တတ္ထ၊ ထို ဉာဏဉေယျာ ဝယဝတို့တွင်။
ဉာဏပ္ပဘေဒေါ၊ ဉာဏ် အထူးအပြားတို့သည်။
ဓမ္မဓာတု ဧကဒေသော၊ ဓမ္မဓာတ်တစိတ်တပိုင်းတည်း။
["ဓမ္မဓာတ်တွင် ပညာစေတသိက် တည်းဟူသော ဉာဏ်အမျိုးအစား အများအပြားပါဝင်သည် " ဟူလို။]
ဉေယျပ္ပဘေဒါ၊ သိထိုက်သော တရား အထူးအပြားတို့သည်။
အဋ္ဌရသပိ၊ ဓာတ် ၁၈ ပါးလုံးတို့သည်လည်း။
(ဟောန္တိ)၊
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဉာဏဉေယျာဝယဝမတ္တာ၊ ဉာဏဉေယျ အစိတ်အပိုင်းမျှဖြစ်ကုန်သော။
ဓာတုယော၊ ဓာတ်တို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ၏။
စာတုယော ဝိယ။ ။ဝိယသဒ္ဒါဖြင့် ဆိုသော်လည်း ဥပမာတဒ္ဓိတ်ပြဟု မမှတ်ရ သီဟသဒ္ဒါသည် ခြင်္သေ့အနက်ကို မုချအားဖြင့်ဟော၍ ရဲရင့်သော ယောက်ျားအနက်ကို သဒိသူပစာရအားဖြင့် ဟောသကဲ့သို့ ဓသဒ္ဒါလည်း ကျောက်၏ အစိတ်အပိုင်းအနက်ကို မုချ စက္ခု စသော အစိတ်အပိုင်းအနက်ကို သဒိသူစာရအားဖြင့် ဟောသည်။
ဉာဏဉ္စ ဉေယျဉ္စ။ ။ဉာဏ်၏အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ဉာဏ်အပြား ထိုဉာဏ်ဖြင့် သိထိုက် သော ဉေ ယျတရားတို့၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ဉေယျအပြားကို "ဉာဏဉယျာဝယဝ ဟု ယူရသည်၊ ဉာဏ်အပြားသည် ဓမ္မဓာတ်၏ တစိတ်ဘပိုင်းဖြစ်သော ဉာဏ်အများတည်း၊ ဉေယျတရားကား ဓာတ် ၁-ပါးလုံးပင်ဖြစ်သည်။
ဝိသဘာဂလက္ခဏာ ဝယဝေသု၊ သဘောမတူသော လက္ခဏာရှိသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကုန်သော။
ရသာဒီသု၊ ရသ အစရှိသော ဝတ္ထုတို့၌။
နိရုဠှော၊ သော။
ဓာတုသဒ္ဒေါ၊ ကို။
(ဥပစရိတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ၌စပ်)။
တာဒိသေသု၊ ထိုကဲ့သို့ ရှုအပ်ကုန်သော။
ဝါ၊ ထိုကဲ့သို့ သဘောမတူသော လက္ခဏာ ရှိကုန်သော။
အညာဝယဝေသု၊ ရသ စသည်တို့မှ တပါးသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကုန်သော။
စက္ခာဒီသု၊ စက္ခု အစရှိသော ဓာတ်တို့၌။
ဥပစရိတော၊ ဥပစာတင်စားအပ်၏ ဟူ၍။
ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ မှတ်ထိုက်၏။
ဝါ၊ တနည်း။
ရသာဒီသု၊ ရသ အစရှိသော ဝတ္ထုတို့၌။
(ဓာတုသဒ္ဒေါ၊ သည်။
နိရုဠှော ) ဝိယ၊ သကဲ့သို့။
(တထာ)၊
စက္ခာဒီသု၊ စက္ခု အစရှိသော ဓာတ်တို့၌။
