[145]5. Rādhajātakavaṇṇanā
Na tvaṃ rādha vijānāsīti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi .
Paccuppannavatthu indriyajātake āvi bhavissati .
Satthā pana taṃ bhikkhuṃ āmantetvā ‘‘ bhikkhu mātugāmo nāma arakkhiyo , ārakkhaṃ ṭhapetvā rakkhantāpi rakkhituṃ na sakkonti .
Tvampi pubbe etaṃ ārakkhaṃ ṭhapetvā rakkhantopi rakkhituṃ nāsakkhi , idāni kathaṃ rakkhissasī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sukayoniyaṃ nibbatti .
Kāsiraṭṭhe eko brāhmaṇo bodhisattañca kaniṭṭhabhātarañcassa puttaṭṭhāne ṭhapetvā posesi .
Tesu bodhisattassa ‘‘ poṭṭhapādo ’’ ti nāmaṃ ahosi , itarassa ‘‘ rādho ’’ ti .
Tassa pana brāhmaṇassa bhariyā anācārā hoti dussīlā .
So vohāratthāya gacchanto ubhopi bhātaro āha –
‘‘ tātā , sace vo mātā brāhmaṇī anācāraṃ ācarati , vāreyyātha nan ’’ ti .
Bodhisatto āha ‘‘ sādhu , tāta , vāretuṃ sakkontā vāreyyāma , asakkontā
P1.496 tuṇhī bhavissāmā ’’ ti .Evaṃ brāhmaṇo brāhmaṇiṃ sukānaṃ niyyādetvā vohāratthāya gato .
Tassa
V1.473 pana gatadivasato paṭṭhāya brāhmaṇī aticarituṃ āraddhā , pavisantānañca nikkhamantānañca anto natthi , tassā kiriyaṃ disvā rādho bodhisattaṃ āha –‘‘ bhātika , amhākaṃ pitā ‘ sace vo mātā anācāraṃ ācarati , vāreyyāthā ’ ti vatvā gato , idāni cesā anācāraṃ ācarati , vārema nan ’’ ti .
Bodhisatto ‘‘ tāta , tvaṃ attano abyattatāya bālabhāvena evaṃ vadesi , mātugāmaṃ nāma ukkhipitvā carantāpi rakkhituṃ na sakkonti .
Yaṃ kammaṃ kātuṃ na sakkā , na taṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
145.
‘‘ Na
M1.522 tvaṃ rādha vijānāsi , aḍḍharatte anāgate ;Abyayataṃ vilapasi , virattā kosiyāyane ’’ ti .
Tattha na tvaṃ rādha vijānāsi , aḍḍharatte anāgateti tāta rādha , tvaṃ na jānāsi , aḍḍharatte anāgate paṭhamayāmeyeva ettakā janā āgatā , idāni ko jānāti , kittakāpi āgamissanti .
Abyayataṃ vilapasīti tvaṃ abyattavilāpaṃ vilapasi .
Virattā kosiyāyaneti mātā no kosiyāyanī brāhmaṇī virattā amhākaṃ pitari nippemā jātā .
Sacassā tasmiṃ sineho vā pemaṃ vā bhaveyya , na evarūpaṃ anācāraṃ kareyyāti imamatthaṃ etehi byañjanehi pakāsesi .
Evaṃ pakāsetvā ca pana brāhmaṇiyā saddhiṃ rādhassa vattuṃ na adāsi .
Sāpi yāva brāhmaṇassa anāgamanā yathāruciyā vicari .
Brāhmaṇo āgantvā poṭṭhapādaṃ pucchi –
‘‘ tāta , kīdisī vo mātā ’’ ti .
Bodhisatto brāhmaṇassa sabbaṃ yathābhūtaṃ kathetvā ‘‘ kiṃ te , tāta , evarūpāya dussīlāyā ’’ ti vatvā ‘‘ tāta , amhehi mātuyā dosassa kathitakālato paṭṭhāya na sakkā idha vasitun ’’ ti brāhmaṇassa pāde vanditvā saddhiṃ rādhena uppatitvā araññaṃ agamāsi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .
‘‘ Tadā brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca eteyeva dve janā ahesuṃ , rādho ānando , poṭṭhapādo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Rādhajātakavaṇṇanā pañcamā .