[21]1. Kuruṅgamigajātakavaṇṇanā
Ñātametaṃ
V1.174P1.173M1.189 kuruṅgassāti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi .Ekasmiñhi samaye dhammasabhāyaṃ sannipatitā bhikkhū ‘‘ āvuso devadatto tathāgatassa ghātanatthāya dhanuggahe payojesi , silaṃ pavijjhi , dhanapālaṃ vissajjesi , sabbathāpi dasabalassa vadhāya parisakkatī ’’ ti devadattassa avaṇṇaṃ kathentā nisīdiṃsu .
Satthā āgantvā paññattāsane nisinno ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchi .
Bhante , devadatto tumhākaṃ vadhāya parisakkatīti tassa aguṇakathāya sannisinnāmhāti .
Satthā ‘‘ na , bhikkhave , devadatto idāneva mama vadhāya parisakkati , pubbepi mama vadhāya parisakkiyeva , na ca pana maṃ vadhituṃ asakkhī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kuruṅgamigo hutvā ekasmiṃ araññāyatane phalāni khādanto vasati .
So ekasmiṃ kāle phalasampanne sepaṇṇirukkhe sepaṇṇiphalāni khādati .
Atheko gāmavāsī aṭṭakaluddako phalarukkhamūlesu migānaṃ padāni upadhāretvā uparirukkhe aṭṭakaṃ bandhitvā tattha nisīditvā phalāni khādituṃ āgatāgate mige sattiyā vijjhitvā tesaṃ maṃsaṃ vikkiṇanto jīvikaṃ kappeti .
So ekadivasaṃ tasmiṃ rukkhamūle bodhisattassa padavaḷañjaṃ disvā tasmiṃ sepaṇṇirukkhe aṭṭakaṃ bandhitvā pātova bhuñjitvā sattiṃ ādāya vanaṃ pavisitvā taṃ rukkhaṃ āruhitvā aṭṭake nisīdi .
Bodhisattopi pātova vasanaṭṭhānā nikkhamitvā ‘‘ sepaṇṇiphalāni khādissāmī ’’ ti āgamma taṃ rukkhamūlaṃ sahasāva apavisitvā ‘‘ kadāci aṭṭakaluddakā rukkhesu aṭṭakaṃ bandhanti , atthi nu kho evarūpo upaddavo ’’ ti pariggaṇhanto bāhiratova aṭṭhāsi .
Luddakopi bodhisattassa anāgamanabhāvaṃ ñatvā aṭṭake nisinnova
P1.174 sepaṇṇiphalāni khipitvā khipitvā tassa purato pātesi .Bodhisatto ‘‘ imāni phalāni āgantvā mayhaṃ purato patanti , atthi nu kho upari luddako ’’ ti punappunaṃ ullokento luddakaṃ disvā apassanto
V1.175 viya hutvā ‘‘ ambho , rukkha-pubbe tvaṃ olambakaṃ cārentoM1.190 viya ujukameva phalāni pātesi , ajja pana te rukkhadhammo pariccatto , evaṃ tayā rukkhadhamme pariccatte ahampi aññaṃ rukkhamūlaṃ upasaṅkamitvā mayhaṃ āhāraṃ pariyesissāmī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha – 21.
‘‘ Ñātametaṃ kuruṅgassa , yaṃ tvaṃ sepaṇṇi seyyasi ;
Aññaṃ sepaṇṇi gacchāmi , na me te ruccate phalan ’’ ti .
Tattha ñātan ti pākaṭaṃ jātaṃ .
Etan ti idaṃ .
Kuruṅgassāti kuruṅgamigassa .
Yaṃ tvaṃ sepaṇṇi seyyasīti yaṃ tvaṃ ambho sepaṇṇirukkha purato phalāni pātayamāno seyyasi viseyyasi visiṇṇaphalo hosi , taṃ sabbaṃ kuruṅgamigassa pākaṭaṃ jātaṃ .
Na me te ruccate phalan ti evaṃ phalaṃ dadamānāya na me tava phalaṃ ruccati , tiṭṭha tvaṃ , ahaṃ aññattha gacchissāmīti agamāsi .
Athassa luddako aṭṭake nisinnova sattiṃ khipitvā ‘‘ gaccha , viraddho dānimhi tan ’’ ti āha .
Bodhisatto nivattitvā ṭhito āha ‘‘ ambho purisa , idānīsi kiñcāpi maṃ viraddho , aṭṭha pana mahāniraye soḷasaussadaniraye pañcavidhabandhanādīni ca kammakāraṇāni aviraddhoyevāsī ’’ ti .
Evañca pana vatvā palāyitvā yathāruciṃ gato , luddopi otaritvā yathāruciṃ gato .
Satthāpi ‘‘ na , bhikkhave , devadatto idāneva mama vadhāya parisakkati , pubbepi parisakkiyeva , na ca pana maṃ vadhituṃ asakkhī ’’ ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā aṭṭakaluddako devadatto ahosi , kuruṅgamigo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kuruṅgamigajātakavaṇṇanā paṭhamā .