နိရုဠှောဝ၊ သည်သာ။
[ဧဝဖြင့် ဥပစာတင်ခြင်းကို ကုန်သည်။]
အထဝါ။ ။ဤနည်း၌ကား ဉာဏနှင့် ဉေယျကို တပ္ပုရိသ်သမာသ်တွဲ၍ ဉာဏ်ဖြင့် မဖောက်မပြန် အမှန်အတိုင်း သိထိုက်သော သဘောကို “ဉာဏယျာဝယဝ” ဟု ဆိုသည်။
ဝိသဘာဂလက္ခဏာဝယဝေသု။ ။ဤဝါကျသည် အဋ္ဌကထာ၌ “ယထာ ဝါ”စသော ဝါကျ၏အဖွင့်တည်း။ထို၌ဝိသဘာဂလက္ခဏာဟူသည် ရသဓာတ်နှင့် သောကိတဓာတ် စသည် တို့၏ အချင်းချင်းမတူသောသဘောရှိခြင်းတည်း။ ထိုသို့ဝိသဘာဂလက္ခဏာရှိသော ရသစ သောဓာတ်တို့၌ ဓာတုသဒ္ဒါသည် တက်ရောက်ထင်ရှား၏၊ ထိုဓာတုသဒ္ဓါကိုပင် စက္ခုစသည် တို့၌ သင်္ခသူပစာရအားဖြင့် တင်စားထားသည်ဟူလို။ [ဝိသဘာဂလက္ခဏာ ဝိသဒိသ- သဘာဝါ အဝယဝဘာဂါ၊ တေသု။--အနု။]
ရသာဒီသု ဝိယ ဝါ။ ။ဤနည်း၌ကား စက္ခုစသည်တို့၌ သဒိသူပစာ တင်ဘွယ်မလို၊ ရသဓာတ် အစရှိသောဓာတ်တို့၌ ဓာတုသဒ္ဓါထင်ရှားသကဲ့သို့ စက္ခုစသောဓာတ်တို့၌လည်း ထင်ရှားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
စန္ဒာဘာ သူရိယာဘာဒိကာ၊ လရောင်, နေရောင် အစရှိသော အရောင်တို့သည်။
ဝဏ္ဏနိဘာ ဧဝ၊ အဆင်း အရောင်တို့သာတည်း။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ရူပဓာတုယေဝ ဟိ အာဘာဓာတူတိ၊ ဟူ၍။
(သင်္ဂဟကာရော) အာဟ၊ ပြီ။
မနောဓာတု။ ပေ ။ ယောဇေတဗ္ဗော။ ။စက္ခုဓာတ်, ရူပဓာတ်တို့၏ စက္ခုဝိညာဏ ဓာတ်၏ အကြောင်းပစ္စည်းဖြစ်ပုံသည်၎င်း။ ပေ။ ကာယဓာတ် ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတ်တို့၏ ကာယ- ဝိညာဏဓာတ်၏ အကြောင်းပစ္စည်း ဖြစ်ပုံသည်၎င်း,အာရမ္မဏပစ္စည်းဝတ္ထုပုရေဇာတ- နိဿယပစ္စည်းတို့ကို ထောက်၍ ထင်ရှားပါ၏။ မနောဓာတ်, ဓမ္မဓာတ်တို့က မနောဝိညာဏ- ဓာတ်၏ အကြောင်းပစ္စည်းဖြစ်ပုံကို အဘယ်သို့ ယှဉ်စေရပါမည်နည်းဟု မေးဘွယ်ရှိသော ကြောင့် “မနောဓာတု။ ပေ။ ယောဇေတဗ္ဗော” ဟု မိန့်သည်။ ဖြစ်သင့်သလို ယှဉ်စေပါ” ဟူလို။
ယထာသမ္ဘဝံ။ ။ဖြစ်သင့်သလို ယှဉ်စေပုံကို အနုဋီကာ၌ – ယထာသမ္ဘဝန္တိ ကိရိယာ- မနောဓာတု (ပဉ္စဒ္ဓါရာဝဇ္ဇန်း) ဥပနိဿယကောဋိယာ, ဝိပါကမနောဓာတု (သမ္ပဋိစ္ဆိန်း ဒွေး) ဝိပါက မဒောဝိညာဏ (သန္တီရဏ ၃-ခု) အနန္တရာဒိနာပိ (ပီဖြင့် ဥပနိဿယ- ကောဋိကို ပေါင်း) ဣတရဿ သဗ္ဗာပိ (အလုံးစုံသော မနောဓာတ်သည်လည်း) ဥပနိဿယကာဋိယာဝ” ဤသို့ စသည်ဖြင့် ယထာသမ္ဘဝဖြစ်ပုံကို ဖွင့်ပြထားသည်။
