[147]7. Puppharattajātakavaṇṇanā
Nayidaṃ
V1.476M1.525 dukkhaṃ aduṃ dukkhan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi .So hi bhagavatā ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhito ’’ ti vutte ‘‘ saccan ’’ ti vatvā ‘‘ kena ukkaṇṭhāpitosī ’’ ti ca puṭṭho ‘‘ purāṇadutiyikāyā ’’ ti vatvā ‘‘ madhurahattharasā , bhante , sā itthī , na sakkomi taṃ vinā vasitun ’’ ti āha .
Atha naṃ satthā ‘‘ esā te bhikkhu anatthakārikā , pubbepi tvaṃ etaṃ nissāya sūle uttāsito etaññeva patthayamāno kālaṃ katvā niraye nibbatto , idāni naṃ kasmā puna patthesī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ākāsaṭṭhadevatā ahosi .
Atha bārāṇasiyaṃ kattikarattivārachaṇo sampatto hoti , nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkariṃsu .
Sabbo jano khaṇakīḷānissito ahosi .
Ekassa pana duggatamanussassa ekameva ghanasāṭakayugaṃ ahosi .
So taṃ sudhotaṃ dhovāpetvā obhañjāpetvā satavalikaṃ sahassavalikaṃ kāretvā ṭhapesi .
Atha naṃ bhariyā evamāha ‘‘ icchāmahaṃ , sāmi , ekaṃ kusumbharattaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā tava kaṇṭhe laggā kattikarattivāraṃ caritun ’’ ti .
‘‘ Bhadde , kuto amhākaṃ daliddānaṃ kusumbhaṃ , suddhavatthaṃ nivāsetvā kīḷāhī ’’ ti ?
‘‘ Kusumbharattaṃ alabhamānā chaṇakīḷaṃ na kīḷissāmi , tvaṃ aññaṃ itthiṃ gahetvā kīḷassū ’’ ti .
‘‘ Bhadde , kiṃ maṃ pīḷesi , kuto amhākaṃ kusumbhan ’’ ti ?
‘‘ Sāmi , purisassa icchāya sati kiṃ nāma natthi , nanu rañño kusumbhavatthusmiṃ bahu kusumbhan ’’ ti .
‘‘ Bhadde
P1.500 , taṃ ṭhānaṃ rakkhasapariggahitapokkharaṇisadisaṃ , balavārakkhā , na sakkā upasaṅkamituṃ , mā te etaṃ rucci , yathāladdheneva tussassū ’’ ti .‘‘ Sāmi , rattibhāge andhakāre sati purisassa agamanīyaṭṭhānaṃ nāma natthī ’’ ti .
Iti so tāya punappunaṃ kathentiyā kilesavasena tassā vacanaṃ gahetvā ‘‘ hotu bhadde , mā cintayitthā ’’ ti taṃ samassāsetvā rattibhāge jīvitaṃ pariccajitvā nagarā nikkhamitvā rañño kusumbhavatthuṃ gantvā vatiṃ madditvā antovatthuṃ pāvisi .
Ārakkhamanussā vatisaddaṃ sutvā ‘‘ coro coro ’’ ti parivāretvā gahetvā paribhāsitvā koṭṭetvā bandhitvā pabhātāya rattiyā rañño dassesuṃ .
Rājā
M1.526 ‘‘ gacchatha , naṃ sūle uttāsethā ’’ ti āha .Atha naṃ pacchābāhaṃ bandhitvā vajjhabheriyā vajjamānāya nagarā nikkhamāpetvā sūle uttāsesuṃ .
Balavavedanā pavattanti , kākā sīse nilīyitvā kaṇayaggasadisehi tuṇhehi akkhīni vijjhanti .
So
V1.477 tathārūpampi dukkhaṃ amanasikaritvā tameva itthiṃ anussaritvā ‘‘ tāya nāmamhi ghanapuppharattavatthanivatthāya kaṇṭhe āsattabāhuyugaḷāya saddhiṃ kattikarattivārato parihīno ’’ ti cintetvā imaṃ gāthamāha – 147.
‘‘ Nayidaṃ dukkhaṃ aduṃ dukkhaṃ , yaṃ maṃ tudati vāyaso ;
Yaṃ sāmā puppharattena , kattikaṃ nānubhossatī ’’ ti .
Tattha nayidaṃ dukkhaṃ aduṃ dukkhaṃ , yaṃ maṃ tudati vāyasoti yañca idaṃ sūle lagganapaccayaṃ kāyikacetasikadukkhaṃ , yañca lohamayehi viya tuṇḍehi vāyaso tudati , idaṃ sabbampi mayhaṃ na dukkhaṃ , aduṃ dukkhaṃ etaṃyeva pana me dukkhanti attho .
Kataraṃ ?
Yaṃ sāmā puppharattena , kattikaṃ nānubhossatīti , yaṃ sā piyaṅgusāmā mama bhariyā ekaṃ kusumbharattaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā evaṃ ghanapuppharattena vatthayugena acchannā mama kaṇṭhe gahetvā kattikarattivāraṃ nānubhavissati , idaṃ mayhaṃ dukkhaṃ , etadeva hi maṃ bādhatīti ?
So evaṃ mātugāmaṃ ārabbha vippalapantoyeva kālaṃ katvā niraye nibbatti .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā jayampatikāva idāni jayampatikā , taṃ kāraṇaṃ paccakkhaṃ katvā ṭhitā ākāsaṭṭhadevatā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Puppharattajātakavaṇṇanā sattamā .