္တိ။ ။ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရသမာပတ္တီတိ စ ပါဒကဘူတာ အတ္တနာ အတိက္ကန္တဓမ္မဝိရာဂဘာဝေန မိမိသည် လွန်မြောက်အပ်သော ဝိတက်စသော တရားတို့ကို စက်ဆုပ်တတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဝိပဿနာယ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရကာရီ အရူပသမာပတ္တိ၊ ဖလသမာပတ္တိ ဝါ။ တေနာဟ’ပါဒကန္တိ။’အနု။
န သမ္မသိတဗ္ဗာ ။ ။နသမ္မသိတဗ္ဗာတိ န သမ္မသိတဗ္ဗာ သမာပတ္တိဈာနင်္ဂါဝိနိယာမိ- ကာ။ (ကသ္မာ) သမ္မသိတဗ္ဗာဒုံ တိကစတုက္ကာနာနံ တတ္ထ အနုပ္ပနတော -- ပ ဝိသေသဘာပတော။‘အနု။