ဒါရဘူတမနောဝသေန ဝါ။ ။အဘိဓမ္မာ နည်းအားဖြင့် မနောဓာတ် ၃-ခုကို ဒွါရ” ဟု မခေါ်နိုင်၊ အချို့ သုတ္တန်၌လာသောနည်းအားဖြင့်ကား မနောဓာတ်ကို “ဒါရ”ဟု ”ဟု ခေါ်နိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် “ဒါရဘူတ မနောဝသေန ဝါ တာ မနောဓာတု- ယာ” ဟု ဆိုသည်။ မနောဝိညာဏဿ ဟေတုဘာဝေါ စသည်ကို လိုက်စေ၍ စပ်ပါ။
**ရာဂဝတ္ထုဘာဝေန ။ပေ။ပဋိဗဒ္ဓဝစနံ**။ ။ရူပ သပ္ပ စသော အာရုံတို့၌ စက္ခုဒွါရဝီထိ စသည်တို့ဖြင့် ယူပြီးနောက် လောဘဇောစိတ် (ရာဂဗောစိတ်)ဖြင့်သာ ယူထိုက် ယူနိုင် သော အခြင်းအရာတမျိုး ရှိသေး၏၊ ရူပါရုံ၏ လှပုံအခြင်းအရာ သဒ္ဒါရုံ၏ အသံကောင်း ပုံ အခြင်းအရာ,ဂန္ဓာရုံ၏ မွှေးပုံအခြင်းအရာ -ဤသို့ စသည်ဖြင့် အာရုံငါးပါး တိုက်ရိုက် မဟုတ်ဘဲ အာရုံငါးပါး၏ ကောင်းပုံအခြင်းအရာတမျိုးကို “သုဘနိမိတ်”ဟု ဆိုသည်။ [“သုတံ ဣတိ နိမိနာတိ သဉ္ဇာနာတိ ဧတေနာတိ သုဘနိမိတ္တံ”ဟု ပြု။] ထိုသုဘနိမိတ် သည် ရူပါရုံစသောအာရုံ မဟုတ်, ရူပါရုံ စသည်နှင့် ဆက်သွယ်၍ဖြစ်သော အခြင်းအရာ တမျိုးသာတည်း။ ထို့ကြောင့် “ရူပါဒိပဋိဗဒ္ဓါ”ဟု ဆိုသည်။ **စက္ကူ။ပေ။မနော မနောဝိညာဏဓာတုဘေဒေန**။ ။စက္ခုမနောဝိညာဏတိုင်အောင် ဇွန်တဲ့ပါ၊ “ဒွန်၏နောက်၌ ရှိသောပိုဒ်, ယှဉ်လိုက် ပုဒ်တိုင်းသာနှင့် အညီ ဂျွန်၏နောက် က ဓာတုပုဒ်ကို ရွှေပုဒ်များနှင့် တွဲသောအခါ စက္ခုဓာတု သောဘဓာတု စသည်ဖြင့် ရုပ်ဓာတ်ဖြစ်၏။ ဌာနကလည်း ဝိညာဏဟူသော နာမ်ဓာတ်ကို ပြရာဌာနတည်း။ ထိုသို့ မစပ်ဘဲ ဝိညာဏဓာတုသဒ္ဒါနှင့် စပ်လိုက်ပြန်လျှင် စက္ခုဝိညာဏဓာတု စသည်မှာ ဖြစ်သင့် သော်လည်း ရွှေမနော၏ မနောဝိညာဏဓာတု အမည်ကား မသင့်တော့၊ ဘာ့ကြောင့် နည်း— မနောဝိညာဏခာတ် ၂.ဓာတ် မရှိသောကြောင့်တည်း။ ဤပြခဲ့သော အပြစ် များကြောင့် “မနော မနောဝိညာဏဓာတု”ဟု မနော ၂-ထပ် ပါခြင်းကို မသင့်ဟု ဆို လိုသည်၊ သို့သော် ယခုစာအုပ်များ၌ကား မနော ၂-ထပ် မပါတော့ပါ။
ကရိယမာနေ၊ ပြုအပ်သော်။
ဒွေ၊ ၂ ပါးကုန်သော။
မနောဂဟဏာနိ၊ မနောသဒ္ဒါတို့ကို။
နကတ္တဗ္ဗာနိ၊ မပြုထိုက်ကုန်။
(ကသ္မာ၊ နည်း)။ပန၊ ဆက်။
အယံ၊ ဤ ဆိုအပ်လတ္တံ့ကား။
ဧတ္ထ၊ ဤစက္ခု ။ပေ။ မနောဝိညာဏဓာတုဘေဒေန ဟူသော ပါဌ်၌။
စက္ခု ။ပေ။ ကာယဝိညာဏ မနော မနောဝိညာဏဓာတုဘေဒေနာတိ၊ ဟူသော။
ပါဌော၊ ပါဌ်ရင်းသည်။
သိယာ၊ ရာ၏။
အတုလျယောဂေ။ ။ “ယှဉ်ဘက်မတူလျှင် ဂျွန်သမာသ် မတို့, ယှဉ်ဘက်တူမှ ဒွန်သမာသ် တွဲရသည်” ဟူလို၊ “စက္ခု၊ သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ မနော မနော- ဝိညာဏဓာတုဘေဒေန”ဟု ပဌမပြအပ်သေးပါဠိ၌ စက္ကူ။ပေ။ ကာယတို့သည် ဝိညာဏ ဓာတုနှင့် ယှဉ်ရသောကြောင့် တုလျယောဂ (တူသောယှဉ်ခြင်း) ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဇွန်သမာသ်တို့နိုင်၏။ ရွေမနောပုဒ်ကား ဝိညာဏနှင့်တွဲ၍ မဖြစ် ဓာတုနှင့်သာ တွဲနိုင်၏၊ ဤသို့ တုလျယောဂမဖြစ်ရာ၌ ဇွန်သမာသ် မဖြစ်နိုင်၊ ထို့ကြောင့် တုလျယောဂဖြစ်အောင် “စက္ခု စ။ပေ။ မနော စ စက္ခု။ပေ။ မနာနိ”ဟု သီးခြားတွဲပြီး၍ ထို့နောင် “စက္ခု၊ပေ။ မနာနံ+ဝိညာဏာနိ စက္ခု ။ပေ။ မနောဝိညာဏာနိ”ဟု တွဲပါ၊ ဤသို့တဲ့လျှင် စက္ခု။ပေ။ မနုတို့သည် ဝိညာဏ၌စပ်ရသောကြောင့် တုလျယောဂဖြစ်ကြ၏၊ ထို့ နောင် “စက္ခု။ပေ။ မနောဝိညာဏာနိ စ+မနော စ စက္ခု။ပေ။ မနောဝိညာဏမနာနိ”ဟု တွဲပါ၊ ဤသို့တွဲလျှင် စက္ခုဝိညာဏ။ပေ။ မနောဝိညာဏနှင့် မနောတို့သည် နောက်ဓာတု၌ စပ်ရသောကြောင့် တူလျယောဂ ဖြစ်ကြ၏၊ ထို့ နောက် “စက္ခု။ပေ။ မနောဝိညာဏ မနာနိယေဝ+ဓာတု- ယော စက္ကူ။ပေ။ မနောဝိညာဏ မနောဓာတုယော”ဟု တွဲပါ။
အယံ ပနေတ္ထ ပါဌော။ ။ဝါသဒ္ဒါဖြင့်ပြအပ်သော ဒုတိယနည်း၌ ကုလျယောဂ ဖြစ်သောကြောင့် ဂျွန်သမာသ်ဖြစ်နိုင်သော်လည်း မနောဝိညာဏနှင့် မနောကို ရွှေနောက် စဉ်ရသောကြောင့် ပါဠိရိုးရာ အစဉ်မတဲ့ရကား ပါဠိအစဉ်တဲ့သောပါဌ်ကို ပြလို၍ “အယံ ပနေတ္ထ ပါဌော သိယာ”ဟု ဋီကာဆရာ၏ မိမိသဘောကျပါဌ်ကို ထုတ်ပြသည်။ ထို ပါဌ်၌ကား “စက္ကူ။ပေ။ကာယ”ကို ရှေးဦးစွာ ဒွန်တွဲ၊ ထို့နောက် ဝိညာဏနှင့် တပ္ပုရိသ် တွဲ၍ “စက္ခု။ ပ။ ကာယဝိညာဏာနိ”ဟု တပုဒ်ခဲ့ပါ။ ထို့နောက် မနောနှင့် မနော- ဝိညာဏကို ဂျွန်ကွဲ၊ ထို ့နောက် စက္ခု ။ပေ။ ကာယဝိညာဏနှင့် မနော မနောဝိညာဏပုဒ် တို့ကို ဒွန်တွဲ၊ ထို ့နောက် စက္ကူ။ပေ။ မနောဝိညာဏာနိပုဒ်ကို ဓာတုနှင့် ကမ္မဓာရဲတို့ပါ၊ ထို့နောက်မှ “စက္ကူးပေ။ မနောဝိညာဏခာတူနီ+ဘေဒေါ စက္ကူ။ပေ။ ဘေဒေါ” တပ္ပုရိသ်တို့ပါ၊ ဤသို့တွဲလျှင် “မနောဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု” ဟု ပါဠိအစဉ်လည်း ရိုးရာကျ၏၊ ယှဉ်ဘက်ပုဒ် တူသောကြောင့် တုလျယောဂလည်းဖြစ်သည်။
မနောဝိညာဏဓာတုနိဒ္ဒေသေ၊ ၌။
စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ ဥပ္ပဇ္ဇီတွာ ။ပေ။ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စိတ္တန္တိ၊ ဟူသော ဤပါဌ်၌။
စက္ခုဝိညာဏဓာတာ နန္တရံ၊ စက္ခုဝိညာဏဓာတ်၏ အခြားမဲ့၌။
မနောဓာတု၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုန်းဟူသော မနောဓာတ် သည်။
(ဥပ္ပဇ္ဇတိ) ဝိယ၊ ဖြစ်သကဲ့သို့။
(တထာ၊ တူ)။
မနောဓာတု နန္တရမ္ပိ၊ မနောဓာတ်၏ အခြားမဲ့၌လည်း။
စိတ္တံ၊ သန္တီရဏဟူသော စိတ်သည်။
ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊
ဣတိ၊ သို့။
ယာဝ၊ အကြင်မျှလောက်။
အညာ၊ အခြားသော။
မနောဓာတု၊ သည်။
(နောက်ဝီထိ၌ ပါသော ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းဟူသော မနောဓာတ်သည်)။
ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ ဖြစ်လတ္တံ့။
တာဝ၊ ထိုမျှလောက်။
(အခြားမနောဓာတ်ဖြစ်သည့်တိုင်အောင်)။
ပဝတ္တံ၊ သော။
သဗ္ဗံ၊ သော။
စိတ္တံ၊ မနောဝိညာဏဓာတ်ဟူသော စိတ်ကို။
ဧကတ္တေန၊ တပါးတည်း၏ အဖြစ်ဖြင့်။
ဂဟေတွာ၊ ၍။
ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
ဣတိ ဧဝမ္ပိ၊ ဤသို့လည်းဖြစ်သော။
အတ္ထော၊ ကို။
လဗ္ဘတိ၊ ၏။
[အဋ္ဌကထာဖွင့်အပ်သော အနက်သာမက ဤအနက်ကိုလည်း ရနိုင်သည် ဟူလို။]
အဓိကာရဝသေန။ ။ပါဠိတော်ဝယ် မနောဓာတုနိဒ္ဒေသ၌ “ စက္ခုဝိညာဏဓာတု- ယာ ဥပ္ပဇ္ဇိတာ နိရုဒ္ဓသမနန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စိတ္တံ ”စသည်ဖြင့် ပဉ္စဝိညာဏဓာတ်တို့၏ အခြား မဲ့၌ မနောဓာတ်ဟူသော သမ္မဋ္ဌိစိန်းစိတ်၏ ဖြစ်ပုံကို ပြတော်မူ၏။ ထို ့နောက်မှ “သဗ္ဗ- ဓမ္မေသု ဝါ” စသည်ဖြင့် မနောဓာတ်ဖြစ်ပုံကို တနည်း ပြတော်မှုသည်။ ထိုကြောင့် “သဗ္ဗ” အရ၌ ရွှေမှ အဓိကာရနည်း၏အစွမ်းဖြင့် လိုက်လာသော ပဉ္စဝိညာဏ်ကို၎င်း, ထိုဝိညာဏ် များ၏ အာရုံတို့ကို၎င်း ယူရသည်။ ဤသို့ ယူရသောကြောင့် စိတ်လည်း မကုန် အာခံလည်း မကုန်ရကား ထိုသဗ္ဗသည် ပဒေသ (တစိတ်တချို့)ကို ဟောသော သဗ္ဗဖြစ်သည်။ [မဋီကာ၌ကား အဓိကာရာသေန နေရာဝယ် “ အဓိကရဏဝသေန ” ဟု တွေ့ရ၏။ “ပဌမ- သမန္နာဟာရသင်္ခါတပကရဏဝသေန” ဟုလည်း ဖွင့်သည်၊ စဉ်းစားပါ။]
ဧကတ္တေန ဂဟေတွာ။ ။သမ္ပဋိစ္ဆိန်းဟူသော မနောဓာတ်၏ အခြားမဲ့၌ ပြည့်ကြ သော စိတ်ဟူသမျှသည် နောက်ဝီထိ၏ အစ ပဉ္စဒ္ဓါရာဝဇ္ဇန်းဟူသော မနောဓာတ်တိုင်အောင် မနောဓာတ်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ်၌ တခုတည်းဖြစ်၏။ ထို ့ကြောင့် ထိုစိတ်အာ လုံးကို မနောဓာတုယာ ဥပ္ပဇ္ဇိက္ခာ နိရုဒ္ဓသမနန္တရာ ဥက္ကဋ္ဌ စိတ္တံ” အရ၌ ယူရသည်။ စိတ္တ၌ ဇာတျာပေက္ခ ဧကတ္တနည်းဟု ဆိုလိုဟန်တူသည်။
**ပဉ္စဝိညာဏ။ ပေ။ ဒဿနံ ဟိ**။ ။ရွှေစကားကို ထင်ရှားပြသော တပ္ပါကဋီကၡဏ ဝါကျတည်း။ ဣဒါနိ တမေဝတ္ထိ ပဉ္စဝိညာဏဓာတု မနောဓာတူတိ အာဒိနာ ပါကဋတရံ ကရောတိ။’အနု။] ပဉ္စဝိညာဏဓာတ်, မနောဓာတ်တို့နှင့် မနောဝိညာဏဓာတ်၏ သိပုံ သည် မတူကြ။ မနောဓာတ်သည် သာမန်သာသိ၏၊ ပဉ္စဝိညာဏဓာတ်သည် အထူးသိ၏၊ မနောဝိညာဏဓာတ်ကား ထို့ထက်ပင် သာလွန်ထူးခြား၍ သိ၏။ ဤသို့ ဆန့်ကျင်ဘက် သဘောအားဖြင့်လည်း ပဉ္စဝိညာဏဓာတ် မနောဓာတ်တို့နှင့် မနောဝိညာဏဓာတ်ကို ပိုင်းခြားထား၏။ သမ္ပဋိစ္ဆိန်းဟူသော မနောဓာတ်၏ ဖြစ်ရာဌာနသည် ပဉ္စဝိညာဏ်၏ အခြားမဲ့ ဌာနတည်း၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းဟူသော မနောဓာတ်၏ဖြစ်ရာဌာနသည် ပဉ္စဝိညာဏ်၏ ရွှေဌာနတည်း။ ဤသို့ ရွှေဌာန နောက်ဌာနဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သောဌာနသည် သန္တီရဏ စသော မနောဝိညာဏ်၏ ဖြစ်ရာဌာနတည်း။ ဤသို့ ဥပ္ပတ္တိဌာနအားဖြင့်လည်း မနော- ဝိညာဏဓာတ်ကို ပိုင်းခြားထားသည်။ ဤသို့ ပိုင်းခြားအပ်သော စိတ်အားလုံး၏ မနော- ဝိညာဏဓာတ် မည်ကြောင်းကို ပြခြင်းအကျိုးငှါ ပါဠိတော်၌ ပဉ္စဝိညာဏဓာတ်နှင့် မနော- ဓာတ်ကို ရွှေနောက်စဉ်၍ ပြတော်မူသည်။ မနောဓာတ်၏အခြားမဲ့၌ သန္တီရဏဟူသော မနောဝိညာဏဓာတ်တပါး၏ ဖြစ်ခြင်းမျှကို ပြခြင်းအကျိုးငှါ ထိုသို့ ရွှေ့နောက်စဉ်သည် မဟုတ်ပါ။(မနောဝိိညာဏဓာတုဂ္ဂဟဏေန၊ ဖြင့်။
ဘဝင်္ဂါနန္တရံ၊ ၌။
ဥပ္ပန္နံ၊ သော။
မနောဓာတုစိတ္တံ၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
နိဝတ္တိတံ၊ သည်)။
န၊ မဖြစ်။
(ကသ္မာ၊ နည်း)။
တဿာ၊ ထို မနောဓာတ်၏ ။
အမနောဝိညာဏဓာတုဘာဝါသိဒ္ဓိတော၊ မနော ဝိညာဏဓာတ် မဟုတ်သည်၏ အဖြစ်၏ မပြီးခြင်းကြောင့်တည်း။
အနုပနီတေပိ ။ပေ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ။ဤနည်းသည် ဧကတ္တနည်းမဟုတ်၊ သာမညနိဒ္ဒေသ နည်းတည်း။ “သမ္ပဋိစ္ဆိန်းဟူသော မနောဓာတ်၏ အခြားမဲ့၌ သန္တီရဏတခုမျှကို ပြလိုက် လျှင် ထိုမနောဓာတ်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်သဘောအားဖြင့် တူသော ဝုဋ္ဌောစသော စိတ်များ ကိုလည်း ပြအပ်ပြီးဖြစ်တော့သည်” ဟူလို။
ပိသဒ္ဒေန။ပေ။ ဣတိ စေ။ ။မနာဓာတုယာပိ၌ ပိသဒ္ဒါ၏အကျိုးအဖြစ်ဖြင့် ယူအပ် သော မနောဝိညာဏဓာတုသဒ္ဒါက ဘဝင်၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း ဟူသော မနောဓာတ်စိတ်ကို တားမြစ်နိုင်သည် မဟုတ်ပါလော၊ ထိုသို့ တားမြစ်နိုင်လျှင် မနော ဝိညာဏဓာတ်၏အခြားမဲ့၌ နောက်ထပ် မနောဝိညာဏဓာတ်တမျိုးဖြစ်ပုံကို ပြရာဝယ် ထို ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းဟူသော မနောဓာတ်မပါကြောင်း ထင်ရှားသည်’ဟူလို။
န အမနောဝိညာဏဓာတုဘာဝါသိဒ္ဓိတော။ ။ထို အမေး၏ အဖြေကို ပြလို၍ “န ။ပေ။သိဒ္ဓိတော”ဟု မိန့်သည်။ ထို မနောဝိညာဏဓာတုသဒ္ဓါဖြင့် မနောဓာတ်၏ မနော- ဝိညာဏဓာတ် မဟုတ်ကြောင်း မပြီးစီးနိုင်သောကြောင့် မနောဝိညာဏဓာတုသဒ္ဓါကပဉ္စဒ္ဓါရာဝဇ္ဇန်းဟူသော မနောဓာတ်ကို မတားမြစ်နိုင်ပါ’ဟူလို။ ဋီကာစာအုပ်၌ “မနော” ဝိညာဏဓာတုဘာဝါသိဒ္ဓိတော”ဟု အ-အက္ခရာ မပါသောပါဌ်ကို တွေ့ရ၏၊ သို့သော် အ- သဒ္ဒါပါမှ အနုဋီကာအဖွင့်နှင့်လည်း ညီမျှ အဓိပ္ပါယ်မှန်လည်း ရနိုင်ပါသည်။]
(ကသ္မာ တဿာ မနော ဝိညာဏဓာတုဘာဝါသဒ္ဓိ၊ သည်။ ဟောတိ၊ နည်း)။**ဝုတ္တော ဟိ။ပေ။အာဒိနာ**။ ။ထိုဓာတ် ၂-မျိုး၏ အချင်းချင်း သဘောမတူ ကြောင်းကို သာဓကပြလို၍ “ဝုတ္တော ဟိ” စသည်ကို မိန့်။ “သဗ္ဗဓမ္မေသု ပဌမသမန္နာ ဟာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ”စသည်ဖြင့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းကို “ပဌမသမန္နာဟာရ”ဟု ဟောတော်မူပုံ ကို ထောက်၍ ထို ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၏ သဘောသည် မနောဝိညာဏဓာတ်တို့၏ သာ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ကြောင်းကို သိနိုင်ပါသည်-ဟူလို။
ပုန၊ တဖန်။
မနောဒွါရဝသေန၊ ဖြင့်။
သာတိသယံ၊ အလွန်အကဲနှင့် တကွဖြစ်သော။
ဇဝနမနောဝိညာဏဓာတုံ၊ ဇောဖြစ်သော မနောဝိညာဏဓာတ်ကို။
ဒဿေန္တော၊ ပြတော်မူလိုသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
မနဉ္စ ပဋိစ္စာတိအာဒိံ၊ အစရှိသော ပါဠိရပ်ကို။
အာဟ၊ ဟောတော်မူပြီ။**ဧဝံ။ပေ။ပဋိစ္စၥတိ အာဒိမာဟ**။ ။မနောဝိညာဏဓာတ်သည် “ မနော ” ဟု၎င်း, “ဝိညာဏ”ဟု၎င်း ၊ နာမည် ၂-မျိုးရသောကြောင့် သိပ္ပံအားဖြင့် ပဉ္စဝိညာဏဓာတ်ထက် လည်း ထူးကဲ၏၊ မနောဓာတ်ထက်လည်း ထူးကဲ၏။ ထို ့ ကြောင့် “ဝိသိဋ္ဌသဘာဝသေန” ဟု ဆိုသည်။ ထို မနောဝိညာဏဓာတ်ကို ပါဠိတော်၌ “တတ္ထ ကတမာ မနောဝိညာဏ- ဓာတု"စသည်ဖြင့် ပဉ္စဝိညာဏဓာတ် မနောဓာတ်တို့၏ အခြားမဲ့၌ သန္တီရဏ, ဝုဋ္ဌော ဇောတဒါရုံ ဘဝင် အဖြစ်ဖြင့် ပြခဲ့ပြီးသည်ကို – သဗ္ဗ မနောဝိညာဏဓာတုံ စတာ ဟု မိန့်သည်။ ယခုအခါ၌ကား “ မနဉ္စ ပဋိစ္စ” စသည်ဖြင့် မနောဂါရိက ဇောဖြစ်သော မနောဝိညာဏဓာတ်ကို ပြတော်မူသည်။ပဋိစ္စာတိ အာဂတဋ္ဌာနေတိ ဧတ္ထ၊ ဟူသော ဤပါဌ်၌။ (အဓိပ္ပါယော ၌စပ်)။ မနောစ၊ ဇော စိတ်သည်ကား။ ဝါ၊ ဇော စိတ်သည်သာလျှင်။ နေသံ၊ ထို ပဉ္စဝိညာဏဓာတ်တို့၏။ ဂေါစရဝိသယံ၊ ကျက်စားရာ ဖြစ်သော အာရုံကို။ ပစ္စနုဘောတိ၊ ခံစား၏။ ဣတိ အာဒီသု၊ ဤသို့ အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌။ (အာဝဇ္ဇနံ၊ ကို)။ ဝိသုံ၊ မနမှ သီးခြား။ ကာတုံ၊ ငှာ။ ယုတ္တံ၊ ၏။
ဣဓ ပန၊ ဤ ပဋိစ္စ ဟု လာရာ၌ကား။ စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စာတိအာဒီသု၊ တို့၌။ စ သဒ္ဒေန၊ ဖြင့်။ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ၊ ပေါင်း၍။ [သဒ္ဒါကျမ်းတို့၌ " အဝုတ္တ သမုစ္စည်း" ဟု ဆိုသည်။] အာဝဇ္ဇနဿပိ၊ ၏လည်း။ စက္ခာဒိသန္နိ ဿိတတာကရဏံ ဝိယ၊ စက္ခုအစရှိသည်တို့၌ စွဲမှီသည်၏ အဖြစ်ကို ပြုခြင်းကဲ့သို့။ (တထာ) မနဉ္စ ပဋိစ္စာတိ၊ ဟူ၍။ အာဂတဋ္ဌာနေ၊ ၌။ အာဝဇ္ဇနံ၊ ကို။ မနောဒွါရသင်္ခါတ ဘဝင်္ဂသန္နိဿိတ မေဝ၊ မနောဒွါရ ဟု ဆိုအပ်သော ဘဝင်၌ စွဲမှီသည်ကို သာလျှင်။ ကာတဗ္ဗံ၊ ၏။ ဣတိ (အယံ)၊ ကား။ အဓိပ္ပါယော၊ မဟာဓမ္မရက္ခိတထေရ်၏ အလိုတည်း။